Mæld verðbólga hefur aukist vegna átakanna í Mið-Austurlöndum og opinberra hækkana, en undirliggjandi verðbólga hefur haldist óbreytt í nokkurn tíma, að mati nefndarinnar. Hækkun mældrar verðbólgu sé því ekki merki um aukinn verðbólguþrýsting. Vaxtahækkanir sem nú þegar hefur verið farið í voru fyrst og fremst viðbrögð við auknum verðbólguvæntingum og hættu á annarrar umferðar áhrifum, enda hafi vextir bankans ekki áhrif á heimsmarkaðsverð á olíu.
Háir vextir farnir að bíta
Áhrif hárra vaxta á hagkerfið eru orðin greinilegri og skýr merki eru um að vinnumarkaðurinn sé að kólna. Nefndin taldi þess vegna ekki tilefni til að hækka vexti, en þó þyrfti að halda peningalegu aðhaldi þéttu þangað til hjöðnun verðbólgu er orðin skýr og trúverðug. Nefndin tekur fram að hún telji flest benda til þess að verðbólga lækki nokkuð hratt á næsta ári sem myndi skapa svigrúm til vaxtalækkana, en nefndin vill sjá það gerast áður en hún lýsir yfir sigri.
Vaxtaákvarðanir peningastefnunefndar
| Dags. | Vikur frá síðustu ákvörðun | Ákvörðun | Atkvæði með | Atkvæði móti | Kosið annað | Meginvextir |
| 7. febrúar 2024 | 11 | óbr. | ÁJ, RS, ÁÓP, HS | GJ (-0,25%) | 9,25% | |
| 20. mars 2024 | 6 | óbr. | ÁJ, RS, ÁÓP, HS | GJ (-0,25%) | 9,25% | |
| 8. maí 2024 | 7 | óbr. | ÁJ, RS, ÁÓP, HS | AS (-0,25%) | 9,25% | |
| 21. ágúst 2024 | 15 | óbr. | ÁJ, RS, TB, ÁÓP, HS | 9,25% | ||
| 2. október 2024 | 6 | -0,25% | ÁJ, RS, TB, ÁÓP | HS (óbr.) | 9,00% | |
| 20. nóvember 2024 | 7 | -0,50% | ÁJ, RS, TB, ÁÓP, HS | 8,50% | ||
| 5. febrúar 2025 | 11 | -0,50% | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 8,00% | ||
| 19. mars 2025 | 6 | -0,25% | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 7,75% | ||
| 21. maí 2025 | 9 | -0,25% | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP | HS (óbr.) | 7,50% | |
| 20. ágúst 2025 | 13 | óbr. | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 7,50% | ||
| 8. október 2025 | 7 | óbr. | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 7,50% | ||
| 19. nóvember 2025 | 6 | -0,25% | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 7,25% | ||
| 4. febrúar 2026 | 11 | óbr. | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 7,25% | ||
| 18. mars 2026 | 6 | +0,25% | ÁJ, ÞGP, TB | ÁÓP, HS (+0,50%) | 7,50% | |
| 20. maí 2026 | 9 | +0,25% | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 7,75% | ||
| 19. ágúst 2026 | 13 | +0,25% | ÁJ, ÞGP, ÁÓP, HS | TB (óbr.) | 8,00% | |
| 7. okt. 2026 | 7 | óbr. | ÁJ, ÞGP, TB, ÁÓP, HS | 8,00% | ||
| 18. nóv. 2026 | 6 |
ÁJ: Ásgeir Jónsson, ÁÓP: Ásgerður Ósk Pétursdóttir, GJ: Gunnar Jakobsson, HS: Herdís Steingrímsdóttir, RS: Rannveig Sigurðardóttir, TB: Tómas Brynjólfsson, ÞGP: Þórarinn G. Pétursson
Heimild: Seðlabanki Íslands
Mikilvægt að kjarasamningar haldi
Í kynningu varaseðlabankastjóra peningastefnu kom fram að undirliggjandi drifkraftar verðbólgunnar hafi fyrst og fremst verið innlendir. Launahækkanir hér á landi hafi verið töluverðar og þegar verðbólga er há sé hætta á því að launahækkanir rati hraðar út í verðlag. Það sé því brýnt að kjarasamningar haldi. Verði þeim sagt upp og samið um meiri hækkanir þyrfti peningalegt aðhald að aukast og vara lengur, sem kæmi meðal annars fram í færri störfum og auknu atvinnuleysi.
Lítil trú á tímabundnum aðgerðum
Í svörum nefndarinnar eftir ákvörðunina kom fram að bankinn hafi takmarkaða trú á tímabundnum aðgerðum sem lækka mælda verðbólgu. Það á bæði við um tímabundnar lækkanir á virðisaukaskatti og verðfrystingar eða verðlækkanir fyrirtækja, ef það felur aðeins í sér að verðhækkunum sé frestað um nokkrar vikur. Verðfrystingar gætu þó hjálpað ef þær ná að rjúfa víxlhækkun launa og verðlags. Það er erfitt fyrir alla aðila að halda verðhækkunum undir eða við verðbólgumarkmið ef launaþátturinn hækkar meira. Tímabundnar aðgerðir geta haft áhrif á mælda verðbólgu til skamms tíma, en þær breyta ekki undirliggjandi þróun og leysa ekki vandann.
Óvissa og horfur
Seðlabankinn telur að nægjanlega hafi verið hert á aðhaldi í bili. Verðbólgu sé líkleg til að hjaðna á næsta ári og það nokkuð hratt. Aðalmálið er þó hvernig takist að stöðva innlenda víxlverkun launa og verðbólgu. Haldi kjarasamningar, sem nú er orðið líklegt, og hækki opinber gjöld í takt við verðbólgumarkmið ætti að skapast svigrúm á næsta ári til vaxtalækkana, að því gefnu að staðan í alþjóðamálum þróist einnig með hagfelldum hætti.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
