Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur

Tölu­vert launa­skr­ið í sept­em­ber

Launavísitalan hækkaði um 0,8% milli mánaða í september og hefur ekki hækkað jafnmikið síðan í apríl. Hækkunin skýrist væntanlega af launaskriði sem drifið er áfram af mikilli spennu á vinnumarkaði. Vegna hækkunarinnar dregst kaupmáttur ekki saman í september eins og hann gerði næstu fjóra mánuði þar á undan.
Íslenskir peningaseðlar
24. október 2022

Launavísitalan hækkaði um 0,8% milli mánaða í september, eftir aðeins 0,2% hækkun í ágúst og lækkun tvo mánuði í röð þar á undan. Þetta er mesta hækkun vísitölunnar síðan í apríl þegar hún hækkaði um 1,6% vegna hagvaxtarauka samkvæmt kjarasamningum. Hækkunin hefur þau áhrif að árshækkun launa hækkar úr 8% í 8,1%.

Spenna á vinnumarkaði þrýstir launum upp á við

Hækkunin skýrist ekki af neinum kjarasamningsbundnum hækkunum, enda komið að lokum samningstímabils. Aftur á móti kemur launaskrið um þessar mundir ekki á óvart, enda ljóst að mikil spenna ríkir á vinnumarkaði. Merki um spennu má sjá á litlu atvinnuleysi, sem var 2,8% í september, og hversu hratt það hefur dregist saman. Til viðbótar er mikill skortur á starfsfólki en samkvæmt Gallup-könnun frá því í september sögðu 54% stjórnenda fyrirtækja að skortur væri á vinnuafli, og algengara en ekki að fyrirtæki vildu fjölga starfsfólki. Þetta hlutfall er mjög nálægt sögulegu hámarki og til samanburðar var hlutfallið í kringum 6% um mitt ár 2020. Vöntunin virðist mest í byggingarstarfsemi og greinum tengdum verslun, samgöngum, flutningum og ferðaþjónustu. Slík spenna á vinnumarkaði skapar þrýsting á laun til hækkunar, enda keppa fyrirtæki um starfsfólk í stað þess að fólk keppi um störf, og því ekki furða þótt launavísitalan þokist upp á við.

Hækkun launavísitölunnar leiðir til þess að kaupmáttur dregst ekki saman í september eins og hann gerði síðustu fjóra mánuðina þar á undan, heldur hækkar hann um 0,7%. Kaupmáttur á ársgrundvelli dregst þó áfram saman, nú um 1,1%. Ólík þróun launa og kaupmáttar á síðustu mánuðum skýrist af mikilli verðbólgu sem við teljum að hafi náð hámarki í júlí og haldi áfram að hjaðna á næstu mánuðum.

Ólík launaþróun milli atvinnugreina og starfstétta

Samhliða birtingu launavísitölunnar fyrir septembermánuð birti Hagstofan niðurbrot vísitölunnar eftir starfstéttum og atvinnugreinum fyrir júlímánuð. Eins og við fjölluðum um í nýbirtri Þjóðhags- og verðbólguspá okkar er launaþróun mjög misjöfn milli hópa. Af starfstéttum hafa laun hækkað langmest milli ára meðal verkafólks og sölu- og þjónustufólks, um 10,3-10,5%, og minnst meðal stjórnenda, um 6,1%.

Ef bornar eru saman ólíkar atvinnugreinar má sjá að laun þeirra sem starfa við rekstur gisti- og veitingastaða hafa hækkað langmest, um 11,5%, og næst mest meðal þeirra sem starfa við byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð og veitustarfsemi, um 8,9-9%. Laun þeirra sem starfa við fjármála- og vátryggingastarfsemi hafa hækkað minnst, um 5,9%.

Þessi ólíka launaþróun er í takt við það sem lagt var upp með í síðustu kjarasamningum þegar samið var um krónutöluhækkanir, að lægri laun myndu hækka hlutfallslega meira en hærri laun.

Ef horft er á launaþróun milli mánaða má þó sjá að hægt hefur á launahækkun meðal þeirra sem starfa í þjónustu-, sölu- og afgreiðslustörfum. Í þeirri starfstétt lækkuðu laun örlítið í júlí, um 0,3%, og þegar horft er á rekstur gististaða og veitingarekstur má sjá að launin lækkuðu um 1,7% milli júní og júlí. Það ber að varast að lesa of mikið í mánaðartölur en lækkunin kemur þó á óvart, ekki síst vegna þess að mannaflsþörf greinarinnar er einna mest í júlí. Þá jókst eftirspurn skyndilega með auknum ferðamannafjölda og víða hefur eflaust þurft að manna stöður með hraði.   

Spáum 7,6% hækkun launa á þessu ári og 7,1% á því næsta

Laun eru á meðal þeirra stærða sem við spáum fyrir um í nýútgefinni Þjóðhags- og verðbólguspá. Óvissan um þann lið er þó nokkur, enda losna kjarasamningar á næstu vikum, bæði á almennum markaði og þeim opinbera. Við gerum ráð fyrir að laun hækki um 7,6% á þessu ári og svo 7,1% á næsta ári, sem er nokkuð í takt við breytingar síðustu ára. Við gerum áfram ráð fyrir þónokkurri verðbólgu á næstu mánuðum, þótt hún hjaðni, og búumst við að kaupmáttur dragist saman um 0,4% milli áranna 2021 og 2022 og aukist aðeins um 0,5% á næsta ári.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara. Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti. Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
16. nóv. 2026
Olían finnur sér leið  
Olíuflutningar frá Persaflóasvæðinu hafa tekið verulega við sér undanfarna mánuði og nálgast magnið sem flutt var áður en átökin brutust út. Mun stærri hluti olíunnar fer nú frá svæðinu um hjáleiðir fram hjá Hormússundi og flutningarnir eru flóknari, áhættusamari og dýrari en áður. Framboð olíuafurða hefur tekið hægar við sér en framboð á hráolíu vegna truflana á olíuhreinsun og flutningum. Það hefur komið sérstaklega niður á framboði á dísilolíu, sem hefur hækkað mun meira í verði en hráolía. 
Vikubyrjun
16. nóv. 2026
Vikubyrjun 16. nóvember 2026
Þrátt fyrir minna flugframboð er fjöldi erlenda ferðamanna það sem af er ári næstum sá sami og í fyrra. Áfram eru merki um kólnun á vinnumarkaði, en skráð atvinnuleysi í október var 0,4 prósentustigum hærra en í október í fyrra. Á miðvikudag er síðasta vaxtaákvörðun ársins hjá peningastefnunefnd Seðlabankans og við spáum óbreyttum vöxtum.
Stýrivextir
12. nóv. 2026
Spáum aftur óbreyttum vöxtum
Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands haldi vöxtum óbreyttum í næstu viku. Verðbólga er enn mikil og mælist jafn há og við síðustu vaxtaákvörðun, en það er fyrst og fremst vegna utanaðkomandi verðhækkana að mæld verðbólga hefur ekki hjaðnað. Við teljum að það sé farið að styttast í vaxtalækkun.
12. nóv. 2026
Spáum 6,0% verðbólgu í nóvember
Við spáum því að vísitala neysluverðs lækki um 0,41% í nóvember og að verðbólga hækki í 6,0%. Flugfargjöld til útlanda lækka alla jafna í nóvember og munu hafa mest áhrif til lækkunar gangi spáin eftir. Við gerum ráð fyrir að nóvembertilboð setji svip sinn á mælinguna, en dagur einhleypra er í miðri verðsöfnunarvikunni.
Vikubyrjun
9. nóv. 2026
Vikubyrjun 9. nóvember 2026
Fjöldi starfandi samkvæmt skrám hélst óbreyttur á milli ára í september. Verðbólga jókst á evrusvæðinu og hefur ekki mælst hærri í þrjú ár. Englandsbanki hækkaði vexti.
5. nóv. 2026
Vinnumarkaður kólnar og það hægir á launahækkunum
Eftirspurn eftir vinnuafli hefur minnkað, atvinnuleysi hefur aukist og vinnumarkaðurinn sýnir skýr merki kólnunar. Kólnun í hagkerfinu hefur dregið úr hækkunartakti launa og í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir hóflegri launahækkunum næstu árin. Þrátt fyrir það teljum við að kaupmáttur aukist áfram, samhliða minni verðbólgu og meiri uppgangi í atvinnulífinu á síðari hluta spátímans.
4. nóv. 2026
Minna af fiski en meiri verðmæti
Útflutningsmagn sjávarafurða hefur dregist saman undanfarin ár, en hátt afurðaverð hefur að miklu leyti vegið upp samdráttinn. Í fyrra jukust útflutningsverðmæti sjávarafurða þrátt fyrir að útflutningsmagnið hefði minnkað. Í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir áframhaldandi samdrætti í útflutningi sjávarafurða í ár og á næsta ári. Ef lokaráðgjöf fyrir loðnu verður nær upphafsráðgjöfinni gæti samdráttur þó snúist í vöxt og hagvaxtarhorfur batnað.
Mánaðamót 2
2. nóv. 2026
Mánaðamót 2. nóvember 2026
Mánaðarlegt fréttabréf frá Greiningardeild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
Vikubyrjun
2. nóv. 2026
Vikubyrjun 2. nóvember 2026
Verðbólga hélst óbreytt í 5,9% í október, í samræmi við væntingar. Mikil hækkun á eldsneyti er áfram helsti drifkraftur verðbólgunnar. Gistinóttum erlendra ferðamanna fjölgaði á milli ára í september. 
29. okt. 2026
Verðbólga áfram 5,9%
Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,44% á milli mánaða í október og verðbólga mælist áfram 5,9%, í takt við okkar spá. Verðbólga án húsnæðis mælist nú einnig 5,9%. Mikil hækkun á eldsneyti er áfram helsti drifkraftur verðbólgunnar.