Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur

Spá­um 0,75 pró­sentu­stiga hækk­un stýri­vaxta í mars

Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hækki vexti bankans um 0,75 prósentustig í næstu viku. Gangi spáin eftir fara meginvextir bankans, vextir á sjö daga bundnum innlánum, úr 6,5% upp í 7,25%.
Seðlabanki Íslands
16. mars 2023

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands kemur saman í næstu viku og ákvörðun nefndarinnar verður birt miðvikudaginn 22. febrúar. Við eigum von á að nefndin ræði hækkun á bilinu 0,5-1,0 prósentustig, en við teljum líklegast að millivegurinn verði farinn, hækkun um 0,75 prósentustig. Verði það niðurstaðan fara stýrivextir upp í 7,25% eða hæsta gildi þeirra síðan í júní árið 2010, en þá var skilgreiningin á meginvöxtum önnur en í dag.

Afdráttarlaus framvirk leiðsögn bendir til hækkunar

Í síðustu yfirlýsingu peningastefnunefndar sem birtist 8. febrúar, þegar vextir voru hækkaðir um 0,5 prósentustig, kom fram að nefndin teldi líklegt að auka þyrfti aðhaldið enn frekar á næstunni til þess að verðbólga myndi hjaðna í markmið innan ásættanlegs tíma. Á þeim tíma spáði Seðlabankinn að verðbólgan myndi hjaðna í febrúar, en ekki aukast eins og hún gerði, og að meðalverðbólgan á fyrsta ársfjórðungi þessa árs yrði 9,5%, en nokkuð víst má telja að sú spá reynist of bjartsýn.

Síðan sú yfirlýsing var gefin út hafa verðbólguhorfur versnað. Aukin verðbólga í febrúar kom á óvart, hún er almennari en áður og undirliggjandi verðbólguþrýstingur hefur aukist. Verðbólguálag á skuldabréfamarkaði hefur aukist og gengi krónunnar hefur lítið sem ekkert breyst. Þættir á borð við miklar launahækkanir, stuttan gildistíma nýrra kjarasamninga og áframhaldandi óvissu um launaþróun eru einnig til þess fallnir að auka verðbólguþrýsting frekar en hitt. Einnig benda tölur um kortaveltu Íslendinga í janúar og febrúar ekki til þess að dregið hafi úr neyslugleði landsmanna, sem einnig eykur verðbólguþrýsting. Kortavelta landsmanna innanlands jókst um 2,8% milli ára í febrúar og 4,4% í janúar, eftir að hafa dregist saman í fjóra mánuði þar á undan.

Vaxtaákvarðanir Peningastefnunefndar

Dags. Lagt til Atkvæði með Atkvæði móti Kosið annað Meginvextir
3. febrúar 2021 óbr. allir 0,75
24. mars 2021 óbr. allir 0,75
19. maí 2021 +0,25 allir GJ (+0,50) 1,00
25. ágúst 2021 +0,25 allir GJ,GZ (+0,50) 1,25
6. október 2021 +0,25 ÁJ, RS, KÓ GJ,GZ (+0,50) 1,50
17. nóvember 2021 +0,50 allir 2,00
9. febrúar 2022 +0,75 allir 2,75
4. maí 2022 +1,00 allir 3,75
22. júní 2022 +1,00 allir GZ (+1,25) 4,75
24. ágúst 2022 +0,75 allir GZ (+1,00) 5,50
5. október 2022 +0,25 allir 5,75
23. nóvember 2022 +0,25 allir GZ (+0,50) 6,00
8. feb. 2023 +0,50 allir HS(+0,75) 6,50
22. mars 2023
       
24. maí 2023        
23. ágú. 2023        
4. okt. 2023        
22. nóv. 2023        

Verðbólgan jókst þvert á væntingar í febrúar og er almennari en áður

Ársverðbólgan mældist 10,2% í febrúar og jókst úr 9,9% í janúar. Vísitala neysluverðs hækkaði um 1,39% milli mánaða en svo mikil hefur mánaðarhækkunin ekki verið síðan í júní á síðasta ári. Rétt eins og aðrir greiningaraðilar höfðum við spáð því að ársverðbólgan myndi hjaðna lítillega í febrúar, ekki síst vegna þess hversu mikil verðbólga mældist í febrúar í fyrra (1,16% milli mánaða), mánuði sem datt út úr ársvísitölunni nú í febrúar. Þvert á væntingar mældist verðbólgan enn meiri þennan febrúarmánuð en þann síðasta.

Það sem vekur ekki síst athygli, og við erum viss um að peningastefnunefnd líti til, er hversu almenn verðbólgan er orðin. Samsetning verðbólgunnar hefur breyst með tímanum og hún er ekki lengur drifin áfram af húsnæðisverðshækkunum heldur kemur hún nú fram í langflestum undirliðum vísitölunnar. Meirihluti undirliða, það er 102 af 169 (60%), hafa hækkað um meira en 5% á síðustu tólf mánuðum. Þar af hafa 59 þeirra (35%) hækkað um meira en 10% á síðustu tólf mánuðum. Aukinn undirliggjandi verðbólguþrýstingur birtist svo meðal annars í því að árshækkun á kjarnavísitölu 4 jókst þriðja mánuðinn í röð. Sú vísitala segir til um þróun verðlags þegar búið er að taka út sveiflukenndustu liðina (búvöru, grænmeti, ávextir, bensín), opinbera þjónustu og reiknaða húsaleigu. Nýjasta spá okkar gerir ráð fyrir 9,8% verðbólgu í mars og að hún hjaðni hægar en áður var spáð.

Taumhaldið hefur veikst frá síðasta fundi

Við teljum að nefndin hljóti að taka alvarlega vísbendingar um svartsýni markaðsaðila þegar kemur að þróun verðbólgunnar næstu mánuði, sem og liðna verðbólgu, en hvort tveggja bendir til þess að taumhald peningastefnunnar hafi losnað. Verðbólguálag á skuldabréfamarkaði rauk upp þegar Hagstofan gaf út verðbólgumælingu febrúarmánaðar. Verðbólguálag á stystu bréfunum RIKB 25 – RIKB 26 fór hæst í 7% um mánaðamótin síðustu en hefur hjaðnað í 6,5% síðan. Það er þó enn meira en það var þegar peningastefnunefnd tilkynnti um síðustu vaxtaákvörðun, en þá var það 6%. Þetta aukna verðbólguálag gefur til kynna að væntingar um verðbólgu til framtíðar hafi aukist og taumhaldið því veikst, þvert á markmið peningastefnunefndar um þessar mundir.

Væntingar markaðsaðila og eins heimila um verðþróun fram í tímann hafa mikið að segja. Launafólk sem býst við þrálátri verðbólgu er líklegra til að krefjast hærri launa og fyrirtæki sem býst við verðhækkunum er líklegra til að verðsetja vörur og þjónustu hátt fram í tímann. Þegar verðbólga hefur verið mikil í langan tíma er hætta á að fólk missi trú á að hún hjaðni og geri ráðstafanir í samræmi við verðþróun sem er langt yfir markmiði Seðlabankans. Víst má því telja að peningastefnunefnd sé mikið í mun að ná niður verðbólguvæntingum.

Fleiri þættir en verðbólguhorfur sem styðja spána

Við teljum að vísbendingar um kröftugan hagvöxt, þó nokkuð mikla einkaneyslu og áframhaldandi komu erlendra ferðamanna renni frekari stoðum undir stýrivaxtaspána. Þrátt fyrir að meginvextir bankans hafi hækkað úr 0,75% í 6,5% á tæpum tveimur árum virðast þeir síður en svo hafa dregið allan þrótt úr hagkerfinu. Hagvöxtur í fyrra mældist 6,4% eða sá mesti síðan 2007. Vaxtahækkanir hafa þó vissulega snöggkælt fasteignamarkaðinn og íbúðaverð hefur nú lækkað þrjá mánuði í röð.

Eins og kom fram hér að ofan tók nefndin það fram í yfirlýsingu að loknum síðasta fundi að sennilega þyrfti að auka enn frekar aðhaldið. Þar sem verðbólguhorfur hafa versnað síðan teljum við ólíklegt að vaxtahækkunin verði undir 0,5 prósentustigum.

Að loknum fundi peningastefnunefndar í næstu viku er næsti fundur ekki á dagskrá fyrr en tveimur mánuðum síðar, þann 24. maí. Svo líða þrír mánuðir þar til sá næsti er á dagskrá, í ágúst. Þar sem nokkuð langt er á milli næstu funda gerum við ráð fyrir að nefndin telji vissast að stíga fast til jarðar og sem fyrr segir teljum við að þau ræði hækkun vaxta á bilinu 0,5-1 prósentustig og að 0,75 prósentustiga hækkun verði ofan á.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
16. nóv. 2026
Olían finnur sér leið  
Olíuflutningar frá Persaflóasvæðinu hafa tekið verulega við sér undanfarna mánuði og nálgast magnið sem flutt var áður en átökin brutust út. Mun stærri hluti olíunnar fer nú frá svæðinu um hjáleiðir fram hjá Hormússundi og flutningarnir eru flóknari, áhættusamari og dýrari en áður. Framboð olíuafurða hefur tekið hægar við sér en framboð á hráolíu vegna truflana á olíuhreinsun og flutningum. Það hefur komið sérstaklega niður á framboði á dísilolíu, sem hefur hækkað mun meira í verði en hráolía. 
Vikubyrjun
16. nóv. 2026
Vikubyrjun 16. nóvember 2026
Þrátt fyrir minna flugframboð er fjöldi erlenda ferðamanna það sem af er ári næstum sá sami og í fyrra. Áfram eru merki um kólnun á vinnumarkaði, en skráð atvinnuleysi í október var 0,4 prósentustigum hærra en í október í fyrra. Á miðvikudag er síðasta vaxtaákvörðun ársins hjá peningastefnunefnd Seðlabankans og við spáum óbreyttum vöxtum.
Stýrivextir
12. nóv. 2026
Spáum aftur óbreyttum vöxtum
Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands haldi vöxtum óbreyttum í næstu viku. Verðbólga er enn mikil og mælist jafn há og við síðustu vaxtaákvörðun, en það er fyrst og fremst vegna utanaðkomandi verðhækkana að mæld verðbólga hefur ekki hjaðnað. Við teljum að það sé farið að styttast í vaxtalækkun.
12. nóv. 2026
Spáum 6,0% verðbólgu í nóvember
Við spáum því að vísitala neysluverðs lækki um 0,41% í nóvember og að verðbólga hækki í 6,0%. Flugfargjöld til útlanda lækka alla jafna í nóvember og munu hafa mest áhrif til lækkunar gangi spáin eftir. Við gerum ráð fyrir að nóvembertilboð setji svip sinn á mælinguna, en dagur einhleypra er í miðri verðsöfnunarvikunni.
Vikubyrjun
9. nóv. 2026
Vikubyrjun 9. nóvember 2026
Fjöldi starfandi samkvæmt skrám hélst óbreyttur á milli ára í september. Verðbólga jókst á evrusvæðinu og hefur ekki mælst hærri í þrjú ár. Englandsbanki hækkaði vexti.
5. nóv. 2026
Vinnumarkaður kólnar og það hægir á launahækkunum
Eftirspurn eftir vinnuafli hefur minnkað, atvinnuleysi hefur aukist og vinnumarkaðurinn sýnir skýr merki kólnunar. Kólnun í hagkerfinu hefur dregið úr hækkunartakti launa og í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir hóflegri launahækkunum næstu árin. Þrátt fyrir það teljum við að kaupmáttur aukist áfram, samhliða minni verðbólgu og meiri uppgangi í atvinnulífinu á síðari hluta spátímans.
4. nóv. 2026
Minna af fiski en meiri verðmæti
Útflutningsmagn sjávarafurða hefur dregist saman undanfarin ár, en hátt afurðaverð hefur að miklu leyti vegið upp samdráttinn. Í fyrra jukust útflutningsverðmæti sjávarafurða þrátt fyrir að útflutningsmagnið hefði minnkað. Í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir áframhaldandi samdrætti í útflutningi sjávarafurða í ár og á næsta ári. Ef lokaráðgjöf fyrir loðnu verður nær upphafsráðgjöfinni gæti samdráttur þó snúist í vöxt og hagvaxtarhorfur batnað.
Mánaðamót 2
2. nóv. 2026
Mánaðamót 2. nóvember 2026
Mánaðarlegt fréttabréf frá Greiningardeild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
Vikubyrjun
2. nóv. 2026
Vikubyrjun 2. nóvember 2026
Verðbólga hélst óbreytt í 5,9% í október, í samræmi við væntingar. Mikil hækkun á eldsneyti er áfram helsti drifkraftur verðbólgunnar. Gistinóttum erlendra ferðamanna fjölgaði á milli ára í september. 
29. okt. 2026
Verðbólga áfram 5,9%
Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,44% á milli mánaða í október og verðbólga mælist áfram 5,9%, í takt við okkar spá. Verðbólga án húsnæðis mælist nú einnig 5,9%. Mikil hækkun á eldsneyti er áfram helsti drifkraftur verðbólgunnar.