Spá­um 0,75 pró­sentu­stiga hækk­un stýri­vaxta í mars

Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hækki vexti bankans um 0,75 prósentustig í næstu viku. Gangi spáin eftir fara meginvextir bankans, vextir á sjö daga bundnum innlánum, úr 6,5% upp í 7,25%.
Seðlabanki Íslands
16. mars 2023

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands kemur saman í næstu viku og ákvörðun nefndarinnar verður birt miðvikudaginn 22. febrúar. Við eigum von á að nefndin ræði hækkun á bilinu 0,5-1,0 prósentustig, en við teljum líklegast að millivegurinn verði farinn, hækkun um 0,75 prósentustig. Verði það niðurstaðan fara stýrivextir upp í 7,25% eða hæsta gildi þeirra síðan í júní árið 2010, en þá var skilgreiningin á meginvöxtum önnur en í dag.

Afdráttarlaus framvirk leiðsögn bendir til hækkunar

Í síðustu yfirlýsingu peningastefnunefndar sem birtist 8. febrúar, þegar vextir voru hækkaðir um 0,5 prósentustig, kom fram að nefndin teldi líklegt að auka þyrfti aðhaldið enn frekar á næstunni til þess að verðbólga myndi hjaðna í markmið innan ásættanlegs tíma. Á þeim tíma spáði Seðlabankinn að verðbólgan myndi hjaðna í febrúar, en ekki aukast eins og hún gerði, og að meðalverðbólgan á fyrsta ársfjórðungi þessa árs yrði 9,5%, en nokkuð víst má telja að sú spá reynist of bjartsýn.

Síðan sú yfirlýsing var gefin út hafa verðbólguhorfur versnað. Aukin verðbólga í febrúar kom á óvart, hún er almennari en áður og undirliggjandi verðbólguþrýstingur hefur aukist. Verðbólguálag á skuldabréfamarkaði hefur aukist og gengi krónunnar hefur lítið sem ekkert breyst. Þættir á borð við miklar launahækkanir, stuttan gildistíma nýrra kjarasamninga og áframhaldandi óvissu um launaþróun eru einnig til þess fallnir að auka verðbólguþrýsting frekar en hitt. Einnig benda tölur um kortaveltu Íslendinga í janúar og febrúar ekki til þess að dregið hafi úr neyslugleði landsmanna, sem einnig eykur verðbólguþrýsting. Kortavelta landsmanna innanlands jókst um 2,8% milli ára í febrúar og 4,4% í janúar, eftir að hafa dregist saman í fjóra mánuði þar á undan.

Vaxtaákvarðanir Peningastefnunefndar

Dags. Lagt til Atkvæði með Atkvæði móti Kosið annað Meginvextir
3. febrúar 2021 óbr. allir 0,75
24. mars 2021 óbr. allir 0,75
19. maí 2021 +0,25 allir GJ (+0,50) 1,00
25. ágúst 2021 +0,25 allir GJ,GZ (+0,50) 1,25
6. október 2021 +0,25 ÁJ, RS, KÓ GJ,GZ (+0,50) 1,50
17. nóvember 2021 +0,50 allir 2,00
9. febrúar 2022 +0,75 allir 2,75
4. maí 2022 +1,00 allir 3,75
22. júní 2022 +1,00 allir GZ (+1,25) 4,75
24. ágúst 2022 +0,75 allir GZ (+1,00) 5,50
5. október 2022 +0,25 allir 5,75
23. nóvember 2022 +0,25 allir GZ (+0,50) 6,00
8. feb. 2023 +0,50 allir HS(+0,75) 6,50
22. mars 2023
       
24. maí 2023        
23. ágú. 2023        
4. okt. 2023        
22. nóv. 2023        

Verðbólgan jókst þvert á væntingar í febrúar og er almennari en áður

Ársverðbólgan mældist 10,2% í febrúar og jókst úr 9,9% í janúar. Vísitala neysluverðs hækkaði um 1,39% milli mánaða en svo mikil hefur mánaðarhækkunin ekki verið síðan í júní á síðasta ári. Rétt eins og aðrir greiningaraðilar höfðum við spáð því að ársverðbólgan myndi hjaðna lítillega í febrúar, ekki síst vegna þess hversu mikil verðbólga mældist í febrúar í fyrra (1,16% milli mánaða), mánuði sem datt út úr ársvísitölunni nú í febrúar. Þvert á væntingar mældist verðbólgan enn meiri þennan febrúarmánuð en þann síðasta.

