Krónan styrkist þrátt fyrir halla á viðskiptum við útlönd
Á fyrstu sex mánuðum ársins var um 150 milljarða króna halli á viðskiptum við útlönd. Mikill halli var á vöruviðskiptum. Einnig var halli á frumþáttatekjum og rekstrarframlögum. Ríflegur afgangur af þjónustuviðskiptum dugði því ekki til þess að vega upp halla í öðrum liðum.
Að öðru óbreyttu hefði mátt búast við veikingu
Þegar mikill halli mælist af viðskiptum við útlönd mætti að öðru óbreyttu búast við veikingu krónunnar. Nú ber þó svo við að gengi krónunnar hefur styrkst. Í byrjun árs kostaði evra 147,5 kr. Krónan styrktist svo á fyrstu mánuðum ársins og í lok júní stóð evran í 144,0 kr. Síðan hefur hún haldið áfram að styrkjast og er 140,4 krónur þegar þetta er ritað. Alls hefur krónan því styrkst um 4,8% það sem af er ári þrátt fyrir þennan mikla halla á viðskiptum við útlönd. Ýmsar skýringar eru á þessari mótsögn eins og sést þegar við köfum aðeins dýpra í tölurnar.
Hluti hallans er fjármagnaður erlendis
Á þessu ári og í fyrra hefur verið mjög mikil uppbygging á gagnaverum. Þetta eru það stórar upphæðir að þær skekkja hagtölur fyrir hagkerfið í heild. Þannig var innflutningur á skrifstofuvélum og tölvum, sem er að langstærstum hluta tölvur í gagnaver, 101 milljarður króna á fyrstu sex mánuðum ársins. Þetta fer langleiðina með að skýra 177 milljarða króna halla á vöruskiptum við útlönd á þessu tímabili. Þessi innflutningur kemur inn í tölur um vöruviðskipti en þar sem tölvurnar eru keyptar af erlendum aðilum og fjármagnaðar erlendis er ekkert samsvarandi gjaldeyrisflæði inn eða út úr landinu.
Auk uppbyggingar á gagnaverum hefur verið nokkur uppbygging á innviðum og orkuframleiðslu. Líkt og með gagnaverin er þessi fjárfesting fjármögnuð erlendis. Hluti af kostnaðinum við fjárfestinguna er innlendur og því þarf að skipta gjaldeyri yfir í íslenskar krónur til að mæta þessum kostnaði, sem hefur styrkt krónuna.
Halla á frumþáttatekjum fylgir ekki endilega gjaldeyrisflæði frá landinu
Til frumþáttatekna teljast fjármagnstekjur og gjöld, m.a. vaxtagreiðslur vegna erlendra lána, arðgreiðslur, virðisbreytingar erlendra hlutabréfa og hagnaður og tap innlendra félaga í eigu erlendra aðila. Ólíkt vöruskiptum og rekstrarframlögum, sem mælast yfirleitt með halla, eða þjónustuviðskiptum, sem skila yfirleitt afgangi, þá er ýmist halli eða afgangur af frumþáttatekjum. Alls var 37 milljarða króna halli á frumþáttatekjum á fyrstu sex mánuðum ársins og skýrir hagnaður innlendra dótturfélaga í eigu innlendra aðila stóran hluti hallans. Hér er aðallega um að ræða álverin, en hagnaður vegna álvera kemur til frádráttar í frumþáttatekjum. Þetta er reiknuð stærð og því fylgir ekki gjaldeyrisstreymi.
Flæði inn í ríkisbréf hefur stutt við krónuna
Frá áramótum hefur staða erlendra aðila í ríkisbréfum aukist um 14 milljarða króna. Erlendir aðilar hafa því komið með gjaldeyri inn í landið og selt fyrir íslenskar krónur til þess að kaupa ríkisbréf. Þetta hefur stutt við krónuna í ár.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
