Bar­átt­an gegn lofts­lags­vand­an­um krefst mik­ils fjár­magns

Hlutverk fjármálageirans er og verður mjög stórt í öllum þeim aðgerðum sem nauðsynlegar eru til þess að ná tökum á loftslagsvandanum. Markmið íslenskra stjórnvalda er að ná kolefnishlutleysi fyrir árið 2040. Fjárfestingaþörfin er gífurleg og til þess að uppfylla þá þörf þarf að beina miklu fjármagni á rétta staði og í rétt verkefni.
24. júní 2020

Kristalina Georgieva, framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sagði í ræðu í vetur að engin af þeim efnahagslegu áskorunum sem heimurinn standi frammi fyrir á næstu 20 árum muni skipta neinu máli ef við náum ekki að taka á loftslagsbreytingum strax. Síðan þá hefur Covid-19 faraldurinn og afleiðingar hans sett loftslagsmálin dálítið í skuggann, en vandamálin vegna mikils útblásturs og tengdra veðurfarsbreytinga hafa ekki horfið og markmiðin eru enn þau sömu. Þá má einnig segja að stöðvun starfsemi með minni útblæstri hafi sýnt fram á hvernig heimurinn gæti litið út án taumlausrar mengunar, eins og sagan um hvernig Indverjar fóru aftur að sjá til Himalajafjalla sýnir.

Efnahagslegan kostnað má alltaf mæla, en mannlegi kostnaðurinn sem við höfum þegar séð af völdum loftslagshamfara er ómælanlegur. Sem dæmi má nefna að tjón smáríkisins Dóminíku af völdum fellibylsins Maríu í september 2017 nam tvöfaldri árlegri landsframleiðslu eyjarinnar og tjón Púertó Ríkó af sama fellibyl var um 60% af landsframleiðslu. Til að setja tjónið í íslenskt samhengi var landsframleiðsla á Íslandi um 2.800 milljarðar króna árið 2018.

Áhrif loftslagshamfaranna bitna yfirleitt verst á þeim sem minnst mega sín. Alþjóðabankinn telur að fólki sem býr við verulega fátækt muni fjölga um 100 milljónir fram til ársins 2030 ef okkur tekst ekki að sporna gegn vandanum.

Mat á kostnaði og áhættu

Hægt er að meta árlegt tjón af hamförum sem rekja má til loftlagsbreytinga víðs vegar um heiminn. Stærstan hluta kostnaðarins er á hinn bóginn ekki hægt að mæla með hefðbundnum hagfræðigreiningum. Efnahagsleg áhrif loftslagsbreytinga munu vafalaust aukast verulega í náinni framtíð og umfang tjónsins mun örugglega verða mjög háð því til hvaða aðgerða verður gripið á næstu árum.

Það er ekki auðvelt að meta fjárhagslega áhættu vegna loftlagsbreytinga, en flestar rannsóknir benda til þess að bæði efnislegur og fjárhagslegur kostnaður sé mikill. Áhætta kemur ekki alltaf fram strax og áhætta sem birtist eftir á vegna hamfara af einhverju tagi getur orðið veruleg. Einnig felst áhætta í að verðmæti eigna í sumum atvinnugreinum endurspeglar ekki þá áhættu sem viðkomandi greinar búa við, sé tekið tillit til útblásturs og mengunar. Þessu til viðbótar hefur kerfisleg áhætta aukist vegna þess að áföll á einum stað hafa meiri áhrif víða um heiminn en áður var. Ástæða áfalla er mjög víða af sömu rótum.

Fjárhagslegt tjón

Fjárhagsleg tjón af völdum náttúruhamfara eiga sér ýmsar hliðar. Tjón sem tryggingarfélög þurftu að bæta á heimsvísu á árinu 2018 var t.d. um 80 milljarðar Bandaríkjadalir (u.þ.b. 10 þúsund milljarðar króna). Til að setja stærðirnar í samhengi nam tjónið 2018 tvöföldu árlegu meðaltjóni á hverju ári síðustu 30 ár mælt á raunvirði.

Tjón sem tryggingarfélög bæta eru aðeins lítill hluti sögunnar. Tryggingar eru víðtækastar í þróuðum löndum. Á meðal fátækari þjóða eru tryggingar mun sjaldgæfari og tjón lendir þar meira á almenningi, fyrirtækjum og stjórnvöldum. Á árinu 2017 nam tjón bætt af tryggingrafélögum um 130 milljörðum Bandaríkjadala, en þá var talið að tjón sem ekki var tryggt hafi numið um 200 milljörðum dala. Í sumum löndum sem augljóslega munu verða fyrir hvað mestu tjóni vegna loftlagshamfara (t.d. í Bangladesh, Filippseyjum og Egyptalandi) er talið að tryggingar nái einungis til eins prósents af eignum sem eru í húfi.

