Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur

Spá­um að verð­bólga lækki í 9,8% í mars

Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,61% milli mánaða í mars. Gangi spáin eftir lækkar ársverðbólgan úr 10,2% í 9,8%. Spá okkar til næstu mánaða gerir ráð fyrir að verðbólga lækki, þótt það gerist hægt, og mælist enn yfir 8% þegar sumarið kemur.
Íslenskir peningaseðlar
16. mars 2023 - Greiningardeild

Vísitala neysluverðs hækkaði um 1,39% milli mánaða í febrúar og jókst ársverðbólgan úr 9,9% í 10,2%. Þetta er mesta verðbólga sem mælst hefur í yfirstandandi verðbólgukúfi og hún hefur ekki mælst hærri síðan í september 2009. Við áttum von á lækkun verðbólgu úr 9,9% í 9,6% og kom þessi mæling okkur því mjög á óvart. Verðbólgan virðist vera orðin almennari og það sem helst vó til hækkunar í febrúar voru matvörur, föt og skór og húsgögn og heimilisbúnaður.

Vísitalan hækki um 0,61% milli mánaða og ársverðbólgan lækki í 9,8%

Við spáum því að vísitala neysluverðs (VNV) hækki um 0,61% milli mánaða í mars. Gangi sú spá eftir mun ársverðbólgan lækka úr 10,2% í 9,8%. Að þessu sinni eru það sex undirliðir sem munu hafa mest áhrif gangi spá okkar eftir: Matarkarfan, föt og skór, reiknuð húsaleiga, annað vegna húsnæðis, flugfargjöld til útlanda og liðurinn aðrar vörur og þjónusta. Verða þeir liðir allir til hækkunar.

Matarkarfan hækkar

Matarkarfan hækkaði nokkuð mikið í verði í febrúar, eða um 1,9% milli mánaða, sem var meira en við höfðum gert ráð fyrir. Verðhækkanirnar voru nokkuð almennar og hækkuðu 4 af 11 undirliðum um meira en 3,5%. Við eigum áfram von á að matarkarfan í heild hækki, þó ekki jafn mikið og síðast. Við spáum 0,8% hækkun milli mánaða núna í mars og að áhrif þess á vísitöluna verði 0,12 prósentustig til hækkunar.

Kostnaður við að búa í eigin húsnæði hækkar, þrátt fyrir lækkun húsnæðisverðs

Reiknaður kostnaður þess að búa í eigin húsnæði, þ.e. reiknuð húsaleiga, samanstendur af markaðsverði húsnæðis á landinu öllu, afskriftum ásamt framlagi vaxtabreytinga. Eftir miklar hækkanir undanfarið virðist loks vera að hægja á íbúðaverðsþróuninni. Þannig hefur húsnæðisverð, eins og Hagstofan mælir það, nú lækkað þrjá mánuði í röð. Við gerum ráð fyrir framhaldi á þessari þróun og að markaðsverð húsnæðis lækki um 0,25% milli mánaða núna í mars.

Framlag vaxtabreytinga fór lægst í 0,3 prósentustig til lækkunar vorið 2022. Síðan þá hefur það aukist samhliða hærri verðtryggðum íbúðalánavöxtum, en í útreikningum Hagstofunnar er eingöngu horft til verðtryggðra vaxta íbúðalána, sem hafa verið að mjakast upp á við samhliða hækkun stýrivaxta. Áhrif vaxta til hækkunar var 0,64 prósentustig í janúar og 0,58 prósentustig í febrúar. Næstu mánuði eigum við von á því að áhrif vaxta verði áfram til hækkunar á reiknaðri húsaleigu.

Núna í mars eigum við von á að áhrif vaxta verði 0,72 prósentustig til hækkunar. Alls gerum við því ráð fyrir að liðurinn reiknuð húsaleiga hækki um 0,47% milli mánaða og að áhrif þess á VNV verði 0,09 prósentustig til hækkunar. Við sjáum því að þó húsnæðisverð lækki, mælist húsnæðiskostnaður enn til hækkunar á verðbólgu vegna hærri vaxta. Heildaráhrifin eru þó orðin mun minni en áður.

Áhrif útsöluloka teygja sig inn í mars

Á tímum faraldursins voru bæði júlí- og janúarútsölurnar nokkuð slakar. Líkleg skýring var aukin verslun Íslendinga innanlands á meðan utanlandsferðir voru fátíðar. Útsölurnar í janúar síðastliðnum voru líkari þeim sem sáust fyrir faraldur en föt og skór lækkuðu um 8,4% og húsgögn og heimilisbúnaður um 5,5%. Í febrúar hækkuðu föt og skór aftur á móti meira við gerðum ráð fyrir sem bendir til þess að útsölur gætu hafa klárast snemma, en einnig að verð á nýjum vörum hafi komið hærra inn eftir útsölurnar. Við spáum áfram hækkun á fötum og skóm milli mánaða í mars, eða um 4,2%, þar sem við teljum einhver útsöluáhrif enn eiga eftir að ganga til baka.

Munurinn á útsölulokum á fötum og skóm annars vegar og húsgögnum og heimilisbúnaði hins vegar er að útsölurnar á fötum og skóm ganga yfirleitt ekki að fullu til baka fyrr en í mars, á meðan útsölur á húsgögnum og heimilisbúnaði virðast oft hafa klárast í janúar. Við gerum ráð fyrir að það sé tilfellið nú. Húsgögn og heimilisbúnaður hækkaði um 8,7% í febrúar eftir að hafa lækkað um 5,5% í janúar. Við eigum því ekki von á mikilli breytingu á þeim lið nú í mars. Við spáum því að saman muni þessir liðir hafa áhrif til hækkunar um 0,17 prósentustig á VNV.

Flugfargjöld til útlanda hækka líklega

Verðkönnun okkar bendir til þess að verð á bensíni og díselolíu hækki lítið milli mánaða í mars, eða um 0,09%. Flugfargjöld til útlanda hafa mestu áhrifin á ferðaliðinn, gangi spá okkar eftir. Í síðasta mánuði hækkuðu flugfargjöld lítillega en við áttum von á lækkun. Nú gerum við ráð fyrir því að þau hækki um 2,76% og áhrif þess verði 0,05 prósentustig til hækkunar á VNV. Flugfargjöld hækka venjulega í apríl í kringum páska og við spáum hækkun í apríl um 14,37%. Þó er gott að hafa í huga að þessi liður sveiflast mjög mikið. Við spáum því að mæling á kaupum nýrra ökutækja sýni litla lækkun á milli mánaða í mars, eða -0,12%, sem hefur áhrif til lækkunar um 0,01 prósentustig.

Spá um marsmælingu VNV

       
Undirliður Vægi í VNV Breyting Áhrif
Matur og drykkjarvara 15,40% 0,80% 0,12%
Áfengi og tóbak 2,50% -0,30% -0,01%
Föt og skór 3,30% 4,20% 0,14%
Húsnæði án reiknaðrar húsaleigu 10,30% 0,50% 0,05%
Reiknuð húsaleiga 19,70% 0,50% 0,09%
Húsgögn, heimilisbúnaður o.fl. 6,50% 0,50% 0,03%
Heilsa 3,70% 0,90% 0,03%
Ferðir og flutningar (annað) 3,90% 0,30% 0,01%
Kaup ökutækja 6,20% -0,10% -0,01%
Bensín og díselolía 3,70% 0,10% 0,00%
Flugfargjöld til útlanda 1,70% 2,80% 0,05%
Póstur og sími 1,50% 0,00% 0,00%
Tómstundir og menning 9,20% 0,00% 0,00%
Menntun 0,70% 0,00% 0,00%
Hótel og veitingastaðir 4,90% 0,50% 0,02%
Aðrar vörur og þjónusta 6,90% 1,10% 0,08%
Alls 100,0%   0,61%

Verðbólguhorfurnar aðeins verri, en eigum samt von á lækkun

Spá okkar til næstu mánaða gerir ráð fyrir aðeins lægri verðbólgu en í uppfærðri spá okkar eftir síðustu birtingu VNV. Skýrist munurinn aðallega af því að þá gerðum við ráð fyrir að matvælaverð myndi hækka meira en við gerum nú. Við eigum von á að vísitalan hækki um 0,86% í apríl, 0,36% í maí og 0,75% í júní. Gangi spá okkar eftir mun ársverðbólgan lækka niður í 9,4% í apríl, 9,0% í maí og 8,3% í júní.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
Stýrivextir
18. nóv. 2026
Óbreyttir vextir í samræmi við væntingar
Peningastefnunefnd hélt vöxtum óbreyttum í morgun og var ákvörðunin einróma. Tónninn var að okkar mati mildur og er ljóst að nefndin hefur vaxandi áhyggjur af kólnandi hagkerfi. Enn er þó lögð áhersla á að verðbólga og verðbólguvæntingar séu langt yfir markmiði. Gangi verðbólguspár eftir gerum við ráð fyrir að nefndin geti lækkað vexti í febrúar.
17. nóv. 2026
Íslendingar auka erlenda neyslu sína
Kortavelta Íslendinga jókst um 2,7% á milli ára í október að raunvirði. Áfram er mikill vöxtur í kortaveltu Íslendinga erlendis á sama tíma og samdráttur mælist innanlands. Við spáum því að einkaneysla aukist lítið í ár en taki síðan smám saman við sér.
16. nóv. 2026
Olían finnur sér leið  
Olíuflutningar frá Persaflóasvæðinu hafa tekið verulega við sér undanfarna mánuði og nálgast magnið sem flutt var áður en átökin brutust út. Mun stærri hluti olíunnar fer nú frá svæðinu um hjáleiðir fram hjá Hormússundi og flutningarnir eru flóknari, áhættusamari og dýrari en áður. Framboð olíuafurða hefur tekið hægar við sér en framboð á hráolíu vegna truflana á olíuhreinsun og flutningum. Það hefur komið sérstaklega niður á framboði á dísilolíu, sem hefur hækkað mun meira í verði en hráolía. 
Vikubyrjun
16. nóv. 2026
Vikubyrjun 16. nóvember 2026
Þrátt fyrir minna flugframboð er fjöldi erlenda ferðamanna það sem af er ári næstum sá sami og í fyrra. Áfram eru merki um kólnun á vinnumarkaði, en skráð atvinnuleysi í október var 0,4 prósentustigum hærra en í október í fyrra. Á miðvikudag er síðasta vaxtaákvörðun ársins hjá peningastefnunefnd Seðlabankans og við spáum óbreyttum vöxtum.
Stýrivextir
12. nóv. 2026
Spáum aftur óbreyttum vöxtum
Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands haldi vöxtum óbreyttum í næstu viku. Verðbólga er enn mikil og mælist jafn há og við síðustu vaxtaákvörðun, en það er fyrst og fremst vegna utanaðkomandi verðhækkana að mæld verðbólga hefur ekki hjaðnað. Við teljum að það sé farið að styttast í vaxtalækkun.
12. nóv. 2026
Spáum 6,0% verðbólgu í nóvember
Við spáum því að vísitala neysluverðs lækki um 0,41% í nóvember og að verðbólga hækki í 6,0%. Flugfargjöld til útlanda lækka alla jafna í nóvember og munu hafa mest áhrif til lækkunar gangi spáin eftir. Við gerum ráð fyrir að nóvembertilboð setji svip sinn á mælinguna, en dagur einhleypra er í miðri verðsöfnunarvikunni.
Vikubyrjun
9. nóv. 2026
Vikubyrjun 9. nóvember 2026
Fjöldi starfandi samkvæmt skrám hélst óbreyttur á milli ára í september. Verðbólga jókst á evrusvæðinu og hefur ekki mælst hærri í þrjú ár. Englandsbanki hækkaði vexti.
5. nóv. 2026
Vinnumarkaður kólnar og það hægir á launahækkunum
Eftirspurn eftir vinnuafli hefur minnkað, atvinnuleysi hefur aukist og vinnumarkaðurinn sýnir skýr merki kólnunar. Kólnun í hagkerfinu hefur dregið úr hækkunartakti launa og í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir hóflegri launahækkunum næstu árin. Þrátt fyrir það teljum við að kaupmáttur aukist áfram, samhliða minni verðbólgu og meiri uppgangi í atvinnulífinu á síðari hluta spátímans.
4. nóv. 2026
Minna af fiski en meiri verðmæti
Útflutningsmagn sjávarafurða hefur dregist saman undanfarin ár, en hátt afurðaverð hefur að miklu leyti vegið upp samdráttinn. Í fyrra jukust útflutningsverðmæti sjávarafurða þrátt fyrir að útflutningsmagnið hefði minnkað. Í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir áframhaldandi samdrætti í útflutningi sjávarafurða í ár og á næsta ári. Ef lokaráðgjöf fyrir loðnu verður nær upphafsráðgjöfinni gæti samdráttur þó snúist í vöxt og hagvaxtarhorfur batnað.
Mánaðamót 2
2. nóv. 2026
Mánaðamót 2. nóvember 2026
Mánaðarlegt fréttabréf frá Greiningardeild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.