Minni spenna á vinnumarkaði en lítil breyting á atvinnuleysi
Eftirspurn eftir vinnuafli jókst hratt eftir að faraldrinum linnti og atvinnuleysi fór undir 3% um mitt síðasta ár. Laun hækkuðu verulega, bæði vegna ríflegra kjarasamningsbundinna hækkana en einnig vegna aukins launaskriðs á yfirspenntum vinnumarkaði. Launavísitalan hækkaði um 8,3% árið 2022 og um 9,8% á síðasta ári. Vísitalan hefur hækkað mun minna það sem af er þessu ári og í september var 12 mánaða hækkun hennar 6,1%.
Minni eftirspurn eftir vinnuafli
Hægari taktur í launaþróun skýrist bæði af nýlegum kjarasamningum sem kveða á um minni launahækkanir en fyrri samningarnir, en einnig af minnkandi launaskriði vegna minni eftirspurnar eftir launafólki. Seðlabankinn birtir ársfjórðungslega niðurstöður úr Gallup-könnun á meðal stjórnenda 400 stærstu fyrirtækjanna. Á þriðja ársfjórðungi þessa árs sögðust stjórnendur 76% fyrirtækja að þeir teldu framboð af starfsfólki á íslenskum vinnumarkaði nægjanlegt en 24% töldu skorta starfsfólk. Það er greinilegt merki um minnkandi spennu á vinnumarkaði að hlutfall þeirra stjórnenda sem telja skorta starfsfólk hefur lækkað hratt á síðustu misserum, en rétt eftir faraldurinn töldu 54% stjórnenda stærstu fyrirtækjanna að skortur væri á starfsfólki. Eftirspurn eftir starfsfólki er mest í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð þar sem 33% fyrirtækja vilja fjölga starfsfólki.
Spáum minni launahækkunum
Í nýlegri hagspá sem nær til ársins 2027 spáum við meðal annars fyrir um horfur á vinnumarkaði. Við gerum ráð fyrir að laun hækki þó nokkuð minna næstu ár en á síðustu tveimur árum, um 6,6% á þessu ári, 6,1% á því næsta, um 5,5% árið 2026 og um 5,7% árið 2027. Launaspáin byggir aðallega á nýjum kjarasamningum á almenna vinnumarkaðnum. Þótt prósentuhækkanir séu á bilinu 3,25%-3,5% er í samningunum gert ráð fyrir lágmarkshækkun sem tryggir að tekjulægstu hóparnir fái hlutfallslega meiri launahækkun, sem eykur lítillega hlutfallshækkunina í heild. Þessu til viðbótar er gert ráð fyrir launaskriði sem líklega fer minnkandi eftir því sem slaki færist yfir vinnumarkaðinn.
Hafa ber í huga að óvissa um launaþróun kann að hafa aukist á síðustu vikum eftir að í ljós kom hversu hart er tekist á í samningsviðræðum hjá hinu opinbera, með tilheyrandi verkfallsboðunum. Þá er erfitt að segja til um það hversu hratt nýhafið vaxtalækkunarferli blæs lífi í atvinnulífið og hvort launaskrið taki aftur við sér.
Sé miðað við verðbólguspá okkar má gera ráð fyrir að kaupmáttur aukist um 0,7% á þessu ári, 2,1% á því næsta, 1,8% árið 2026 og um 2,3% árið 2027. Kaupmáttaraukningin er þó nokkuð undir meðalaukningu síðustu ára en eykst þó eftir því sem líður á spátímann og verðbólga hjaðnar.
Enn innistæða fyrir neyslu
Hver sem launaþróunin verður má gera ráð fyrir að áfram verði nokkur kraftur í neyslu landsmanna. Kortavelta hefur aukist merkilega mikið það sem af er ári, innlán aukist til muna og yfirdráttur ekki færst í aukana. Hér spila inn í kröftugar launahækkanir síðustu ára, sparnaður sem safnaðist upp á tímum faraldursins og einnig hefur hátt vaxtastig ekki aðeins hvatt til sparnaðar heldur einnig tryggt virði hans gegn verðbólgu. Við spáum því að einkaneysla aukist hóflega á þessu ári og að hátt vaxtastig haldi aftur af henni. Með lækkandi vaxtastigi er viðbúið að einkaneysla aukist meira með tímanum, en þó lítið í sögulegu samhengi. Við spáum því að einkaneysla aukist um 0,6% á þessu ári, 1,5% á næsta ári, 1,8% árið 2026 og um 2,0% á árinu 2027.
Atvinnuleysi örlítið meira en á sama tíma í fyrra
Þrátt fyrir merki um minni eftirspurn eftir vinnuafli og minna launaskrið virðist atvinnuleysi hafa aukist óverulega. Skráð atvinnuleysi Vinnumálastofnunar hefur á þessu ári mælst um 0,2-0,4 prósentustigum yfir því sem það var í sömu mánuðum á síðasta ári og við teljum að það breytist lítið á næstu misserum.
Almennt má gera ráð fyrir að aukinn hreyfanleiki vinnuafls dragi úr sveiflum í atvinnuleysi. Þegar umsvif aukast og störfum fjölgar er eftirspurn eftir vinnuafli að miklu leyti mætt með aðflutningi launafólks og því fækkar ekki endilega mjög í hópi atvinnulausra. Þegar hægir á í efnahagslífinu og störfum fækkar flytur svo hluti vinnuaflsins úr landi, í stað þess að fara á atvinnuleysisskrá Vinnumálastofnunar. Minnkandi efnahagsumsvif auka atvinnuleysi þannig minna en ella. Við spáum 3,6% atvinnuleysi að meðaltali á þessu ári, 3,5% á næsta ári, 3,4% árið 2026 og 3,3% árið 2027.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