Fyrsta gjaldþrot vegna loftslagsbreytinga

Því er stundum haldið fram að lítið sé hægt að gera við langtímaáhrifum loftslagsbreytinga, þetta sé bara að gerast og afleiðingarnar komi fram hægt og rólega. Í sumum tilvikum koma afleiðingarnar reyndar hratt fram eins og við sjáum reglulega í hamfarafréttum. Stundum koma líka upp einstök merkileg dæmi eins og fyrsta gjaldþrot skráðs fyrirtækis vegna loftslagsbreytinga. Orkufyrirtækið Pacific Gas & Electric í Kaliforníu hefur verið í gjaldþrotameðferð í kjölfar mikilla skógarelda á árunum 2017 og 2018. Forstjóri fyrirtækisins lýsti því yfir að helstu ástæður gjaldþrotsins væru loftslagsbreytingar. Fram hefur komið að fyrirtækið hefði ekki verið nægilega vel undirbúið til þess að verjast auknum skógareldum og þannig ekki metið áhættu sína nægilega vel. Sú staða hvatti til mikilla málsókna á hendur fyrirtækinu vegna tjóna. Kröfurnar urðu fyrirtækinu ofviða og því fór sem fór. Nú nýlega lýsti fyrirtækið sekt sinni á dauða 84 einstaklinga í skógareldum í Kaliforníu 2018 og samþykkti að greiða bætur upp á 3,5 milljónir bandaríkjadala til fjölskyldna hinna látnu.

Hægt að leysa – en ekki einfalt

Það er ljóst að það er hægt að ná markmiðum um að ná hlutleysi útblásturs á árinu 2050. Sú tækni sem er til í dag gerir þau markmið raunhæf, en lausnirnar eru auðvitað mjög dýrar og flóknar í framkvæmd. Við vitum að það er mikið ójafnvægi á milli þjóða hvað mengun og útblástur varðar. Þannig valda þrjú ríki, Bandaríkin, Kína og Indland, um helmingi alls útblásturs í heiminum í dag. Meðal þeirra er líka að finna um 80% ódýrari mótvægisaðgerða sem heimurinn hefur yfir að ráða. Byrðin fyrir þessar þrjár þjóðir og aðrar sem eru hvað háðastar jarðefnaeldsneyti er örugglega of mikil til þess að markmiðin geti náðst með raunhæfum hætti. Við það reynir á stjórnmálamennina sem þurfa að finna nothæfar lausnir. Reyndar má benda á að Bandaríkjamenn hafa dregið sig út úr Parísarsamkomulaginu og að vilji þeirra til þátttöku í slíkum aðgerðum er óviss.

Vísindin hafa sýnt fram á að áhrif loftslagsbreytinga séu orðin alvarleg og hafi þar með áhrif á framtíðina. Náttúruhamfarir af ýmsu tagi eru orðnar mun algengari og umfangsmeiri en áður var.

Samþykkt heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna á árinu 2015 og undirritun Parísarsamkomulagsins ári síðar hafa átt sinn þátt í því að þjóðir heims eru óðum að setja sér markmið og fara út í aðgerðir til þess að fást við þætti eins og loftslagsmál, fátækt og misrétti; allt undir hatti sjálfbærni. Með sjálfbærri þróun er átt við þróun sem uppfyllir þarfir nútímans án þess að skerða möguleika komandi kynslóða til þess að uppfylla sínar þarfir með sama hætti. Þangað vilja flestir stefna.

Í bók sinni Um tímann og vatnið fjallar Andri Snær Magnason um loftslagsvandann. Þar er honum tíðrætt um tvö stór afrek sem unnin voru á síðustu öld. Þetta voru annars vegar kjarnorkusprengjan og hins vegar ferðir til tunglsins. Í báðum tilvikum var ákveðið að setja verkefnin af stað og öllu var tjaldað til. Andri Snær telur að sama gæti gilt um loftslagsvandann, að hann sé ekki óyfirstíganlegur og það sem þurfi sé almennur vilji til þess að grípa til aðgerða til þess að sigrast á honum.

Á næstunni munu birtast hér á Umræðunni nokkrar greinar um hlutverk og mikilvægi fjármálageirans í þeirri mikilvægu vegferð sem allur heimurinn stendur frammi fyrir.

