Spá­um 0,5 pró­sentu­stiga hækk­un stýri­vaxta

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands kemur saman í næstu viku og stýrivaxtaákvörðun nefndarinnar verður birt miðvikudaginn 8. febrúar. Við teljum líklegast að nefndin hækki vexti bankans um 0,50 prósentur. Það má færa rök fyrir minni hækkun, en miðað við núverandi ástand, og umræðuna í þjóðfélaginu, mun nefndin líklegast líta svo á að senda þurfi skýr skilaboð um að böndum verði náð á verðbólgu.
Seðlabanki
2. febrúar 2023

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hittist í næstu viku og verður ákvörðun nefndarinnar birt miðvikudaginn 8. febrúar. Líklegast mun nefndin ræða að hækka stýrivexti um 0,25 til 0,75 prósentur. Við teljum mestar líkur á að 0,50 prósentur verði ofan á, en við útilokum ekki 0,25 eða 0,75 prósentu hækkun.  Það má alveg færa rök fyrir því að hækka bara um 0,25 prósentur en miðað við núverandi ástand og umræðuna í þjóðfélaginu væru það ekki nægilega skýr skilaboð til að senda frá sér. Það má líka færa rök fyrir því að taka stærri skref en 0,50 prósentur, það helsta sem mælir gegn því er hversu háir vextir eru orðnir nú þegar og hversu stutt er í næstu ákvörðun.

Peningastefnunefnd hefur hækkað vexti um 5,25% prósentur í yfirstandandi vaxtahækkunarferli

Á síðasta fundi nefndarinnar 21. og 22. nóvember 2022 töldu nefndarmenn að hægt væri að færa rök fyrir því að halda vöxtum óbreyttum og að hækka þá um 0,25 eða 0,50 prósentur. Allir nefndarmenn greiddu atkvæði með tillögu seðlabankastjóra um að hækka vexti um 0,25 prósentur, en einn nefndarmaður lét bóka að hann hefði heldur kosið að hækka vexti um 0,50 prósentur.  Á þremur af sex fundum síðasta árs hefði sá nefndarmaður kosið að hækka vexti meira en raun varð.

Vaxtaákvarðanir Peningastefnunefndar

Dags. Lagt til Atkvæði með Atkvæði móti Kosið annað Meginvextir
3. febrúar 2021 óbr. allir 0,75
24. mars 2021 óbr. allir 0,75
19. maí 2021 +0,25 allir GJ (+0,50) 1,00
25. ágúst 2021 +0,25 allir GJ,GZ (+0,50) 1,25
6. október 2021 +0,25 ÁJ, RS, KÓ GJ,GZ (+0,50) 1,50
17. nóvember 2021 +0,50 allir 2,00
9. febrúar 2022 +0,75 allir 2,75
4. maí 2022 +1,00 allir 3,75
22. júní 2022 +1,00 allir GZ (+1,25) 4,75
24. ágúst 2022 +0,75 allir GZ (+1,00) 5,50
5. október 2022 +0,25 allir 5,75
23. nóvember 2022 +0,25 allir GZ (+0,50) 6,00

Nóvemberfundurinn í fyrra var 10. fundurinn í röð þar sem nefndin hækkaði vexti og hefur nefndin hækkað vexti um 5,25 prósentustig í yfirstandandi vaxtahækkunarferli. Eftir ákvörðunina eru meginvextir Seðlabanka Íslands, vextir á sjö daga bundnum innlánum, 6,00%. Þetta er 0,25% hærra en þegar vextir fóru hæst á árunum 2015 og 2016. Leita þarf aftur til haustsins 2010 til að sjá svona háa vexti, en þá var skilgreiningin á meginvöxtum önnur en hún er í dag.

Verðbólgan er að verða almennari

Óhætt ert að segja að janúarmæling vísitölu neysluverðs, sem kom fyrr í vikunni, hljóti að valda nefndarmönnum miklum áhyggjum. Alls hækkaði vísitalan um 0,85% milli mánaða og jókst ársverðbólgan úr 9,6% í 9,9%. Hún er því komin aftur upp í sama gildi og í júlí í fyrra, en það var hæsta gildið í núverandi verðbólgukúf.

