Sólmyrkvinn gæti skapað verðbólguskot á versta tíma
Sólmyrkvar eru áhugaverðir og margir sem sækjast eftir því að berja þá augum. Þann 12. ágúst næstkomandi verður almyrkvi á sólu sem mun sjást vel á vesturhluta landsins, þar á meðal á höfuðborgarsvæðinu. Það má því bæði gera ráð fyrir straumi erlendra ferðamanna til landsins, en einnig að Íslendingar geri sér ferð vestur til að fá betra útsýni. Færri munu komast að en vilja og því töluverður verðþrýstingur á þá þjónustu sem ferðlangar kaupa. Verð á flugfargjöldum til landsins, gistingu og bílaleigu er töluvert hærra dagana í kringum sólmyrkvann, en mikið er uppbókað nú þegar. Auk þess má búast við aukinni ásókn í veitingaþjónustu og ásókn í tjaldstæði á þeim svæðum þar sem sólmyrkvinn sést.
Aukin velta þar sem sólmyrkvinn sést
Tveir almyrkvar á sólu hafa sést í Bandaríkjunum á síðustu árum (2017 og 2024) og efnahagsleg áhrif þeirra voru mjög greinileg. Almyrkvinn árið 2024 fylgdi afmarkaðri slóð eftir endilöngum Bandaríkjunum og fólk flykktist að þeim svæðum með tilheyrandi áhrifum á verslun, gistirekstur og aðra þjónustu.
Sólmyrkvinn í ágúst mun sjást á vesturhluta landsins og gera má ráð fyrir að mest álag verði á Vestfjörðum, Snæfellsnesi og yst á Suðurnesjum þar sem hann mun vara lengst. Sólmyrkvinn mun líka sjást vel frá höfuðborgarsvæðinu, en þar mun hann vara í kringum eina mínútu.
Almyrkvi á sólu
Kort: Andreas Dill & Sævar Helgi Bragason fyrir solmyrkvi2026.is & icelandatnight.is
„Taylor Swift áhrif“, skot en ekki verðbólguþrýstingur
Það er ekki óþekkt að stórir viðburðir hafi áhrif á verðmælingar. Taylor Swift áhrifin eru vel þekkt, en á þeim stöðum þar sem hún heldur tónleika hefur það alla jafna í för með sér töluverða aukna staðbundna veltu í ferðaþjónustu. Hótel fyllast og veitingastaðir finna fyrir aukinni eftirspurn og því kemur ekki á óvart að verð á þeirri þjónustu hækki, jafnvel svo mikið að það hafi áhrif á verðbólgumælingar. Taylor Swift hélt þrenna tónleika í Stokkhólmi í maí 2024 og um 150 þúsund aðdáendur flykktust til Stokkhólms og verð á hótelgistingu rauk upp sem átti stóran þátt í því að verðbólga þann mánuð mældist töluvert yfir væntingum markaðsaðila.
Það eru töluverðar líkur á að sólmyrkvinn muni hafa áhrif á verðbólgumælingar í ágúst. Áhrifin verða örugglega nokkuð greinileg þar sem sólmyrkvinn á sér stað í miðri verðsöfnunarviku Hagstofunnar. Gera má ráð fyrir að verð á flugfargjöldum, gistingu, veitingaþjónustu, bílaleigu og annarri þess háttar þjónustu verði hærri en ella vegna þess, en ferðaþjónusta er um 5,2% af vísitölu neysluverðs. Slíkt verðbólguskot er þó ekki vegna undirliggjandi efnahagsþátta heldur einfaldlega verðhækkun vegna stórviðburðar og verð lækkar að öllum líkindum aftur strax á eftir.
Sólmyrkvi á versta tíma
Það má færa ýmis rök fyrir því að sólmyrkvinn sjáist hér á versta tíma, út frá efnahaglegu sjónarmiði. Í fyrsta lagi er ágúst alla jafna stærsti ferðaþjónustumánuður ársins. Efnahagslegur ábati vegna fjölgunar ferðamanna verður því minni en ef sólmyrkvinn væri til dæmis einhvern tímann yfir vetrarmánuðina, þegar minna er að gera í ferðaþjónustunni.
Þá er forsenduákvæði í kjarasamningum sem virkjast ef verðbólga mælist yfir 4,7% í ágúst. Eins og staðan er gæti brugðið til beggja vona með ágústmælingu vísitölu neysluverðs. Þó áhrif sólmyrkvans á verðbólgumælingar yrðu ekki endilega mjög mikil, gæti það samt verið nóg til að forsenduákvæðið virkjist. Ágúst er því að mörgu leyti versti mánuðurinn fyrir sólmyrkva hér á Íslandi.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