Þú gætir einnig haft áhuga á
9. maí 2022

Skattabreytingin er hvatning til að láta gott af sér leiða

Nýlegar lagabreytingar sem heimila skattafrádrátt einstaklinga og fyrirtækja vegna styrkja til almannaheillafélaga fela í sér mikinn ávinning og aukin tækifæri, að sögn talsfólks Rauða krossins, SOS Barnaþorpanna og UNICEF.
15. feb. 2022

Gagnadrifinn Landsbanki

Stefna Landsbankans er að vera gagnadrifinn banki til að geta boðið snjallari og betri þjónustu og stuðla um leið að betri rekstri.
Námsfólk fyrir utan Stúdentakjallarann
7. feb. 2022

Mikið framfaraskref fyrir styrktarsjóði og almannaheillafélög

Mikilvægar breytingar á lögum sem varða skattlagningu almannaheillafélaga voru gerðar undir lok árs 2021 sem létta mjög skattbyrði þeirra og gera einstaklingum og fyrirtækjum einnig kleift að draga frá tiltekna fjárhæð eða hlutfall framlaga frá skattskyldum tekjum. Fyrir Háskólasjóð hf. Eimskipafélags Íslands þýðir þessi lagabreyting að um 160 milljónir króna sem áður voru greiddar sem fjármagnstekjuskattur munu nýtast í beina styrki til doktorsnema. Það munar um minna!
Barn í jólaglugga
7. des. 2021

Nokkur ráð til jólasveina frá Stekkjastaur um kaup á gjöfum

Þar sem líða fer að þeim tíma er jólasveinarnir fara á stjá og setja ýmis konar glaðning í skóna hjá börnum, höfðum við samband við Stekkjastaur og spurðum hvernig hann færi að því að skipuleggja sín gríðarlega umfangsmiklu jólainnkaup (fyrir utan allt það sem hann býr til sjálfur).
Olíutankar í USA
2. des. 2021

Loftslagsbreytingar framtíðar hafa strax áhrif á fjárfesta

Áhætta vegna loftslagsbreytinga er gjarnan metin út frá því hver áhrifin verða eftir nokkra áratugi. Fjárfestar sem eru vanir að skoða fjárfestingartækifæri og breytingar til styttri tíma velta því ekki endilega loftslagsbreytingum mikið fyrir sér. Það geta reynst dýrkeypt mistök.
Myndlistarsýning í Austurstræti 11
8. nóv. 2021

Hreinar línur - Íslensk abstraktlist, 1956-2007

Í nóvember 2021 var opnuð sýning á íslenskum abstraktlistaverkum úr listasafni Landsbankans. Sýningin er opin á afgreiðslutíma útibúsins.
Lára Rut Davíðsdóttir, Björk Hauksdóttir og Dóra Gunnarsdóttir
31. ágúst 2021

Fjölbreytileiki nauðsynlegur í upplýsingatækni

Lára Rut Davíðsdóttir, Björk Hauksdóttir og Dóra Gunnarsdóttir vinna allar á Upplýsingatæknisviði Landsbankans. Þær segja hugbúnaðargeirann vera afar spennandi starfsvettvang sem bjóði upp á ótal möguleika. Þær hvetja alla, ekki síst fleiri stelpur og konur, til að skoða forritun og hugbúnaðargeirann til að stuðla að auknum fjölbreytileika.
10. ágúst 2021

Listafólk túlkar Hinsegin daga

Í samstarfi við Samtökin´78 og Landsbankann hefur listafólkið Anna Maggý Grímsdóttir, Ásgeir Skúlason og Helga Páley Friðþjófsdóttir, unnið þrjú prentverk tileinkuð Hinsegin dögum.
Bláa lónið
10. ágúst 2021

Hringrásarhagkerfið og tækifæri í ferðaþjónustu

Hringrásarhagkerfið er ekki draumsýn eða óraunhæf hugmynd, heldur raunveruleg lausn sem býður upp á gífurleg tækifæri hér og nú. Til þess að átta sig á tækifærum til innleiðingar hringrásarhagkerfisins í ferðaþjónustu er fyrsta skrefið að skilja hvernig hringrásarhagkerfið virkar.
Sky Lagoon
30. júní 2021

Í skýjunum með Sky Lagoon

„Það hefur gengið ótrúlega vel hjá okkur og við erum í skýjunum með viðtökurnar,“ segir Dagný Pétursdóttir, framkvæmdastjóri Sky Lagoon. Baðlónið býður upp á heit og köld böð, gufur og stórkostlegt útsýni við sjávarsíðuna á Kársnesi í Kópavogi. Þetta er stærsta fjárfesting í afþreyingu á höfuðborgarsvæðinu.
Vefkökur

Með því að smella á “Leyfa allar” samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur