Þörf á íbúðum og ágætis uppbygging í kortunum
Eftirspurn eftir íbúðum til sölu sveiflast til skamms tíma nokkuð skýrt með vaxtastigi í landinu. Íbúðaverð tók að rjúka upp um það leyti sem vextir voru lækkaðir á tímum faraldursins og þegar þeir voru hækkaðir á ný tók að hægja verulega á verðhækkununum. Undirliggjandi er þó síaukin þörf á íbúðum, aðallega vegna aukins aðflutnings.
Kjarnafjölskyldum fjölgar hratt
Á síðasta áratugnum hefur íbúum á Íslandi fjölgað um 20%, um rúmlega 60 þúsund manns. Kjarnafjölskyldum hefur fjölgað um 45 þúsund en íbúðum aðeins um 25 þúsund.
Í upphafi þessa árs jókst þörfin einnig skyndilega vegna hamfaranna við Grindavík sem segja má að hafi þurrkað út hluta íbúðastofnsins. Á sama tíma tók eftirspurn við sér vegna þess stuðnings sem Grindvíkingar fengu frá hinu opinbera og vegna væntinga um aukna íbúðasölu.
Íbúðafjárfesting eykst á ný
Fjárfesting í íbúðarhúsnæði virðist hafa færst í aukana á allra síðustu mánuðum eftir þó nokkurn samdrátt síðustu ár. Hún var 6,6% meiri á fyrri helmingi þessa árs en á sama tíma í fyrra og jókst um 7% á milli ára á fjórða ársfjórðungi síðasta árs. Í hagspá sem við birtum um miðjan október gerum við áfram ráð fyrir kröftugri íbúðafjárfestingu og að hún aukist um 5% á þessu ári, 3% næstu tvö ár og um 4% árið 2027. Þar hefur meðal annars áhrif aukin þörf á íbúðum, bæði vegna aðflutnings til landsins en einnig hamfaranna við Grindavík. Þá ættu vaxtalækkanir ekki aðeins að blása lífi í eftirspurn eftir íbúðum heldur einnig uppbyggingu.
Starfandi í byggingariðnaði fjölgar
Fólki sem starfar í byggingariðnaði og mannvirkjagerð fækkaði lítillega á tímum faraldursins, úr um það bil 15 þúsundum í 14 þúsund. Því fjölgaði svo hratt á ný eftir því sem hagkerfið tók við sér og nú starfa yfir 18 þúsund manns í geiranum, álíka margir og um mitt ár 2008. Hér ber að hafa í huga að aðeins hluti þeirra sem starfar í byggingargeiranum vinnur að íbúðauppbygginu, en erfitt er að segja til um hvernig fjöldinn skiptist.
Samkvæmt könnun Seðlabankans meðal stjórnenda 400 stærstu fyrirtækjanna virðist eftirspurn eftir starfsfólki í greininni hafa minnkað á síðustu mánuðum, en þó er hún mun meiri en í öðrum atvinnugreinum.
Kraftur á byggingarmarkaði birtist einnig í auknum innflutningi á byggingarefnum, sérstaklega timbri, en frá því á miðju síðasta ári hefur innflutningur á helstu byggingarefnum aukist um næstum 50%. Hér ber aftur að hafa í huga að erfitt er að segja nákvæmlega til um hversu stór hluti byggingarefnisins er ætlaður í íbúðauppbyggingu, en þróunin styður við gögn um nokkuð kröftuga fjárfestingu í íbúðum og atvinnuvegum, og einnig aukna veltu í byggingariðnaði síðustu ár.
Hverjar eru horfur um fjölgun íbúða?
Húsnæðis- og mannvirkjastofnun telur íbúðir í byggingu í þeim tilgangi að spá fyrir um íbúðafjölgun næstu ára. Nýjasta talning var gefin út í september síðastliðnum og íbúðir í byggingu reyndust 16,8% færri en í sama mánuði árið áður. Merki eru um að framkvæmdir hefjist á of fáum íbúðum um þessar mundir en á sama tíma er minna um að framvinda á framkvæmdum standi í stað. Því virðast verktakar frekar leggja áherslu á að klára yfirstandandi verkefni en að hefjast handa við ný. Gangi spáin eftir verður uppbyggingin ekki frábrugðin því sem verið hefur undanfarin ár en vegna þess hversu fá ný verkefni virðast komast á skrið um þessar mundir spáir HMS minni fjölgun íbúða árið 2026 en á þessu ári og því næsta. HMS gerir ráð fyrir að 3.024 nýjar fullbúnar íbúðir verði klárar á þessu ári, 2.897 á næsta ári og 2.323 árið 2026. Hvort það dugi til þess að mæta aukinni eftirspurn, bæði vegna lækkandi vaxta og aukinnar þarfar, á þó eftir að koma í ljós.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
