Spá­um 0,75 pró­sentu­stiga hækk­un stýri­vaxta í mars

Afdráttarlaus framvirk leiðsögn bendir til hækkunar

Í síðustu yfirlýsingu peningastefnunefndar sem birtist 8. febrúar, þegar vextir voru hækkaðir um 0,5 prósentustig, kom fram að nefndin teldi líklegt að auka þyrfti aðhaldið enn frekar á næstunni til þess að verðbólga myndi hjaðna í markmið innan ásættanlegs tíma. Á þeim tíma spáði Seðlabankinn að verðbólgan myndi hjaðna í febrúar, en ekki aukast eins og hún gerði, og að meðalverðbólgan á fyrsta ársfjórðungi þessa árs yrði 9,5%, en nokkuð víst má telja að sú spá reynist of bjartsýn.

Síðan sú yfirlýsing var gefin út hafa verðbólguhorfur versnað. Aukin verðbólga í febrúar kom á óvart, hún er almennari en áður og undirliggjandi verðbólguþrýstingur hefur aukist. Verðbólguálag á skuldabréfamarkaði hefur aukist og gengi krónunnar hefur lítið sem ekkert breyst. Þættir á borð við miklar launahækkanir, stuttan gildistíma nýrra kjarasamninga og áframhaldandi óvissu um launaþróun eru einnig til þess fallnir að auka verðbólguþrýsting frekar en hitt. Einnig benda tölur um kortaveltu Íslendinga í janúar og febrúar ekki til þess að dregið hafi úr neyslugleði landsmanna, sem einnig eykur verðbólguþrýsting. Kortavelta landsmanna innanlands jókst um 2,8% milli ára í febrúar og 4,4% í janúar, eftir að hafa dregist saman í fjóra mánuði þar á undan.

Verðbólgan jókst þvert á væntingar í febrúar og er almennari en áður

Ársverðbólgan mældist 10,2% í febrúar og jókst úr 9,9% í janúar. Vísitala neysluverðs hækkaði um 1,39% milli mánaða en svo mikil hefur mánaðarhækkunin ekki verið síðan í júní á síðasta ári. Rétt eins og aðrir greiningaraðilar höfðum við spáð því að ársverðbólgan myndi hjaðna lítillega í febrúar, ekki síst vegna þess hversu mikil verðbólga mældist í febrúar í fyrra (1,16% milli mánaða), mánuði sem datt út úr ársvísitölunni nú í febrúar. Þvert á væntingar mældist verðbólgan enn meiri þennan febrúarmánuð en þann síðasta.

Það sem vekur ekki síst athygli, og við erum viss um að peningastefnunefnd líti til, er hversu almenn verðbólgan er orðin. Samsetning verðbólgunnar hefur breyst með tímanum og hún er ekki lengur drifin áfram af húsnæðisverðshækkunum heldur kemur hún nú fram í langflestum undirliðum vísitölunnar. Meirihluti undirliða, það er 102 af 169 (60%), hafa hækkað um meira en 5% á síðustu tólf mánuðum. Þar af hafa 59 þeirra (35%) hækkað um meira en 10% á síðustu tólf mánuðum. Aukinn undirliggjandi verðbólguþrýstingur birtist svo meðal annars í því að árshækkun á kjarnavísitölu 4 jókst þriðja mánuðinn í röð. Sú vísitala segir til um þróun verðlags þegar búið er að taka út sveiflukenndustu liðina (búvöru, grænmeti, ávextir, bensín), opinbera þjónustu og reiknaða húsaleigu. Nýjasta spá okkar gerir ráð fyrir 9,8% verðbólgu í mars og að hún hjaðni hægar en áður var spáð.

Taumhaldið hefur veikst frá síðasta fundi

Við teljum að nefndin hljóti að taka alvarlega vísbendingar um svartsýni markaðsaðila þegar kemur að þróun verðbólgunnar næstu mánuði, sem og liðna verðbólgu, en hvort tveggja bendir til þess að taumhald peningastefnunnar hafi losnað. Verðbólguálag á skuldabréfamarkaði rauk upp þegar Hagstofan gaf út verðbólgumælingu febrúarmánaðar. Verðbólguálag á stystu bréfunum RIKB 25 – RIKB 26 fór hæst í 7% um mánaðamótin síðustu en hefur hjaðnað í 6,5% síðan. Það er þó enn meira en það var þegar peningastefnunefnd tilkynnti um síðustu vaxtaákvörðun, en þá var það 6%. Þetta aukna verðbólguálag gefur til kynna að væntingar um verðbólgu til framtíðar hafi aukist og taumhaldið því veikst, þvert á markmið peningastefnunefndar um þessar mundir.

Væntingar markaðsaðila og eins heimila um verðþróun fram í tímann hafa mikið að segja. Launafólk sem býst við þrálátri verðbólgu er líklegra til að krefjast hærri launa og fyrirtæki sem býst við verðhækkunum er líklegra til að verðsetja vörur og þjónustu hátt fram í tímann. Þegar verðbólga hefur verið mikil í langan tíma er hætta á að fólk missi trú á að hún hjaðni og geri ráðstafanir í samræmi við verðþróun sem er langt yfir markmiði Seðlabankans. Víst má því telja að peningastefnunefnd sé mikið í mun að ná niður verðbólguvæntingum.

Fleiri þættir en verðbólguhorfur sem styðja spána

Við teljum að vísbendingar um kröftugan hagvöxt, þó nokkuð mikla einkaneyslu og áframhaldandi komu erlendra ferðamanna renni frekari stoðum undir stýrivaxtaspána. Þrátt fyrir að meginvextir bankans hafi hækkað úr 0,75% í 6,5% á tæpum tveimur árum virðast þeir síður en svo hafa dregið allan þrótt úr hagkerfinu. Hagvöxtur í fyrra mældist 6,4% eða sá mesti síðan 2007. Vaxtahækkanir hafa þó vissulega snöggkælt fasteignamarkaðinn og íbúðaverð hefur nú lækkað þrjá mánuði í röð.

Eins og kom fram hér að ofan tók nefndin það fram í yfirlýsingu að loknum síðasta fundi að sennilega þyrfti að auka enn frekar aðhaldið. Þar sem verðbólguhorfur hafa versnað síðan teljum við ólíklegt að vaxtahækkunin verði undir 0,5 prósentustigum.

Að loknum fundi peningastefnunefndar í næstu viku er næsti fundur ekki á dagskrá fyrr en tveimur mánuðum síðar, þann 24. maí. Svo líða þrír mánuðir þar til sá næsti er á dagskrá, í ágúst. Þar sem nokkuð langt er á milli næstu funda gerum við ráð fyrir að nefndin telji vissast að stíga fast til jarðar og sem fyrr segir teljum við að þau ræði hækkun vaxta á bilinu 0,5-1 prósentustig og að 0,75 prósentustiga hækkun verði ofan á.

Fyrirvari