Færri ferða­menn en meiri ferða­þjón­usta?

Tekjur af ferðaþjónustu aukast þótt ferðamönnum fækki

Þjónustuútflutningur ferðaþjónustugreina jókst á milli ára á fyrsta ársfjórðungi, samkvæmt nýlegum þjóðhagsreikningum Hagstofunnar, á föstu verðlagi. Ferðaþjónustan skilaði þannig meiri útflutningstekjum á sama tíma og erlendum ferðamönnum fækkaði, samkvæmt talningu Ferðamálastofu.

Í stuttu máli benda gögnin til þess að í fyrra hafi hver ferðamaður að meðaltali eytt fremur litlum pening hér á landi og gist skemur en áður. Í byrjun þessa árs hafi neyslugleðin aukist þó nokkuð. Þannig hafi kortavelta hvers og eins aukist nógu mikið það sem af er þessu ári til þess að skila auknum tekjum af ferðaþjónustu þrátt fyrir að ferðamönnum hafi fækkað.  

Eru ferðamenn færri?

Hugsanlega skýrist misræmi á milli fjölda ferðamanna og tekna af ferðaþjónustu af vanmati á fjölda. Við mat á fjölda erlendra ferðmanna sem heimsækja landið byggir Ferðamálastofa annars vegar á gögnum Isavia um heildarfarþegafjölda um Keflavíkurflugvöll, og hins vegar á eigin mati á skiptingu farþega eftir þjóðernum. Mat á þjóðerni byggir á úrtakskönnunum sem eru gerðar reglulega yfir mánuðinn. Þar til nýlega hefur þessi aðferð reynst vel: tölur um fjölda ferðmanna hafa alla jafna þróast við svipuðum hætti og aðrir mælikvarðar og því virst nokkuð réttar.

Hvað með aðrar vísbendingar?

Umferð um Keflavíkurflugvöll, Íslendinga og útlendinga, hefur ekki verið meiri frá árinu 2018, samkvæmt gögnum Isavia. Þá sýnir talning Vegagerðarinnar að umferð um þjóðvegi landsins fyrstu mánuði ársins hafi aukist á milli ára í öllum landshlutum, nema á Suðurlandi. Umferð jókst mest á Norðurlandi, eða um tæplega 7% á milli ára og um rúmlega 4% bæði á Vesturlandi og Austurlandi. Umferð hefur aukist minnst á  á höfuðborgarsvæðinu, um tæpt prósent, og á Suðurlandi var umferð meira og minna óbreytt.

Velta hjá fyrirtækjum í ferðaþjónustu jókst samkvæmt VSK-skýrslum að raunvirði milli ára í janúar og febrúar og gistinætur á gististöðum á Íslandi voru fleiri fyrstu fjóra mánuði ársins en á sama tíma í fyrra, samkvæmt gögnum Hagstofunnar. Gistináttatölurnar eru ekki birtar eftir þjóðerni, í bili. Endurskoðun á skiptingu á milli Íslendinga og annarra þjóðerna stendur yfir en Hagstofan telur þó að heildarfjöldi gistinga sé réttur.

Þótt við vitum hvorki hvernig umferðartölur né gistinætur skiptast eftir þjóðernum bendir hvort tveggja til aukinna umsvifa í ferðaþjónustu á Íslandi. Í ljósi þess að Íslendingar ferðast til útlanda sem aldrei fyrr er hálfólíklegt að þeir standi einnig fyrir fjölgun gistinótta og aukinni umferð hérlendis. Þessir mælikvarðar eru í takt við aukna erlenda kortaveltu og vöxt í útflutningstekjum samkvæmt þjóðhagsreikningum. Því má telja líklegast að ferðamenn hafi verið fleiri á fyrri hluta ársins en talning Ferðamálastofu gefur til kynna, eða þá að í fyrra hafi þeir verið færri en talningin gaf til kynna.

Ferðir Íslendinga oftaldar á móti vantöldum ferðamönnum?

Því má bæta við ef fjöldi erlendra ferðamanna er vanmetinn, sem við teljum líklegt, þýðir það á móti að ferðir Íslendinga séu oftaldar, því sem fyrr segir liggur heildarfarþegafjöldi um flugvöllinn fyrir í tölum Isavia. Eins og við fjölluðum um í nýrri hagsjá um kortaveltu Íslendinga fóru tæplega 68 þúsund Íslendingar til útlanda í maí, 25% fleiri ferðir en í maí í fyrra og utanlandsferðir Íslendinga hafa aldrei verið fleiri í maímánuði. Í apríl slógu Íslendingar met í fjölda utanlandsferða í einum mánuði, og það sem af er ári hafa utanlandsferðir Íslendinga verið um 29% fleiri en á sama tíma í fyrra. Þótt við teljum ekki ólíklegt að ferðum Íslendinga hafi fjölgað í takt við stóraukna kortaveltu Íslendinga erlendis, kann fjölgunin að vera minni en tölurnar gefa til kynna.

Heildarmyndin er í öllu falli sú að ferðaþjónusta hefur vaxið fyrstu fimm mánuði ársins og ýmislegt bendir til þess að komur erlendra ferðamanna hafi verið vantaldar, og utanlandsferðir Íslendinga oftaldar. Eins og er virðast því tölur um fjölda ferðamanna ekki gefa nákvæma vísbendingu um stöðu ferðaþjónustunnar.