Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur

Minni spenna á vinnu­mark­aði en lít­il breyt­ing á at­vinnu­leysi

Staðan á vinnumarkaði hefur haldist merkilega stöðug í gegnum hraðar breytingar í hagkerfinu og þrátt fyrir vaxtahækkanir síðustu ára hefur atvinnuleysi lítið aukist. Þó eru vísbendingar um að eftirspurn eftir launafólki hafi minnkað og laun hækka ekki jafn hratt og áður. Óvissa hefur aukist lítillega síðustu daga vegna átaka á opinberum vinnumarkaði.
Bílar
6. nóvember 2024

Eftirspurn eftir vinnuafli jókst hratt eftir að faraldrinum linnti og atvinnuleysi fór undir 3% um mitt síðasta ár. Laun hækkuðu verulega, bæði vegna ríflegra kjarasamningsbundinna hækkana en einnig vegna aukins launaskriðs á yfirspenntum vinnumarkaði. Launavísitalan hækkaði um 8,3% árið 2022 og um 9,8% á síðasta ári. Vísitalan hefur hækkað mun minna það sem af er þessu ári og í september var 12 mánaða hækkun hennar 6,1%.

Minni eftirspurn eftir vinnuafli 

Hægari taktur í launaþróun skýrist bæði af nýlegum kjarasamningum sem kveða á um minni launahækkanir en fyrri samningarnir, en einnig af minnkandi launaskriði vegna minni eftirspurnar eftir launafólki. Seðlabankinn birtir ársfjórðungslega niðurstöður úr Gallup-könnun á meðal stjórnenda 400 stærstu fyrirtækjanna. Á þriðja ársfjórðungi þessa árs sögðust stjórnendur 76% fyrirtækja að þeir teldu framboð af starfsfólki á íslenskum vinnumarkaði nægjanlegt en 24% töldu skorta starfsfólk. Það er greinilegt merki um minnkandi spennu á vinnumarkaði að hlutfall þeirra stjórnenda sem telja skorta starfsfólk hefur lækkað hratt á síðustu misserum, en rétt eftir faraldurinn töldu 54% stjórnenda stærstu fyrirtækjanna að skortur væri á starfsfólki. Eftirspurn eftir starfsfólki er mest í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð þar sem 33% fyrirtækja vilja fjölga starfsfólki.

Spáum minni launahækkunum  

Í nýlegri hagspá sem nær til ársins 2027 spáum við meðal annars fyrir um horfur á vinnumarkaði. Við gerum ráð fyrir að laun hækki þó nokkuð minna næstu ár en á síðustu tveimur árum, um 6,6% á þessu ári, 6,1% á því næsta, um 5,5% árið 2026 og um 5,7% árið 2027. Launaspáin byggir aðallega á nýjum kjarasamningum á almenna vinnumarkaðnum. Þótt prósentuhækkanir séu á bilinu 3,25%-3,5% er í samningunum gert ráð fyrir lágmarkshækkun sem tryggir að tekjulægstu hóparnir fái hlutfallslega meiri launahækkun, sem eykur lítillega hlutfallshækkunina í heild. Þessu til viðbótar er gert ráð fyrir launaskriði sem líklega fer minnkandi eftir því sem slaki færist yfir vinnumarkaðinn. 

Hafa ber í huga að óvissa um launaþróun kann að hafa aukist á síðustu vikum eftir að í ljós kom hversu hart er tekist á í samningsviðræðum hjá hinu opinbera, með tilheyrandi verkfallsboðunum. Þá er erfitt að segja til um það hversu hratt nýhafið vaxtalækkunarferli blæs lífi í atvinnulífið og hvort launaskrið taki aftur við sér.

Sé miðað við verðbólguspá okkar má gera ráð fyrir að kaupmáttur aukist um 0,7% á þessu ári, 2,1% á því næsta, 1,8% árið 2026 og um 2,3% árið 2027. Kaupmáttaraukningin er þó nokkuð undir meðalaukningu síðustu ára en eykst þó eftir því sem líður á spátímann og verðbólga hjaðnar.

Enn innistæða fyrir neyslu 

Hver sem launaþróunin verður má gera ráð fyrir að áfram verði nokkur kraftur í neyslu landsmanna. Kortavelta hefur aukist merkilega mikið það sem af er ári, innlán aukist til muna og yfirdráttur ekki færst í aukana. Hér spila inn í kröftugar launahækkanir síðustu ára, sparnaður sem safnaðist upp á tímum faraldursins og einnig hefur hátt vaxtastig ekki aðeins hvatt til sparnaðar heldur einnig tryggt virði hans gegn verðbólgu. Við spáum því að einkaneysla aukist hóflega á þessu ári og að hátt vaxtastig haldi aftur af henni. Með lækkandi vaxtastigi er viðbúið að einkaneysla aukist meira með tímanum, en þó lítið í sögulegu samhengi. Við spáum því að einkaneysla aukist um 0,6% á þessu ári, 1,5% á næsta ári, 1,8% árið 2026 og um 2,0% á árinu 2027.

Atvinnuleysi örlítið meira en á sama tíma í fyrra 

Þrátt fyrir merki um minni eftirspurn eftir vinnuafli og minna launaskrið virðist atvinnuleysi hafa aukist óverulega. Skráð atvinnuleysi Vinnumálastofnunar hefur á þessu ári mælst um 0,2-0,4 prósentustigum yfir því sem það var í sömu mánuðum á síðasta ári og við teljum að það breytist lítið á næstu misserum.   