Það sem vekur ekki síst athygli, og við erum viss um að peningastefnunefnd líti til, er hversu almenn verðbólgan er orðin. Samsetning verðbólgunnar hefur breyst með tímanum og hún er ekki lengur drifin áfram af húsnæðisverðshækkunum heldur kemur hún nú fram í langflestum undirliðum vísitölunnar. Meirihluti undirliða, það er 102 af 169 (60%), hafa hækkað um meira en 5% á síðustu tólf mánuðum. Þar af hafa 59 þeirra (35%) hækkað um meira en 10% á síðustu tólf mánuðum. Aukinn undirliggjandi verðbólguþrýstingur birtist svo meðal annars í því að árshækkun á kjarnavísitölu 4 jókst þriðja mánuðinn í röð. Sú vísitala segir til um þróun verðlags þegar búið er að taka út sveiflukenndustu liðina (búvöru, grænmeti, ávextir, bensín), opinbera þjónustu og reiknaða húsaleigu. Nýjasta spá okkar gerir ráð fyrir 9,8% verðbólgu í mars og að hún hjaðni hægar en áður var spáð.

Taumhaldið hefur veikst frá síðasta fundi

Við teljum að nefndin hljóti að taka alvarlega vísbendingar um svartsýni markaðsaðila þegar kemur að þróun verðbólgunnar næstu mánuði, sem og liðna verðbólgu, en hvort tveggja bendir til þess að taumhald peningastefnunnar hafi losnað. Verðbólguálag á skuldabréfamarkaði rauk upp þegar Hagstofan gaf út verðbólgumælingu febrúarmánaðar. Verðbólguálag á stystu bréfunum RIKB 25 – RIKB 26 fór hæst í 7% um mánaðamótin síðustu en hefur hjaðnað í 6,5% síðan. Það er þó enn meira en það var þegar peningastefnunefnd tilkynnti um síðustu vaxtaákvörðun, en þá var það 6%. Þetta aukna verðbólguálag gefur til kynna að væntingar um verðbólgu til framtíðar hafi aukist og taumhaldið því veikst, þvert á markmið peningastefnunefndar um þessar mundir.

Væntingar markaðsaðila og eins heimila um verðþróun fram í tímann hafa mikið að segja. Launafólk sem býst við þrálátri verðbólgu er líklegra til að krefjast hærri launa og fyrirtæki sem býst við verðhækkunum er líklegra til að verðsetja vörur og þjónustu hátt fram í tímann. Þegar verðbólga hefur verið mikil í langan tíma er hætta á að fólk missi trú á að hún hjaðni og geri ráðstafanir í samræmi við verðþróun sem er langt yfir markmiði Seðlabankans. Víst má því telja að peningastefnunefnd sé mikið í mun að ná niður verðbólguvæntingum.

Fleiri þættir en verðbólguhorfur sem styðja spána

Við teljum að vísbendingar um kröftugan hagvöxt, þó nokkuð mikla einkaneyslu og áframhaldandi komu erlendra ferðamanna renni frekari stoðum undir stýrivaxtaspána. Þrátt fyrir að meginvextir bankans hafi hækkað úr 0,75% í 6,5% á tæpum tveimur árum virðast þeir síður en svo hafa dregið allan þrótt úr hagkerfinu. Hagvöxtur í fyrra mældist 6,4% eða sá mesti síðan 2007. Vaxtahækkanir hafa þó vissulega snöggkælt fasteignamarkaðinn og íbúðaverð hefur nú lækkað þrjá mánuði í röð.

Eins og kom fram hér að ofan tók nefndin það fram í yfirlýsingu að loknum síðasta fundi að sennilega þyrfti að auka enn frekar aðhaldið. Þar sem verðbólguhorfur hafa versnað síðan teljum við ólíklegt að vaxtahækkunin verði undir 0,5 prósentustigum.

Að loknum fundi peningastefnunefndar í næstu viku er næsti fundur ekki á dagskrá fyrr en tveimur mánuðum síðar, þann 24. maí. Svo líða þrír mánuðir þar til sá næsti er á dagskrá, í ágúst. Þar sem nokkuð langt er á milli næstu funda gerum við ráð fyrir að nefndin telji vissast að stíga fast til jarðar og sem fyrr segir teljum við að þau ræði hækkun vaxta á bilinu 0,5-1 prósentustig og að 0,75 prósentustiga hækkun verði ofan á.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
Ferðafólk
11. júní 2024
Fleiri ferðamenn en minni verðmæti
Á fyrstu fimm mánuðum ársins komu 3,9% fleiri erlendir ferðamenn til Íslands en á sama tíma í fyrra. Á móti hefur skráðum gistinóttum fækkað um hálft prósent á fyrstu fjórum mánuðum ársins frá sama tímabili í fyrra og að sama skapi hefur kortavelta erlendra ferðamanna á föstu gengi dregist saman um tæplega 2% á milli ára.
Seðlabanki Íslands
10. júní 2024
Vikubyrjun 10. júní 2024
Evrópski seðlabankinn lækkaði vexti í síðustu viku. Vinnumarkaðstölur frá Bandaríkjunum voru sterkari en almennt var búist við sem eykur líkurnar á að vaxtalækkunarferli seðlabankans þar í landi seinki.
6. júní 2024
Mánaðaryfirlit yfir sértryggð skuldabréf - maí 2024
Meðfylgjandi er mánaðarlegt yfirlit sértryggðra skuldabréfa.
Flutningaskip
5. júní 2024
Aukinn halli á viðskiptum við útlönd
Alls var 41 ma. kr. halli á viðskiptum við útlönd á fyrsta ársfjórðungi. Hallinn jókst nokkuð milli ára. Þrátt fyrir þetta batnaði erlend staða þjóðarbúsins á fjórðungnum.
4. júní 2024
Fréttabréf Hagfræðideildar 4. júní 2024
Mánaðarlegt fréttabréf frá Hagfræðideild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
3. júní 2024
Vikubyrjun 3. júní 2024
Landsframleiðsla dróst saman um 4% á fyrsta ársfjórðungi og verðbólga mældist 6,2% í maí, aðeins umfram spár.
Fiskiskip á Ísafirði
31. maí 2024
Samdráttur á fyrsta ársfjórðungi
Hagkerfið dróst saman um 4% á milli ára á fyrsta ársfjórðungi samkvæmt nýbirtum þjóðhagsreikningum Hagstofunnar. Þetta er í fyrsta sinn síðan árið 2021 sem landsframleiðsla dregst saman á milli ára. Samdrátturinn skýrist helst af minni birgðasöfnun vegna loðnubrests. Einkaneysla og fjárfesting jukust aftur á móti á fjórðungnum sem er til marks um eftirspurnarþrýsting.
Íbúðahús
30. maí 2024
Verðbólga jókst þvert á spár
Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,58% á milli mánaða í maí og við það hækkaði ársverðbólga úr 6,0% í 6,2%. Hækkanir voru á nokkuð breiðum grunni og meiri en við bjuggumst við. 
Þjóðvegur
29. maí 2024
Margra ára hallarekstur og óskýrar mótvægisaðgerðir
Stjórnvöld sjá fram á að rétta smám saman úr ríkisrekstrinum á næstu árum en gera ekki ráð fyrir afgangi fyrr en árið 2028, eftir níu ára samfelldan hallarekstur. Hallarekstur var viðbúinn í faraldrinum en almennt er óæskilegt að ríkissjóður sé rekinn með halla í uppsveiflu og á tímum mikillar þenslu og verðbólgu. Við teljum að áfram verði reynt að halda aftur af opinberri fjárfestingu og að samneysla aukist aðeins minna á næstu árum en undanfarin ár.
Mynt 100 kr.
27. maí 2024
Krónan stöðug en Ísland verður dýrara
Krónan hefur verið óvenju stöðug frá því í nóvember í fyrra. Við teljum að krónan styrkist lítillega á þessu ári og að raungengið hækki þar sem verðbólga verði meiri hér en í helstu viðskiptalöndum okkar.
Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur