Spá­um vaxta­lækk­un um 0,25 pró­sentu­stig

Raunstýrivextir hækka örlítið með vorinu ef spár okkar standast

Verðbólga hefur verið á undanhaldi síðustu mánuði og stýrivextir hafa nokkurn veginn elt hjöðnunina frá því á haustmánuðum. Þegar peningastefnunefnd kom síðast saman, þann 5. febrúar, stóð verðbólga í 4,6%. Raunstýrivextir miðað við liðna verðbólgu voru 3,9% en nefndin lækkaði vexti um 0,5 prósentustig og tók raunstýrivextina þannig niður í 3,4%. Verðbólga hjaðnaði svo í febrúar og við það fóru raunstýrivextir aftur upp í 3,8%, þar sem þeir standa nú.  

Lækkun stýrivaxta um 0,25 prósentustig myndi færa raunstýrivexti niður í 3,55% og ef verðbólga hjaðnar í takt við skammtímaspá okkar yrðu þeir 3,61% í maí þegar peningastefnunefnd kemur saman næst. Við spáum þannig þéttu taumhaldi næstu mánuði, jafnvel þótt verðbólga sé á réttri leið.

Við teljum að peningastefnunefnd verði á bremsunni gagnvart lausara taumhaldi og fyrir því eru í megindráttum þrjár ástæður:

1. Verðbólguvæntingar breytast lítið og horfur á tregbreytanlegri verðbólgu

Þótt nýjustu verðbólgutölur séu nærtækustu vísbendingar til að meta verðþrýsting eru þær langt frá því að vera þær einu. Verðbólgutölur segja til um það hvernig verðlag hefur hækkað á síðustu tólf mánuðum, en væntingar um verðbólgu gefa hugmynd um verðbólgu fram í tímann og geta einar og sér haft veruleg áhrif á verðbólguþróun. Þær hafa áhrif á verðsetningu fyrirtækja og launakröfur launafólks og því er mikið í húfi að halda þeim í skefjum. Á síðasta kynningarfundi peningastefnunefndar kom einmitt fram að þótt verðbólga hefði hjaðnað væru verðbólguvæntingar enn allt og háar.

Einn mælikvarði á væntingar er verðbólguálag á skuldabréfamarkaði. Samkvæmt þeim mælikvarða hafa væntingar um verðbólgu til lengri tíma verið nokkuð stöðugar síðustu mánuði og eru í kringum 4% þegar þetta er skrifað. Væntingar til skemmri tíma, 1-2 ár, eru einnig í kringum 4% en eru ívíð hærri en til dæmis í nóvember í fyrra.

Væntingar má líka meta út frá könnunum Seðlabankans, annars vegar meðal heimila og fyrirtækja og hins vegar meðal markaðsaðila. Niðurstöður úr könnun meðal heimila og fyrirtækja voru birtar í gær og væntingar heimila hækkuðu örlítið frá því á lokafjórðungi síðasta árs. Til dæmis vænta fyrirtæki þess að verðbólga verði enn 4% eftir eitt ár en heimilin telja að hún verði komin upp í 5% eftir eitt ár.

Seðlabankinn birti síðast niðurstöður úr könnun á meðal markaðsaðila í lok janúar. Samkvæmt henni höfðu væntingar til skamms tíma lítið breyst frá því í nóvember. Markaðsaðilar væntu þess að verðbólga hjaðnaði smám saman en kæmist ekki niður í markmið á næstunni. Væntingar voru um 3,6% verðbólgu eftir eitt ár, 3,3% eftir tvö ár og 3,4% að meðaltali næstu fimm árin.

Væntingar til skamms tíma ríma ágætlega við okkar verðbólguspá. Við teljum að þótt verðbólga haldi áfram að hjaðna á allra næstu mánuðum verði erfitt að ná henni niður fyrir 3,5%. Á sumarmánuðum gæti hún setið föst rétt undir 4% og í haust jafnvel aukist örlítið þegar áhrifa einskiptisliða frá síðasta hausti gætir ekki lengur.

Það hlýtur að teljast áhyggjuefni að þrátt fyrir þétt peningalegt aðhald virðast ekki vera horfur á að verðbólga komist niður í markmið í náinni framtíð.  

2. Kraftur í hagkerfinu, aukin neysla og uppsöfnuð innlán

Hagstofan birti þjóðhagsreikninga í lok febrúar og áætlar að hagvöxtur hafi verið 0,5% á síðasta ári. Seðlabankinn, auk flestra greiningaraðila, hafði búist við lítils háttar samdrætti yfir árið og krafturinn í hagkerfinu var því aðeins umfram væntingar. Þótt þjóðhagsreikningar veiti upplýsingar um fortíðina hefur sýnt sig að peningastefnunefnd grípur allar upplýsingar sem gefast til þess að meta kraftinn í hagkerfinu – eftir því sem hann virðist meiri minnkar svigrúm til vaxtalækkana, að öðru óbreyttu.

Einkaneysla jókst örlítið á seinni helmingi síðasta árs. Kortaveltugögn gáfu líka vísbendingu um aukna neyslu allt síðasta ár og áfram í upphafi þessa árs. Áfram gætu landsmenn átt inneign fyrir aukinni neyslu, að minnsta kosti hafa innlán haldið áfram að aukast og yfirdráttur er með minnsta móti.

Í ljósi þessa ætti peningastefnunefnd ekki að finna sig knúna til að slaka verulega á taumhaldi peningastefnunnar, heldur frekar að varast að kynda enn frekar undir umsvif og neyslu.

Hafa ber í huga að dagana fyrir ákvörðunina berast fleiri gögn sem skipta máli í þessu samhengi. Seðlabankinn birtir gögn um kortaveltu í febrúar á mánudaginn og HMS birtir vísitölu íbúðaverðs á þriðjudaginn.

3. Launahækkanir kennara og ólga á vinnumarkaði

Kennarar undirrituðu kjarasamning í lok febrúar eftir harða deilu við samninganefnd sveitarfélaganna. Umsamdar launahækkanir kennara eru þó nokkuð umfram hækkanir annarra hópa og samningurinn virtist strax vekja ugg meðal forsvarsmanna annarra hópa á vinnumarkaði. Umframhækkanir til kennara gætu skapað vantraust í næstu kjarasamningalotu og til skemmri tíma gætu þeir jafnvel skapað launaskrið með því að kynda undir launakröfur víðar á vinnumarkaði. Óróleiki á vinnumarkaði getur haft áhrif á verðbólguvæntingar og þar með á verðbólgu og líklega hafa samningarnir frekar þau áhrif að peningastefnunefnd stigi varlegar til jarðar en ella.

Meiri óvissa – minna skref

Peningastefnunefnd hefur haldið ágætlega á spöðunum í vaxtalækkunarferli síðustu mánaða og lækkaði vexti um 0,5 prósentustig í nóvember og febrúar, eftir lækkun um 0,25 prósentustig í október. Vaxtalækkanirnar hafa verið í takt við hjöðnun verðbólgunnar og á síðasta fundi nefndarinnar mátti skilja á máli nefndarmanna að þeim fyndist ekki liggja á að slaka á taumhaldinu.

Óvissuþættir í verðbólgu- og vaxtaþróun snúa nú ekki síst að efnahagshorfum erlendis. Sú óvissa hefur síst minnkað á síðustu vikum og fyrr í vikunni viðraði seðlabankastjóri áhyggjur af áhrifum tollastríðs á íslenskan efnahag. Þótt erfitt sé að segja til um áhrif slíkra atburða á vaxtastig hérlendis má leiða líkum að því að óvissan haldi aftur af vaxtalækkunum, frekar en að flýta þeim. Lítil lækkun í næstu viku veitir aukið svigrúm til að lækka vexti hugsanlega aftur í maí.

Í þetta sinn er vandasamara en stundum áður að spá nákvæmlega fyrir um ákvörðunina, en í ljósi alls þess sem er útlistað hér að ofan teljum við að vextir verði lækkaðir um 0,25 prósentustig á miðvikudaginn.