Almennt má gera ráð fyrir að aukinn hreyfanleiki vinnuafls dragi úr sveiflum í atvinnuleysi. Þegar umsvif aukast og störfum fjölgar er eftirspurn eftir vinnuafli að miklu leyti mætt með aðflutningi launafólks og því fækkar ekki endilega mjög í hópi atvinnulausra. Þegar hægir á í efnahagslífinu og störfum fækkar flytur svo hluti vinnuaflsins úr landi, í stað þess að fara á atvinnuleysisskrá Vinnumálastofnunar. Minnkandi efnahagsumsvif auka atvinnuleysi þannig minna en ella. Við spáum 3,6% atvinnuleysi að meðaltali á þessu ári, 3,5% á næsta ári, 3,4% árið 2026 og 3,3% árið 2027.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
Stýrivextir
18. nóv. 2026
Óbreyttir vextir í samræmi við væntingar
Peningastefnunefnd hélt vöxtum óbreyttum í morgun og var ákvörðunin einróma. Tónninn var að okkar mati mildur og er ljóst að nefndin hefur vaxandi áhyggjur af kólnandi hagkerfi. Enn er þó lögð áhersla á að verðbólga og verðbólguvæntingar séu langt yfir markmiði. Gangi verðbólguspár eftir gerum við ráð fyrir að nefndin geti lækkað vexti í febrúar.
17. nóv. 2026
Íslendingar auka erlenda neyslu sína
Kortavelta Íslendinga jókst um 2,7% á milli ára í október að raunvirði. Áfram er mikill vöxtur í kortaveltu Íslendinga erlendis á sama tíma og samdráttur mælist innanlands. Við spáum því að einkaneysla aukist lítið í ár en taki síðan smám saman við sér.
16. nóv. 2026
Olían finnur sér leið  
Olíuflutningar frá Persaflóasvæðinu hafa tekið verulega við sér undanfarna mánuði og nálgast magnið sem flutt var áður en átökin brutust út. Mun stærri hluti olíunnar fer nú frá svæðinu um hjáleiðir fram hjá Hormússundi og flutningarnir eru flóknari, áhættusamari og dýrari en áður. Framboð olíuafurða hefur tekið hægar við sér en framboð á hráolíu vegna truflana á olíuhreinsun og flutningum. Það hefur komið sérstaklega niður á framboði á dísilolíu, sem hefur hækkað mun meira í verði en hráolía. 
Vikubyrjun
16. nóv. 2026
Vikubyrjun 16. nóvember 2026
Þrátt fyrir minna flugframboð er fjöldi erlenda ferðamanna það sem af er ári næstum sá sami og í fyrra. Áfram eru merki um kólnun á vinnumarkaði, en skráð atvinnuleysi í október var 0,4 prósentustigum hærra en í október í fyrra. Á miðvikudag er síðasta vaxtaákvörðun ársins hjá peningastefnunefnd Seðlabankans og við spáum óbreyttum vöxtum.
Stýrivextir
12. nóv. 2026
Spáum aftur óbreyttum vöxtum
Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands haldi vöxtum óbreyttum í næstu viku. Verðbólga er enn mikil og mælist jafn há og við síðustu vaxtaákvörðun, en það er fyrst og fremst vegna utanaðkomandi verðhækkana að mæld verðbólga hefur ekki hjaðnað. Við teljum að það sé farið að styttast í vaxtalækkun.
12. nóv. 2026
Spáum 6,0% verðbólgu í nóvember
Við spáum því að vísitala neysluverðs lækki um 0,41% í nóvember og að verðbólga hækki í 6,0%. Flugfargjöld til útlanda lækka alla jafna í nóvember og munu hafa mest áhrif til lækkunar gangi spáin eftir. Við gerum ráð fyrir að nóvembertilboð setji svip sinn á mælinguna, en dagur einhleypra er í miðri verðsöfnunarvikunni.
Vikubyrjun
9. nóv. 2026
Vikubyrjun 9. nóvember 2026
Fjöldi starfandi samkvæmt skrám hélst óbreyttur á milli ára í september. Verðbólga jókst á evrusvæðinu og hefur ekki mælst hærri í þrjú ár. Englandsbanki hækkaði vexti.
5. nóv. 2026
Vinnumarkaður kólnar og það hægir á launahækkunum
Eftirspurn eftir vinnuafli hefur minnkað, atvinnuleysi hefur aukist og vinnumarkaðurinn sýnir skýr merki kólnunar. Kólnun í hagkerfinu hefur dregið úr hækkunartakti launa og í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir hóflegri launahækkunum næstu árin. Þrátt fyrir það teljum við að kaupmáttur aukist áfram, samhliða minni verðbólgu og meiri uppgangi í atvinnulífinu á síðari hluta spátímans.
4. nóv. 2026
Minna af fiski en meiri verðmæti
Útflutningsmagn sjávarafurða hefur dregist saman undanfarin ár, en hátt afurðaverð hefur að miklu leyti vegið upp samdráttinn. Í fyrra jukust útflutningsverðmæti sjávarafurða þrátt fyrir að útflutningsmagnið hefði minnkað. Í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir áframhaldandi samdrætti í útflutningi sjávarafurða í ár og á næsta ári. Ef lokaráðgjöf fyrir loðnu verður nær upphafsráðgjöfinni gæti samdráttur þó snúist í vöxt og hagvaxtarhorfur batnað.
Mánaðamót 2
2. nóv. 2026
Mánaðamót 2. nóvember 2026
Mánaðarlegt fréttabréf frá Greiningardeild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.