Vextir hækkaðir en mildari tónn
Meginvextir Seðlabankans eru nú 8% eftir 0,25 prósentustiga vaxtahækkun peningastefnunefndar í morgun. Samhliða ákvörðuninni birti bankinn Peningamál með uppfærðri verðbólgu- og hagvaxtaspá. Helstu áhættuþættir varðandi verðbólguþróun fram á við eru gjaldskrárhækkanir opinberra aðila, staðan í Mið-Austurlöndum og framvinda á vinnumarkaði. Fram kemur að vaxtahækkunin nú sé talin tryggja nægjanlegt aðhald til þess að verðbólga hjaðni í markmið en mótun peningastefnunnar ræðst sem fyrr af þróun efnahagsmála.
Mildari tónn í yfirlýsingunni
Undirliggjandi verðbólga hefur ekki aukist, hægt hefur á launahækkunum og raunhagkerfið gefið eftir, sérstaklega vinnumarkaðurinn. Þetta sést einnig í nýjustu vísbendingum um einkaneyslu. Saman verður þetta til þess að nefndin dregur þá ályktun að þær vaxtahækkanir sem gripið hafi verið til hafi skilað tilætluðum árangri og því er tilefni til mildari tóns. Einn nefndarmaður vildi halda vöxtum óbreyttum.
Vaxtaákvarðanir peningastefnunefndar
| Dags. | Vikur frá síðustu ákvörðun | Ákvörðun | Atkvæði með | Atkvæði móti | Kosið annað | Meginvextir |
| 7. febrúar 2024 | 11 | óbr. | ÁJ, RS, ÁÓP, HS | GJ (-0,25%) | 9,25% | |
| 20. mars 2024 | 6 | óbr. | ÁJ, RS, ÁÓP, HS | GJ (-0,25%) | 9,25% | |
| 8. maí 2024 | 7 | óbr. | ÁJ, RS, ÁÓP, HS | AS (-0,25%) | 9,25% | |
| 21. ágúst 2024 | 15 | óbr. | ÁJ, RS, TB, ÁÓP, HS | 9,25% | ||
| 2. október 2024 | 6 | -0,25% | ÁJ, RS, TB, ÁÓP | HS (óbr.) | 9,00 | |
| 20. nóvember 2024 | 7 | -0,50% | ÁJ, RS, TB, ÁÓP, HS | 8,50% | ||
| 5. febrúar 2025 | 11 | -0,50% | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 8,00% | ||
| 19. mars 2025 | 6 | -0,25% | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 7,75% | ||
| 21. maí 2025 | 9 | -0,25% | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP | HS (óbr.) | 7,50% | |
| 20. ágúst 2025 | 13 | óbr. | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 7,50% | ||
| 8. október 2025 | 7 | óbr. | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 7,50% | ||
| 19. nóvember 2025 | 6 | -0,25% | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 7,25% | ||
| 4. febrúar 2026 | 11 | óbr. | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 7,25% | ||
| 18. mars 2026 | 6 | +0,25% | ÁJ, ÞGP, TB | ÁÓP, HS (+0,50%) | 7,50% | |
| 20. maí 2026 | 9 | +0,25% | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 7,75% | ||
| 19. ágúst 2026 | 13 | +0,25% | Fjórir | Einn (óbr.) | 8,00% | |
| 7. okt. 2026 | 7 | |||||
| 18. nóv. 2026 | 6 |
ÁJ: Ásgeir Jónsson, ÁÓP: Ásgerður Ósk Pétursdóttir, GJ: Gunnar Jakobsson, HS: Herdís Steingrímsdóttir, RS: Rannveig Sigurðardóttir, TB: Tómas Brynjólfsson, ÞGP: Þórarinn G. Pétursson
Heimild: Seðlabanki Íslands
Á kynningarfundinum með vaxtaákvörðuninni lögðu nefndarmenn áherslu á það hversu mikið opinber gjöld og gjaldskrár hafa hækkað að undanförnu, oft töluvert umfram verðbólgumarkmið. Þótt þetta sé ekki nýtt vandamál undirstrikar það að sameiginlegt átak þarf til að ná verðbólgu niður. Verðtrygging í íslensku hagkerfi nær ekki aðeins til fjárskuldbindinga heldur birtist hún einnig í sjálfvirkum hækkunum opinberra gjalda, í samningum og annarri verðlagningu.
Sjálfvirkar verðhækkanir geta bæði viðhaldið verðbólgu og hægt verulega á því að ná verðbólgu varanlega niður í markmið. Nefndin taldi jafnframt tilefni til að staldra við þá þróun að störfum hjá hinu opinbera fjölgar á sama tíma og þeim fækkar á almennum vinnumarkaði. Laun í opinbera geiranum hafa einnig hækkað hraðar en á almennum markaði og verð opinberrar þjónustu meira en verð á ýmsum öðrum vörum og þjónustu. Samanlagt bendir þetta til þess að hið opinbera hafi að undanförnu ekki dregið nægilega úr verðbólguþrýstingi.
Verri verðbólguhorfur í ár
Samhliða vaxtaákvörðun birti Seðlabankinn Peningamál með uppfærðri þjóðhagsspá. Bankinn gerir núna ráð fyrir meiri verðbólgu það sem eftir er árs en hann spáði í maí, eða 5,6% í stað 5,2% á 3. ársfjórðungi og 5,7% í stað 5,5% á 4. ársfjórðungi. Bankinn gerir þó enn ráð fyrir mjög svipaðri þróun næstu ár.
Bankinn lækkaði hagvaxtarspá sína fyrir árið í ár úr 1,6% í 1,4%. Seðlabankinn rökstyður breytta spá með því vísbendingar séu um að einkaneysla hafi gefið meira eftir en búist var við í maí. Þá gerir hann ráð fyrir minni útflutningi sjávarafurða, en á móti vega meiri útflutningstekjur af gagnaverum. Bankinn gerir nú ráð fyrir meiri hagvexti 2027 og 2028 en hann spáði í maí.
Ákvörðunin í takt við okkar spá
Hækkunin nú var í takt við spá okkar, en við gerum ekki ráð fyrir að vextir verði hækkaðir aftur, að því gefnu að verðbólguspá okkar gangi eftir. Spá okkar byggir meðal annars á því að samkomulag náist á vinnumarkaði og að opinber gjöld og gjaldskrár hækki ekki eins mikið og síðustu mánuði. Auk þess byggir hún á því að heimsmarkaðsverð á olíu hækki ekki. Óvissan í spánni er töluverð.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
