Spá­um 0,25 pró­sentu­stiga hækk­un stýri­vaxta í næstu viku 

Sterk rök fyrir stýrivaxtahækkun 

Verðbólga hefur ekki mælst hærri síðan í september 2024. Þó rekja megi stóran hluta verðbólguaukningar síðustu tvo mánuði til skatta og gjaldskrárhækkana opinberra stofnanna, þá er það ekki eina ástæðan. Innlendar vörur hafa hækkað um rúmlega 7% síðasta árið og þjónustuverðbólga hefur einnig aukist töluvert umfram verðbólgu. Það bendir til þess að kostnaðarhækkunum, meðal annars vegna launahækkana, hefur verið ýtt út í verðlag. Þá hefur ársbreyting allra kjarnavísitalna einnig hækkað og er vel yfir verðbólgumarkmiði. Sterkt gengi virðist þó hafa vegið á móti innlendum verðhækkunum og auk þess hefur hægt á hækkunum á reiknaðri húsaleigu. 

Kaupmáttaraukning skilar sér áfram í aukinni neyslu sem kyndir undir verðbólgu. Íslendingar ferðast til útlanda sem aldrei fyrr og þrátt fyrir fall flugfélagsins Play var fjöldi utanlandsferða Íslendinga á lokafjórðungi síðasta árs sá mesti frá árinu 2018. Heimilin standa heilt á litið mjög vel, þrátt fyrir aukna neyslu eykst sparnaður á innlánsreikningum og vanskil hafa ekki vaxið.  

Endurskoðun Hagstofu Íslands á þjóðhagsreikningum aftur í tímann var þó nokkur þegar Hagstofan birti tölur fyrir þriðja ársfjórðung síðasta árs, stuttu eftir síðustu vaxtaákvörðun. Hagvöxtur á fyrri hluta árs 2025 var töluvert meiri en fyrstu tölur gáfu til kynna. Hagvöxtur á þriðja fjórðungi 2025 var einnig töluvert umfram spá Seðlabankans, sem var birt samhliða síðustu vaxtaákvörðun. Í spá Seðlabankans var gert ráð fyrir að landsframleiðsla hefði dregist saman um 0,5% á milli ára á þriðja ársfjórðungi 2025, en samkvæmt þjóðhagsreikningum Hagstofunnar jókst framleiðsla um 1,2% á milli ára og á fyrstu þremur fjórðungum ársins jókst landsframleiðsla um 1,5%. Nýlegur loðnufundur eykur svo hagvaxtarhorfur fyrir næsta ár. 

Þá gerði Seðlabankinn einnig ráð fyrir að einkaneysla myndi aukast um 3,5% á milli ára á þriðja ársfjórðungi  2025, en tölur hagstofunnar sýndu 4,2% aukningu. Hluti af þessum mun skýrist af því að endurskoðun Hagstofunnar á þjóðhagsreikningum aftur í tímann sýndu minni umsvif árið 2024, en burtséð frá því benda tölur Hagstofunnar til aukinna umsvifa í hagkerfinu á fyrstu þremur fjórðungum síðasta árs.  

Verðbólguvæntingar hafa hækkað 

Seðlabankinn birti sl. miðvikudag niðurstöður úr nýrri könnun á verðbólguvæntingum á meðal markaðsaðila og óhætt er að segja að sýn markaðsaðila á framvindu verðbólgu hafi breyst nokkuð frá síðustu könnun. Markaðsaðilar gera nú ráð fyrir mun meiri verðbólgu en fyrir síðustu ákvörðun. Út frá miðgildinu eiga markaðsaðilar ekki von á vaxtalækkun á fyrsta ársfjórðungi þessa árs – en næstu ákvarðanir nefndarinnar verða í febrúar og mars - en búast við 0,25 prósentustiga lækkun í maí. Flestum finnst aðhaldið enn of þétt, en þessi skoðun er ekki eins afgerandi og í nóvember 2025. Þess ber að geta að könnunin var framkvæmd áður en Hagstofan birti verðbólgutölur fyrir janúar en sú tala var hærri en flestir bjuggust við. 

Annar mælikvarði á verðbólguvæntingar er verðbólguálag á skuldabréfamarkaði. Þegar nefndin hittist í nóvember var álagið til tveggja ára 3,9%. Það féll síðan nokkuð skarpt og var komið niður í 3,3% í byrjun desember eftir lága verðbólgumælingu í nóvember. Síðan þá hefur álagið hækkað nokkuð. Í lok dags í gær, 29. febrúar, eftir að janúarmæling á vísitölu neysluverðs var birt var álagið til tveggja ára 4,2%. 

Væntingar um verðbólgu gefa fyrirheit um verðbólgu fram í tímann og geta líka einar og sér haft veruleg áhrif á verðbólguþróun. Þær hafa áhrif á verðsetningu fyrirtækja og launakröfur launafólks og því er til mikils að vinna að halda þeim í skefjum.  

Rök fyrir óbreyttum vöxtum 

Það sem helst vinnur með Seðlabankanum er að greinilega hefur hægt á hagkerfinu. Nokkur áföll hafa skollið á útflutningsgreinar sem ætti að hægja enn frekar á hagvexti á þessu ári. Háir vextir hafa dregið úr umsvifum og stjórnendur fyrirtækja virðast hafa sífellt minni væntingar til efnahagslífsins og minni áform um ráðningar.  

Skýr merki eru um að dregið hefur úr spennu á vinnumarkaði. Á síðustu mánuðum hefur atvinnuleysi aukist og mældist 4,4% í desember, en svo hátt hefur atvinnuleysi ekki mælst síðan í apríl 2022. Í takt við aukið atvinnuleysi hefur eftirspurn eftir vinnuafli dvínað.  

Fasteignamarkaður hefur einnig kólnað og greina mátti minni umsvif í kjölfar vaxtadóma Hæstaréttar sem tímabundið olli meiri óvissu og skertu lánaframboði. Sú óvissa er þó ekki enn til staðar, en aðgengi að lánsfé er þó enn skert og minna en áður. 

Spáum vaxtahækkun  

Við teljum að peningastefnunefnd muni ekki velta fyrir sér að lækka vexti heldur muni ákvörðunin snúast um annað hvort um óbreytt vaxtastig eða vaxtahækkun. Þegar öllu er á botninn hvolft stendur peningastefnunefnd frammi fyrir 5,2% verðbólgu. Jafnvel þótt færa megi rök fyrir því að nefndin geti litið fram hjá hluta af þessari verðbólgu, þá hlýtur nefndin einnig að hafa trúverðugleika nefndarinnar í huga. Verðbólguvæntingar hafa hækkað frá síðasta fundi. Þegar verðbólguvæntingar eru þrálátar er hætt við því að launahækkanir smitist hratt út í verðlag. Það hjálpar heldur ekki til að opinberir aðilar hafa ekki gefið gott fordæmi heldur hækkað ýmsa skatta og gjöld, jafnvel vel umfram verðbólgu. Nefndin hlýtur einnig að hafa áhyggjur af því að uppsagnarákvæði kjarasamninga virkist ef verðbólga verður yfir 4,7% í ágúst en ekki má mikið út af bregða svo að það gæti raungerst. Við spáum því þess vegna að nefndin hækki vexti um 0,25 prósentustig, en ræði einnig um að halda vöxtum óbreyttum.