Verulegur halli á viðskiptum við útlönd í fyrra
Á fjórða ársfjórðungi mældist 38 ma.kr. halli af viðskiptum við útlönd samkvæmt tölum sem Seðlabankinn birti fyrir helgi. Ársfjórðungurinn kom talsvert betur út en sami ársfjórðungur árið áður þegar 86 ma.kr. halli mældist. Verulegur halli var á vöruskiptajöfnuði og smávegis halli á rekstrarframlögum en á móti var afgangur af þjónustuviðskiptum. Jöfnuður frumþáttatekna var nokkurn veginn á núlli á ársfjórðungnum.
Árið í heild talsvert verra en við áttum von á
Fyrir árið í heild var hallinn 178 ma.kr. sem var talsvert verri niðurstaða en við bjuggumst við, en í síðustu hagspá okkar frá því í október í fyrra gerðum við ráð fyrir 93 ma.kr. halla. Sú spá var að vísu birt örfáum dögum fyrir bilunina í kerum Norðuráls á Grundartanga.
Líkt og raunin hefur verið síðasta áratuginn var verulegur halli á vöruviðskiptum en afgangur af þjónustuviðskiptum í fyrra. Mikil uppbygging gagnavera á árinu hafði töluverð áhrif á allar tölur um viðskipti við útlönd, enda mjög stórar fjárfestingar með tilheyrandi innflutningi á tölvubúnaði. Hallinn á vöruviðskiptum var því meiri en ella, en á móti mældist mikil fjárfesting. Sú fjárfesting skilaði strax á lokafjórðungi ársins auknum þjónustutekjum sem komu til hækkunar á þjónustujöfnuði.
Halli á frumþáttatekjum
Til frumþáttatekna teljast fjármagnstekjur og gjöld, m.a. vaxtagreiðslur vegna erlendra lána, arðgreiðslur, virðisbreytingar erlendra hlutabréfa og hagnaður og tap innlendra félaga í eigu erlendra aðila. Frumþáttatekjur eru að hluta til bókfærður hagnaður eða tap og því reiknuð stærð. Þeim þarf því ekki að fylgja greiðsluflæði og þær hafa ekki endilega áhrif á gjaldeyrisstreymi eða gengi krónunnar.
Ólíkt vöruskiptum og rekstrarframlögum, sem mælast alltaf með halla, eða þjónustuviðskiptum, sem skila yfirleitt afgangi, þá er ýmist halli eða afgangur af frumþáttatekjum. Í fyrra var smá halli á frumþáttatekjum, en við áttum von á afgangi. Munar þar mestu um mun verri afkomu erlendra fyrirtækja í eigu innlendra aðila en við áttum von á. Hluta skýringarinnar má rekja til endurskoðunar Seðlabankans á tölum fyrir fyrsta og annan ársfjórðung.
Hrein erlend staða þjóðarbúsins mjög sterk
Í lok árs 2025 var hrein erlend staða þjóðarbúsins 2.200 ma.kr. sem samsvarar 44% af vergri landsframleiðslu. Hrein staða þjóðarbúsins versnaði um 43 ma.kr. í fyrra, en hún var 49% af vergri landsframleiðslu í lok árs 2024. Bæði erlendar eignir og erlendar skuldir jukust í fyrra. Þrátt fyrir að hrein staða þjóðarbúsins hafi versnað á síðasta ári er hún enn mjög sterk, bæði í sögulegu samhengi hér á landi og í samanburði við aðrar þjóðir.
Krónan veiktist á móti evrunni í fyrra
Árið var að mörgu leyti nokkuð sérstakt á gjaldeyrismarkaði. Íslenska krónan veiktist á móti evrunni sem fór úr 143,9 krónum í byrjun árs í 147,2 krónur í lok árs. Þrátt fyrir heildarveikingu yfir árið byrjaði krónan á að styrkjast. Þó nokkuð innstreymi af gjaldeyri var í tengslum á innviðafjárfestingar og uppbyggingu á gagnaverum, en þessar fjárfestingar voru fjármagnaðar erlendis og því þurfti að kaupa krónur til þess að mæta innlendum kostnaði, sem styrkti krónuna. Krónan náði sterkasta gildi ársins undir lok október, en veiktist verulega síðustu tvo mánuði ársins. Veikinginn hófst í kjölfar bilunar í kerjum Norðuráls. Einnig var aukið útstreymi gjaldeyris vegna kaupa bílaumboða á gjaldeyri, en mikil sala var á nýjum bílum í nóvember og desember, áður en hækkun á vörugjöldum tók gildi um áramótin.
Lífeyrissjóðunum, sem eru alla jafna kaupendur á gjaldeyri, áskotnaðist verulegt magn af gjaldeyri í byrjun árs, fyrst í tengslum við kaup JBT á Marel og aftur vegna uppgjörs á ÍL-sjóði. Lífeyrisjóðirnir drógu því úr gjaldeyriskaupum sínum. Seðlabankinn nýtti þá tækifærið og hóf aftur regluleg kaup á gjaldeyri sem stóðu yfir frá miðjum apríl til byrjun desember.
Krónan styrktist á móti bandaríkjadal í fyrra
Bandaríkjadalur fór úr 138,2 krónum í byrjun árs í 125,2 krónur í lok árs. Hér á landi er virk verðmyndun á evru en gengi annarra gjaldmiðla, þar á meðal bandaríkjadals, er reiknað út frá gengi á evru og verði þess gjaldmiðils í evrum. Bandaríkjadalur veiktist verulega á móti evrunni í fyrra, sem skýrir í raun veikingu hans á móti krónu. Veiking bandaríkjadals hófst í kjölfar Frelsisdagsins í apríl, þegar Bandaríkjaforseti tilkynnti um víðtækar tollahækkanir á flestan vöruinnflutning til Bandaríkjanna. Nokkra athygli vekur að bandaríkjadalur veiktist í kjölfar aukins óróa á alþjóðlegum mörkuðum í fyrra, en þar áður hefur bandaríkjadalur ávallt styrkst undir slíkum kringumstæðum.
Erfitt að lesa í stöðuna fyrir 2026
Það sem af er ári hefur krónan styrkst og kostar evran núna 144,9 krónur. Meðal þess sem gæti stutt við gengi krónunnar í ár er góð loðnuvertíð, þjónustuútflutningur í tengslum við gagnaverin hefur nú þegar aukist töluvert en auk þess er útlit fyrir að viðgerðir á álverinu á Grundartanga klárist fyrr en áætlað var. Við gerum ráð fyrir að fjárfestingar í gagnaverum haldi áfram í ár, en eins og fram kom hér að ofan fylgja þessum framkvæmdum innflæði á gjaldeyri: Þar sem verkefnið er fjármagnað erlendis þarf að skipta gjaldeyri í krónur fyrir innlendum kostnaði. Þá hyggst Landsvirkjun ráðast í um 190 ma.kr. fjárfestingar á næstu fimm árum. Þessar fjárfestingar verða líklega einnig fjármagnaðar erlendis með sömu áhrifum á krónuna.
Aftur á móti virðist lítið lát á einkaneyslu hér landi, með tilheyrandi innflutningi og þar með þrýstingi til veikingar. Aukin stríðsátök í Mið-Austurlöndum geta síðan leitt til mun hærra olíuverðs og þar með verri viðskiptakjara. Eins er reynslan sú að aðgengi innlendra aðila að erlendum lánamörkuðum er háð því hversu mikill órói er á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Loks er vert að nefna að raungengið er mjög hátt. Verðbólga er nokkuð hærri hér á landi en í helstu viðskiptalöndum okkar og ekki er útlit fyrir að það breytist í ár. Ef nafngengi gefur ekkert eftir mun raungengi hækka enn meira í ár.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
