Hagvöxtur í fyrra drifinn áfram af einkaneyslu
Samkvæmt fyrsta mati Hagstofunnar mældist 1,3% hagvöxtur á árinu 2025, nokkurn veginn í takt við spár. Í Peningamálum frá byrjun mánaðarins gerði Seðlabankinn ráð fyrir 1,3% hagvexti. Í þjóðhagsspá okkar í október gerðum við ráð fyrir 1,5% hagvexti, en lækkuðum okkur niður í 1,1% þegar þjóðhagsreikningur fyrir þriðja ársfjórðung var birtur. Næsta vaxtaákvörðun peningastefnunefndar verður miðvikudaginn 18. mars. Það er ólíklegt að þessar tölur breyti einhverju varðandi ákvörðun nefndarinnar, helst að þær styðji við óbreytta vexti. Hagvöxturinn í fyrra var mjög nálægt því sem Seðlabankinn gerði ráð fyrir í spánni sem nefndin hafði til hliðsjónar við febrúarákvörðunina, en þá ákvað nefndin að halda vöxtum óbreyttum.
Hagvöxtur á seinasta ári drifinn áfram af einkaneyslu
Hagvöxtur í fyrra var drifinn áfram af einkaneyslu, sem jókst um 4,3% á milli ára, og fjármunamyndun, sem jókst um 4,0%. Alls jukust þjóðarútgjöld, þ.e. umsvif innanlands án þess að taka tillit til utanríkisverslunar, um 4,0% á milli ára. Á móti kom að innflutningur jókst um 7,2% á milli ára, en aukinn innflutningur er til frádráttar í landsframleiðslu.
Lokafjórðungur ársins skar sig úr
Á fjórða ársfjórðungi mældist 0,6% samdráttur á milli ára. Einkaneysla var þó mjög sterk, en hún jókst um 5,5% á milli ára á ársfjórðungnum. Vöxtur var í flestum neysluvörum, að áfengi og tóbaki undanskildum. Mikinn vöxt í ökutækjakaupum má rekja til breytinga á vörugjöldum á bensín- og dísilbíla og lækkunar styrks til kaupa á rafbílum um áramótin. Samdráttur í fjármunamyndun á milli ára hefur mest áhrif á minni framleiðslu á fjórðungnum, en fjármunamyndun dróst saman um 12,5%, sem skýrist að mestu af minni gagnaversfjárfestingu sem var mjög mikil á sama fjórðungi árið áður. Minni gagnaversfjárfesting skýrir einnig minni innflutning á fjórðungnum, sérstaklega á fjárfestingarvörum.
Sjötti ársfjórðungurinn í röð sem einkaneysla eykst á milli ára
Eins og kom fram að ofan jókst einkaneysla um 4,3% á seinasta ári, þar af 5,5% á fjórða ársfjórðungi. Hátt vaxtastig virðist því ekki vera að bíta og staða heimilanna er greinilega ennþá mjög sterk. Fjórði ársfjórðungur 2025 var sjötti fjórðungurinn í röð sem einkaneysla jókst að raunvirði á milli ára.
Samhliða birtingu á þjóðhagsreikningum fyrir árið í heild, birtir Hagstofan einnig einkaneyslu brotna niður á flokka. Mesta aukning á milli ára var í liðunum tómstundir og menning og í ferðum og flutningum. Undir liðinn ferðir og flutningar falla m.a. kaup á nýjum bílum, en mikinn vöxt í ökutækjakaupum má sem fyrr segir rekja til breytinga á opinberum álögum á bíla um áramót. Mikill samdráttur var í kaupum heimilanna á áfengi og tóbaki og eiturlyfjum og í kaupum á fötum og skóm.
Fjárfestingar í gagnaverum skila auknum útflutningi
Útflutningur jókst um 1% í fyrra. Vöruútflutningur dróst saman um 3% á árinu, en þjónustuútflutningur jókst um tæp 5%. Samdrátt í vöruútflutningi á árinu í heild má þó ekki rekja til álútflutnings, en vöxtur var í útflutningi á áli, mælt í tonnum, á milli ára. Samdráttur mældist aftur á móti í vöruútflutningi almennt en útflutningur sjávarafurða, kísiljárns og fiskeldisafurða skýra stærstan hluta þess samdráttar. Þá var einnig samdráttur í útflutningi lyfja og lækningarvara.
Athygli vekur að þjónustuútflutningur jókst nokkuð á milli ára í fyrra og var nokkuð kröftugur á lokafjórðungi ársins, þrátt fyrir samdrátt í þjónustuútflutningi tengdum ferðaþjónustu. Þá mældist 4,3% vöxtur í þjónustuútflutningi á lokafjórðungi, sem má því að öllu leyti þakka auknum útflutningi á þjónustu tengdri gagnaverum. Mikil fjárfesting í gagnaverum á árinu er því strax farin að skila auknum þjónustuútflutningi.
Samdráttur í fjárfestingu á lokafjórðungi ársins
Gagnaversfjárfestingar síðasta árs höfðu töluverð áhrif á þjóðhagsreikninga, en stóran hluta aukins innflutnings á árinu má rekja til þeirra. Innflutningur á tölvubúnaði hefur komið í nokkrum stórum stökkum og virðist lítið hafa verið flutt inn af tölvubúnaði á lokafjórðungi ársins. Við gerum þó ekki ráð fyrir að þessum fjárfestingarverkefnum sé alveg lokið.
Fjárfesting jókst um 4% á milli ára í fyrra og var að langmestu leyti vegna almennrar atvinnuvegafjárfestingar, sem jókst um 7,5%. Miklar sveiflur eru alla jafna í íbúðafjárfestingu en hún dróst saman um tæp 6%, nokkuð meira en við gerðum ráð fyrir, eftir að hafa vaxið um tæp 19% árið 2024. Opinber fjárfesting jókst um 2,5% á milli ára í fyrra.
Líklegt verður þó að teljast að atvinnuvegafjárfesting, önnur en í gagnaverum, hafi dregist saman á árinu, þó erfitt sé að bera kennsl á það í gögnum, enda vaxtastig töluvert hátt sem ætti að draga úr fjárfestingu.
Verulega aukinn innflutningur á vörum og þjónustu
Þegar einkaneysla og fjárfestingar aukast eykst innflutningur, enda stór hluti bæði einkaneyslu og fjárfestinga hérlendis innfluttur. Innflutningur á árinu í heild jókst um 7,2%, í takt við okkar spá. Vöruinnflutningur jókst verulega, að lokafjórðungi ársins undanskildum. Innflutningur á tölvubúnaði í tengslum við gagnaver var mjög umfangsmikill á árinu. Það sést mjög skýrt á því að þegar dró úr gagnaversfjárfestingum á lokafjórðungi ársins dróst vöruinnflutningur í heild saman, þrátt fyrir gífurlega aukningu í bílainnflutningi.
Þjónustuinnflutningur jókst alla fjórðunga síðasta árs og hafði ferðagleði Íslendinga einna mest að segja þar.
Lítil breyting á mati Hagstofunnar á árunum 2022-2024
Þegar Hagstofan birtir fyrsta mat á þjóðhagsreikningum fyrir árið í heild uppfærir hún tölur þrjú ár aftur í tímann. Var það líka gert núna, venju samkvæmt, en í þetta sinn gerði Hagstofan mjög litla breytingu. Mat á hagvexti ársins 2022 var hækkað um 0,1 prósentustig, en mat á hagvexti áranna 2023 og 2024 var lækkað um 0,1 prósentustig.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