Það sem við erum mest uggandi yfir er að verðbólgan verður sífellt almennari. Í byrjun árs 2022 höfðu innan við  helmingur undirliða vísitölunnar hækkað um meira en 2,5% verðbólgumarkmiðið. Undirliðum sem hafa  hækkað meira en 2,5% hefur fjölgað jafnt og þétt síðan þá. Það sem er alvarlegra er að hlutfall undirliða sem hefur hækkað mun meira en 2,5% er að aukast jafnt og þétt. Af 169 undirliðum hafa 69% þeirra hækkað um meira en 5%, þar af 27% um meira en 10%. Til samanburðar var staðan sú í júlí í fyrra, þegar einnig mældist 9,9% verðbólga, að 44% undirliða höfðu hækkað um meira en 5%, þar af 17% um meira en 10%.

Þrátt fyrir þetta eru það fjórir af þessum 169 undirliðum (reiknuð húsaleiga, verð á nýjum bílum, 95 okt. bensín og díselolía) sem skýra rúmlega helming af ársverðbólgunni. Við erum því í þeirri skrýtnu stöðu að það eru fáir liðir sem valda megninu af verðbólgunni og á sama tíma er verðbólgan að dreifa sífellt betur úr sér. Vandamálið sem við stöndum frammi fyrir er að eftir því sem verðbólgan verður almennari verður erfiðara, og sársaukafyllra, að reyna að ná henni aftur niður.

Verðbólguvæntingar enn háar

Í síðustu viku fór fram ársfjórðungsleg könnun á væntingum markaðsaðila. Sú könnun fór fram áður en Hagstofan birti janúarmælingu vísitölu neysluverðs og er ekki ólíklegt að niðurstöðurnar yrðu öðruvísi væri könnunin framkvæmd núna. Ávöxtunarkrafa á skuldabréfum hreyfðist það mikið daginn sem Hagstofan birti janúarmælinguna að það er erfitt að lesa annað úr því en að mælingin hafi komið markaðsaðilum á skuldabréfamarkaði verulega á óvart.

Miðað við miðgildi svara áttu markaðsaðilar almennt von á 0,25 hækkun á 1. ársfjórðungi, en tvær vaxtaákvarðanir eru á þessum fjórðungi. Tæplega 30% svarenda töldu að taumhald peningastefnunnar væri of laust eða alltof laust en 18% voru á þeirri skoðun í könnunni í nóvember í fyrra. Aukning í fjöldanum sem töldu að aðhaldið væri of laust kom líklega frá hópnum sem taldi áður að taumhaldið væri passlegt, en jafn margir töldu aðhaldið væri of þétt eða alltof þétt í þessari könnun og þeirri í nóvember.  Góðu fréttirnar í könnuninni eru að langtímaverðbólguvæntingar lækkuðu aðeins, aðra könnunina í röð. Miðað við miðgildi svara gera markaðsaðilar núna ráð fyrir að verðbólga næstu fimm ár verði 3,5% í samanburði við 3,6% í nóvember í fyrra og 3,8% í ágúst í fyrra. Hins vegar hækkaði miðgildi svara um vænta verðbólgu eftir eitt ár úr 5,1% í 5,4%.

Mismunandi vísbendingar um hvort aðhald peningastefnu hafi losnað síðan í nóvember.

Þeir mælikvarðar sem við höfum um raunstýrivexti, og um aðhald peningastefnunefndar, vísa ekki allir í sömu átt. Þegar nefndi hittist í nóvember mældist 9,4% ársverðbólga, en hún mælist núna 9,9%. Þannig að taumhald peningastefnunnar, ef miðið er við liðna verðbólgu, er nokkuð lausara en í nóvember. Verðbólguálag á skuldbréfamarkaði hefur hækkað verulega síðan nóvember á styttri endanum en er svipað á lengri endanum. Þannig að raunstýrivextir út frá verðbólguálagi á skuldabréfamarkaði benda einnig til þess að aðhaldið sé lausara sé horft til skemmri tíma en svipað til lengri tíma og í nóvember. Svipaða sögu er að segja um væntingakönnun markaðsaðila, niðurstöður um vænta verðbólgu eftir eitt ár benda til að aðhaldið sé orðið lausara, en ef við skoðum meðaltal næstu 5 ár er aðhaldið þéttara. Það má því segja að horfur hafi versnað til skemmri tíma, í þeim skilningi að aðhaldið sé of laust, en eru óbreyttar til lengri tíma.

Krónan hefur veikst frá síðasta fundi nefndarinnar.

Krónan hefur átt á brattann að sækja í vetur og eru ýmsar ástæður fyrir því. Það er ekki bara hér á landi sem verðbólga er há um þessar mundir og hafa seðlabankar flest allra ríkja brugðist við með vaxtahækkunum. Við erum því í þeirri stöðu, ólíkt því sem oft var áður, að það ekki verulegur vaxtamunur við útlönd. Það er mjög ólíklegt að evrópski Seðlabankinn eða Seðlabanki Bandríkjanna séu komnir á endastöð með sínar vaxtahækkanir. Peningastefnunefnd hlýtur að horfa til þess að sá litli vaxtamunur sem er núna við útlönd megi ekki dragast saman, því það myndi þýði frekari þrýsting á krónuna, sem ynni gegn lögbundnu hlutverki nefndarinnar að reyna að ná verðbólgunni aftur niður.

Að hækka um minna en 0,50 prósentur væru skilaboð um að ástandið sé ekki alvarlegt

Það er hægt að finna til rök fyrir að halda vöxtum óbreyttum eða hækka bara um 0,25 prósentur. Það eru komin fram merki þess að það sé loks að hægja aðeins á í hagkerfinu. Þannig hefur hægt mjög á aukningu kortaveltu heimilanna síðustu mánuði og stóð kortavelta í stað milli ára að raunvirði í desember. Vísitala íbúðaverðs lækkaði milli mánaða í desember og var það þriðji mánuðurinn í röð sem vísitalan lækkar milli mánaða. Skráð atvinnuleysi samkvæmt Vinnumálastofnun hefur verið á mjög þröngu bili síðan í júní í fyrra og árstíðarleiðrétt leitni atvinnuleysis samkvæmt vinnumarkaðsrannsókn Hagstofunnar hefur verið óbreytt í sex mánuði.

Það er hins vegar ekki hægt að horfa fram hjá því að verðbólgan er komin aftur upp í 9,9% og að hlutfall undirliða sem hafa hækkað langt umfram verðbólgumarkmið er orðið mjög hátt. Nefndin þarf líka að horfa til umræðunnar í þjóðfélaginu. Umræðan um að við höfum misst tök á verðbólgunni og að búast megi við frekari verðhækkunum er orðin óþægilega hávær. Og það er, því miður, eðli verðbólgu að væntingar um aukna verðbólgu valda aukinni verðbólgu. Við teljum líklegt að nefndin vilji stíga ákveðið til jarðar núna og senda þannig frá sér skilaboð um að koma eigi böndum á verðbólguna.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
3. okt. 2023
Mánaðaryfirlit yfir sértryggð skuldabréf - september 2023
Meðfylgjandi er mánaðarlegt yfirlit um sértryggð skuldabréf.
2. okt. 2023
Vikubyrjun 2. október 2023
Verðbólgan mældist 8,0% í september, samkvæmt tölum sem Hagstofan birti í síðustu viku. Peningastefnunefnd kemur saman í dag og birtir stýrivaxtaákvörðun á miðvikudaginn. Við spáum því að nefndin hækki stýrivexti um 0,5 prósentustig.
29. sept. 2023
Spáum 0,5 prósentustiga stýrivaxtahækkun
Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hækki vexti bankans um 0,5 prósentustig í næstu viku. Hækkunin yrði sú fimmtánda í röð og meginvextir bankans, vextir á sjö daga bundnum innlánum, færu úr 9,25% í 9,75%.
Fjölbýlishús
28. sept. 2023
Ársverðbólga eykst úr 7,7% í 8,0%
Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,35% milli mánaða í september og við það jókst ársverðbólga úr 7,7% í 8,0%. Flugfargjöld til útlanda lækkuðu mun minna en við bjuggumst við en að öðru leyti var mælingin nokkurn veginn í takt við okkar spá. Framlag þjónustu og húsnæðis til ársverðbólgu jókst á hlut annarra liða. Við gerum enn ráð fyrir að verðbólga hjaðni næstu mánuði.
Byggingakrani og fjölbýlishús
25. sept. 2023
Vikubyrjun 25. september 2023
Vísitala íbúðaverðs á höfuðborgarsvæðinu hækkaði um 0,7% milli mánaða í ágúst, samkvæmt gögnum sem HMS birti í síðustu viku. Vísitalan lækkaði þó nokkuð í júní og júlí og hækkunin kom því nokkuð á óvart. Í næstu viku ber hæst birting Hagstofunnar á vísitölu neysluverðs á fimmtudag.
Fasteignir
20. sept. 2023
Vísitala íbúðaverðs hækkar lítillega og verðbólguspáin með
Vísitala íbúðaverðs hækkaði um 0,7% milli mánaða í ágúst. Árshækkun vísitölunnar fór úr 0,8% í 2,0%. Undirritaðir kaupsamningar á höfuðborgarsvæðinu voru 9,6% færri í júlí en í sama mánuði í fyrra. Vísitalan er hærri en við gerðum ráð fyrir við gerð verðbólguspár fyrir septembermánuð og því færum við hana upp og spáum 7,8% ársverðbólgu í stað 7,7%.
Flugvöllur, Leifsstöð
18. sept. 2023
Aukinn þjónustuútflutningur skýrist allur af vexti ferðaþjónustu
Um 282 þúsund erlendir ferðamenn fóru um Keflavíkurflugvöll í ágúst. Ef sumarmánuðirnir eru teknir saman hafa aðeins einu sinni komið fleiri ferðamenn að sumri, árið 2018. Samkvæmt nýjustu þjóðhagsreikningum Hagstofunnar jókst þjónustuútflutningur á fyrstu tveimur fjórðungum ársins um 21%, og má rekja allan þann vöxt til ferðaþjónustunnar.
Hverasvæði
18. sept. 2023
Vikubyrjun 18. september 2023
Í síðustu viku komu tölur um brottfarir frá Leifsstöð, skráð atvinnuleysi og veltu greiðslukorta. Í þessari viku ber hæst vísitala íbúðaverðs, sem kemur á þriðjudag, og yfirlýsing fjármálastöðugleikanefndar Seðlabanka Íslands, sem gefin verður út á miðvikudaginn.
Símagreiðsla
15. sept. 2023
Frekari merki um hægari takt
Nýjar kortaveltutölur bera með sér frekari vísbendingar um að verulega sé að hægja á innlendri eftirspurn. Heildarkortavelta íslenskra heimila dróst saman um 3,4% milli ára í ágúst. Kortavelta Íslendinga innanlands var 4,3% minni en í ágúst í fyrra á föstu verðlagi og hefur nú dregist saman sex mánuði í röð. Erlendis jókst kortavelta Íslendinga um 0,7% á milli ára og kortaveltujöfnuður er jákvæður um 19,2 milljarða.
Flugvél
14. sept. 2023
Spáum 7,7% verðbólgu í september
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,07% milli mánaða í september og að ársverðbólga standi í stað og verði áfram 7,7%. Útsölulok hafa aftur mest áhrif til hækkunar milli mánaða í september samkvæmt spánni. Það sem helst dregur spána niður er árstíðabundin lækkun á flugfargjöldum til útlanda. Við gerum ráð fyrir að verðbólga lækki áfram næstu mánuði og verði 6,6% í desember.
Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur