Minni spenna á vinnu­mark­aði en lít­il breyt­ing á at­vinnu­leysi

Minni eftirspurn eftir vinnuafli 

Hægari taktur í launaþróun skýrist bæði af nýlegum kjarasamningum sem kveða á um minni launahækkanir en fyrri samningarnir, en einnig af minnkandi launaskriði vegna minni eftirspurnar eftir launafólki. Seðlabankinn birtir ársfjórðungslega niðurstöður úr Gallup-könnun á meðal stjórnenda 400 stærstu fyrirtækjanna. Á þriðja ársfjórðungi þessa árs sögðust stjórnendur 76% fyrirtækja að þeir teldu framboð af starfsfólki á íslenskum vinnumarkaði nægjanlegt en 24% töldu skorta starfsfólk. Það er greinilegt merki um minnkandi spennu á vinnumarkaði að hlutfall þeirra stjórnenda sem telja skorta starfsfólk hefur lækkað hratt á síðustu misserum, en rétt eftir faraldurinn töldu 54% stjórnenda stærstu fyrirtækjanna að skortur væri á starfsfólki. Eftirspurn eftir starfsfólki er mest í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð þar sem 33% fyrirtækja vilja fjölga starfsfólki.

Spáum minni launahækkunum  

Í nýlegri hagspá sem nær til ársins 2027 spáum við meðal annars fyrir um horfur á vinnumarkaði. Við gerum ráð fyrir að laun hækki þó nokkuð minna næstu ár en á síðustu tveimur árum, um 6,6% á þessu ári, 6,1% á því næsta, um 5,5% árið 2026 og um 5,7% árið 2027. Launaspáin byggir aðallega á nýjum kjarasamningum á almenna vinnumarkaðnum. Þótt prósentuhækkanir séu á bilinu 3,25%-3,5% er í samningunum gert ráð fyrir lágmarkshækkun sem tryggir að tekjulægstu hóparnir fái hlutfallslega meiri launahækkun, sem eykur lítillega hlutfallshækkunina í heild. Þessu til viðbótar er gert ráð fyrir launaskriði sem líklega fer minnkandi eftir því sem slaki færist yfir vinnumarkaðinn. 

Hafa ber í huga að óvissa um launaþróun kann að hafa aukist á síðustu vikum eftir að í ljós kom hversu hart er tekist á í samningsviðræðum hjá hinu opinbera, með tilheyrandi verkfallsboðunum. Þá er erfitt að segja til um það hversu hratt nýhafið vaxtalækkunarferli blæs lífi í atvinnulífið og hvort launaskrið taki aftur við sér.

Sé miðað við verðbólguspá okkar má gera ráð fyrir að kaupmáttur aukist um 0,7% á þessu ári, 2,1% á því næsta, 1,8% árið 2026 og um 2,3% árið 2027. Kaupmáttaraukningin er þó nokkuð undir meðalaukningu síðustu ára en eykst þó eftir því sem líður á spátímann og verðbólga hjaðnar.

Enn innistæða fyrir neyslu 

Hver sem launaþróunin verður má gera ráð fyrir að áfram verði nokkur kraftur í neyslu landsmanna. Kortavelta hefur aukist merkilega mikið það sem af er ári, innlán aukist til muna og yfirdráttur ekki færst í aukana. Hér spila inn í kröftugar launahækkanir síðustu ára, sparnaður sem safnaðist upp á tímum faraldursins og einnig hefur hátt vaxtastig ekki aðeins hvatt til sparnaðar heldur einnig tryggt virði hans gegn verðbólgu. Við spáum því að einkaneysla aukist hóflega á þessu ári og að hátt vaxtastig haldi aftur af henni. Með lækkandi vaxtastigi er viðbúið að einkaneysla aukist meira með tímanum, en þó lítið í sögulegu samhengi. Við spáum því að einkaneysla aukist um 0,6% á þessu ári, 1,5% á næsta ári, 1,8% árið 2026 og um 2,0% á árinu 2027.

Atvinnuleysi örlítið meira en á sama tíma í fyrra 

Þrátt fyrir merki um minni eftirspurn eftir vinnuafli og minna launaskrið virðist atvinnuleysi hafa aukist óverulega. Skráð atvinnuleysi Vinnumálastofnunar hefur á þessu ári mælst um 0,2-0,4 prósentustigum yfir því sem það var í sömu mánuðum á síðasta ári og við teljum að það breytist lítið á næstu misserum.   

Almennt má gera ráð fyrir að aukinn hreyfanleiki vinnuafls dragi úr sveiflum í atvinnuleysi. Þegar umsvif aukast og störfum fjölgar er eftirspurn eftir vinnuafli að miklu leyti mætt með aðflutningi launafólks og því fækkar ekki endilega mjög í hópi atvinnulausra. Þegar hægir á í efnahagslífinu og störfum fækkar flytur svo hluti vinnuaflsins úr landi, í stað þess að fara á atvinnuleysisskrá Vinnumálastofnunar. Minnkandi efnahagsumsvif auka atvinnuleysi þannig minna en ella. Við spáum 3,6% atvinnuleysi að meðaltali á þessu ári, 3,5% á næsta ári, 3,4% árið 2026 og 3,3% árið 2027.