Vænt­ing­ar og verð­bólgu­horf­ur aftra vaxta­lækk­un

Við spáum því að peningastefnunefnd haldi stýrivöxtum óbreyttum í næstu viku. Þótt verðbólga hafi hjaðnað verulega í apríl og ýmis merki séu komin fram um að undirliggjandi verðbólga fari hjaðnandi teljum við horfur á að verðbólga verði föst í kringum 6% fram yfir sumarmánuðina. Auk þess teljum við að nefndin líti svo á að verðbólguvæntingar hafi ekki gefið nægjanlega eftir og að enn séu merki um þó nokkra spennu í hagkerfinu.  
3. maí 2024

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands kemur saman í næstu viku og kynnir vaxtaákvörðun miðvikudaginn 8. maí. Við spáum því að nefndin haldi stýrivöxtum óbreyttum, fimmta fundinn í röð. Nefndin kemur ekki aftur saman fyrr en í ágúst og ef vextir haldast óbreyttir þangað til verður vaxtastigið óbreytt í 9,25% í heilt ár.

Peningastefnunefnd hefur haldið stýrivöxtum óbreyttum í 9,25% á síðustu fjórum fundum. Ákvarðanir um óbreytt vaxtastig hafa ýmist grundvallast á mikilli óvissu um efnahagsþróun eða á þeirri skoðun nefndarinnar að ótímabært sé að lækka vexti, en óþarft að hækka þá. Eftir því sem verðbólga hefur hjaðnað við óbreytt vaxtastig hefur peningalegt aðhald aukist og raunstýrivextir standa nú í 3,25%, sé miðað við liðna verðbólgu.

Á marsfundi nefndarinnar var rætt að vaxtalækkunarferli þyrfti að hefjast á „trúverðugum tímapunkti“ og ekki fyrr en „skýrar vísbendingar“ væru komnar fram um að verðbólgan væri „augljóslega á niðurleið“. Tónninn var harðari en við höfðum búist við og í fundargerð nefndarinnar kom fram að fundarmenn teldu meiri áhættu fólgna í því að lækka vexti of snemma en að halda þeim háum of lengi. Í ljósi alls þessa teljum við að nefndin fari varlega í vaxtalækkanir og viðhaldi stífu aðhaldi þrátt fyrir að verðbólga hafi hjaðnað þó nokkuð frá því hún fór hæst í 10,2% í fyrra.

Verðbólga hjaðnaði loks áþreifanlega í apríl

Verðbólgan var tregbreytanleg á fyrstu mánuðum ársins og hjaðnaði minna en við höfðum búist við, mældist 6,7% í janúar, 6,6% í febrúar og 6,8% í mars. Í apríl komst hún loks niður í 6,0%, en hjöðnunin í apríl skýrðist langmest af grunnáhrifum. Vísitalan hækkaði verulega í apríl í fyrra, um 1,31% og sú hækkun datt út úr verðbólgumælingunni nú í apríl þegar vísitalan hækkaði (aðeins) um 0,55%. Það sem helst skýrði hækkandi vísitölu nú í apríl var hækkandi húsnæðisverð og hækkun á flugfargjöldum til útlanda.

Eftir lítilsháttar lækkanir á húsnæðisverði um mitt ár í fyrra hefur færst kraftur í íbúðamarkað á síðustu mánuðum og verðið hækkað smám saman. Árshækkun vísitölu íbúðaverðs, sem HMS birtir, mældist 5,2% í mars og vísitalan hækkaði um 0,8% á milli mánaða. Verðþrýstingur á íbúðamarkaði getur skýrst af ýmsu, svo sem væntingum um vaxtalækkanir í náinni framtíð, fjölgun hlutdeildarlána sem gerir fleirum kleift að kaupa íbúðir, kaupmáttaraukningu á seinni hluta ársins og nú síðast jafnvel væntingum um aukna eftirspurn vegna íbúðakaupa Grindvíkinga.

Þrátt fyrir aukinn kraft á íbúðamarkaði eru merki um að undirliggjandi verðþrýstingur fari hjaðnandi. Það sést ekki síst á því að kjarnavísitölur verðbólgunnar, þar sem sveiflukenndustu liðir hennar hafa verið teknir út, virðast allar á niðurleið.

Í nýrri verðbólguspá spáum við því að verðbólga verði tregbreytanleg næstu mánuði og mælist 6,1% í maí, 5,9% í júní og áfram 5,9% í júlí. Í ljósi þess spáum við því svo í nýrri hagspá sem við gáfum út fyrr í vikunni að stýrivextir verði ekki lækkaðir fyrr en í október, og því eigi peningastefnunefnd enn eftir að tilkynna tvisvar um óbreytta vexti, í næstu viku og aftur í ágúst.

Væntingar enn yfir markmiði

Líklega verður þróun verðbólguvæntinga á meðal þeirra þátta sem hafa einna mest áhrif á vaxtaákvörðunina. Ein vísbending sem við höfum um þróun verðbólguvæntinga er verðbólguálag á skuldabréfamarkaði.

Verðbólguálag á skuldabréfamarkaði er munurinn á ávöxtunarkröfu óverðtryggðra skuldabréfa og verðtryggðra, sem gefur vísbendingu um spá markaðarins um verðbólgu fram í tímann. Verðbólguálag hefur aukist þó nokkuð frá síðasta fundi nefndarinnar, og virðist hafa aukist við síðustu tilkynningu um óbreytta stýrivexti. Til tveggja ára hefur það hækkað úr 4,4% frá því daginn fyrir síðustu ákvörðun, upp í 5,1% og til fimm ára hefur það hækkað úr 3,9% í 4,5%.

Seðlabankinn birti í gær niðurstöður úr könnun á væntingum markaðsaðila sem gerð var dagana 22. – 24. apríl. Verðbólguvæntingar til meðallangstíma bötnuðu nokkuð milli kannana. Ef miðað er við miðgildi svara gera markaðsaðilar nú ráð fyrir að ársverðbólga verði að meðaltali 3,8% næstu fimm ár, og lækkar úr 4,1% frá því í janúar. Athygli vekur hversu stór hluti markaðsaðila telur nú að taumhald peningastefnu sé of þétt. 62% svarenda sögðust telja taumhaldið of þétt en hlutfallið var aðeins 42% í síðustu könnun sem gerð var í janúar. Miðað við miðgildi svara í könnuninni standa væntingar um fyrstu vaxtalækkun á þriðja ársfjórðungi, en ein vaxtaákvörðun er fyrirhuguð á þriðja ársfjórðungi, miðvikudaginn 21. ágúst.

Raunstýrivextir hafa hækkað hratt á síðustu tveimur árum og standa nú í 3, 25% út frá liðinni verðbólgu og á milli 4,2% og 5,5% miðað við þá mælikvarða á verðbólguvæntingar sem við horfum mest á. .

Nefndin telur áhættusamara að lækka of snemma en of seint

Ýmislegt bendir til þess að hátt vaxtastig hafi borið árangur í því að hægja á umsvifum í hagkerfinu. Undir lok síðasta árs var farið að draga bæði úr einkaneyslu og fjárfestingu og kortavelta landsmanna hefur dregist saman milli ára nær viðstöðulaust í ellefu mánuði. Þá hefur tekið að draga úr innflutningi á neysluvörum, ekki síst bílum. Þrátt fyrir þetta virðist enn nokkur kraftur fyrir hendi og ekki síst má enn greina þó nokkra spennu á vinnumarkaði, áform fyrirtækja um ráðningar virðast hafa aukist á síðasta fjórðungi og einnig er þó nokkur eftirspurnarþrýstingur á íbúðamarkaði. Í takti við þetta tekur peningastefnunefnd það sérstaklega fram í fundargerð frá síðasta fundi að áhættan af of lausu taumhaldi sé meiri en hættan af því að taumhaldið sé of þétt.  

Harður tónn bendir til aðhaldssamrar peningastefnu

Í ljósi alls þessa teljum við ólíklegt að peningastefnunefnd sjái tilefni til þess að slaka á peningalegu aðhaldi í næstu viku. Þar sem verðbólga hefur hjaðnað þó nokkuð frá því stýrivextir voru hækkaðir upp í 9,25% má vera að ákvörðun um að halda vöxtum óbreyttum verði umdeildari en áður. Við teljum harðan tón nefndarinnar eftir síðasta fund benda til þess að nefndarmenn láti gagnrýnisraddir ekki á sig fá, enda er hlutverk þeirra fyrst og fremst að tryggja verðstöðugleika. Vel kann þó að vera að vaxtalækkun verði til umræðu á meðal nefndarmanna.

Vaxtaákvarðanir peningastefnunefndar

Dags. Lagt til Atkvæði með Atkvæði móti Kosið annað Niðurstaða Meginvextir
2022        
9. febrúar 2022 +0,75% allir +0,75% 2,75%
4. maí 2022 +1,00% allir +1,00% 3,75%
22. júní 2022 +1,00% allir GZ (+1,25%) +1,00% 4,75%
24. ágúst 2022 +0,75% allir GZ (+1,00%) +0,75% 5,50%
5. október 2022 +0,25% allir +0,25% 5,75%
23. nóvember 2022 +0,25% allir GZ (+0,50%) +0,25% 6,00%
2023          
8. feb. 2023 +0,50% allir HS (+0,75%) +0,50% 6,50%
22. mars 2023
+1,00% allir  

+1,00%

7,50%
24. maí 2023 +1,25% ÁJ, RS, ÁÓP, HS GJ (+1,00%)   +1,25% 8,75%
23. ágúst 2023 +0,50% ÁJ, RS, ÁÓP, HS GJ (+0,25%)   +0,50% 9,25%
4. október 2023 óbr. ÁJ, RS, GJ, ÁÓP HS (+0,25%) ÁÓP (+0,25%) óbr. 9,25%
22. nóvember 2023 óbr. allir   óbr. 9,25%
2024            
7. febrúar 2024 óbr. ÁJ, RS, ÁÓP, HS GJ (-0,25%)   óbr. 9,25%
20. mars 2024 óbr. ÁJ, RS, ÁÓP, HS; GJ (-0,25%)   óbr. 9,25%
8. maí 2024            
21. ágúst 2024            
2. október 2024            
20. nóvember 2024            

Í nýrri hagspá gerum við ráð fyrir hægfara vaxtalækkunarferli næstu árin, samhliða hjöðnun verðbólgunnar. Við teljum að verðbólga hjaðni undir lok árs og verði að meðaltali 5,5% á fjórða ársfjórðungi þessa árs, um það leyti sem vaxtalækkunarferli hefst.

Samkvæmt spánni heldur verðbólga svo áfram að hjaðna og verður komin undir efri vikmörk verðbólgumarkmiðs Seðlabankans, 4% verðbólgu, í byrjun árs 2026. Smám saman dregur áfram úr verðbólguþrýstingi árið 2026 og við lok spátímans teljum við að verðbólga mælist 3,2%. Með nokkuð jöfnu vaxtalækkunarferli teljum við að stýrivextir verði komnir niður í 4,25% undir lok spátímans, sem nær til ársloka 2026.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
Paprika
24. júní 2024
Vikubyrjun 24. júní 2024
Vísitala íbúðaverðs hækkaði um 1,4% í maí og vísitala leiguverðs um 3,2% samkvæmt gögnum sem bárust í síðustu viku. Englandsbanki hélt vöxtum óbreyttum á meðan svissneski seðlabankinn lækkaði vexti um 0,25 prósentustig. Eftirtektarverðasta innlenda hagtalan sem birtist í þessari viku er eflaust vísitala neysluverðs sem Hagstofan birtir á fimmtudaginn.
Fjölbýlishús
19. júní 2024
Vísitala íbúðaverðs á hraðri uppleið
Vísitala íbúðaverðs hækkaði um 1,4% á milli mánaða í maí. Nafnverð íbúða er 8,4% hærra en á sama tíma í fyrra og raunverð íbúða er 4% hærra. Undirritaðir kaupsamningar um íbúðir á höfuðborgarsvæðinu voru 150% fleiri í maí á þessu ári en í maí í fyrra.  
Krani með stiga
18. júní 2024
Vikubyrjun 18. júní 2024
Í síðustu viku fengum við tölur um atvinnuleysi, fjölda ferðamanna og greiðslukortaveltu hér á landi í maí. Seðlabanki Bandaríkjanna hélt vöxtum óbreyttum. Síðar í dag birtir HMS vísitölu íbúðaverðs.
Strönd
14. júní 2024
Óvæntur kraftur í kortaveltu í maí
Kortavelta íslenskra heimila jókst á milli ára í maí, bæði innanlands og erlendis. Síðustu mánuði hefur kortavelta nær alltaf dregist saman á milli ára en eykst nú meira en hún hefur gert frá því í janúar 2023. Þessi aukna kortavelta vekur athygli í þrálátu hávaxtastigi og samdrætti í hagkerfinu á fyrsta ársfjórðungi.
Frosnir ávextir og grænmeti
13. júní 2024
Spáum rétt tæplega 6% verðbólgu í sumar
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,47% á milli mánaða í júní og að verðbólga lækki í 5,8%. Samkvæmt spánni verða hækkanirnar nokkuð almennar, líkt og í síðasta mánuði. Við spáum nokkuð óbreyttri verðbólgu næstu mánuði.
Ferðafólk
11. júní 2024
Fleiri ferðamenn en minni verðmæti
Á fyrstu fimm mánuðum ársins komu 3,9% fleiri erlendir ferðamenn til Íslands en á sama tíma í fyrra. Á móti hefur skráðum gistinóttum fækkað um hálft prósent á fyrstu fjórum mánuðum ársins frá sama tímabili í fyrra og að sama skapi hefur kortavelta erlendra ferðamanna á föstu gengi dregist saman um tæplega 2% á milli ára.
Seðlabanki Íslands
10. júní 2024
Vikubyrjun 10. júní 2024
Evrópski seðlabankinn lækkaði vexti í síðustu viku. Vinnumarkaðstölur frá Bandaríkjunum voru sterkari en almennt var búist við sem eykur líkurnar á að vaxtalækkunarferli seðlabankans þar í landi seinki.
6. júní 2024
Mánaðaryfirlit yfir sértryggð skuldabréf - maí 2024
Meðfylgjandi er mánaðarlegt yfirlit sértryggðra skuldabréfa.
Flutningaskip
5. júní 2024
Aukinn halli á viðskiptum við útlönd
Alls var 41 ma. kr. halli á viðskiptum við útlönd á fyrsta ársfjórðungi. Hallinn jókst nokkuð milli ára. Þrátt fyrir þetta batnaði erlend staða þjóðarbúsins á fjórðungnum.
4. júní 2024
Fréttabréf Hagfræðideildar 4. júní 2024
Mánaðarlegt fréttabréf frá Hagfræðideild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur