Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur

Spá­um áfram óbreytt­um vöxt­um 

Verðbólga jókst umfram væntingar í júlí og jafnvel þótt verðbólga hafi almennt verið á niðurleið undanfarið hefur hjöðnunin verið hægari en vonir stóðu til. Nú í ágúst hafa stýrivextir verið 9,25% í heilt ár og við teljum að peningastefnunefnd haldi þeim áfram óbreyttum í næstu viku, sjötta skiptið í röð. 
15. ágúst 2024

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands kemur saman í næstu viku og kynnir vaxtaákvörðun miðvikudaginn 21. ágúst. Við spáum því að nefndin haldi stýrivöxtum óbreyttum og í ljósi nýjustu verðbólgumælingar verði tónninn í yfirlýsingunni nú hugsanlega harðari en í þeirri síðustu.  

Hæg hjöðnun verðbólgu aðalástæðan

Peningastefnunefnd hefur haldið stýrivöxtum óbreyttum í 9,25% á síðustu fimm fundum. Fyrsta slíka ákvörðunin í október grundvallaðist á mikilli óvissu um horfur í efnahagslífinu almennt. Síðar tóku jarðhræringar á Reykjanesskaga og óvissan sem þeim tengdist að spila inn í auk þess sem nefndin vildi sjá hvaða áhrif síðustu kjarasamningar hefðu. Nú teljum við að ákvörðun nefndarinnar byggi einfaldlega á því hversu hægt verðbólgan hjaðnar. Síðustu yfirlýsingu mátti túlka á þann veg að hægt yrði að lækka vexti um leið og verðbólga og verðbólguvæntingar færu hjaðnandi. Þar kom fram að nefndin teldi auknar líkur á að núverandi aðhaldsstig væri hæfilegt til þess að koma verðbólgu niður í markmið innan ásættanlegs tíma.  

Verðbólga hefur aukist frá síðasta fundi 

Þegar peningastefnunefnd kom síðast saman, þann 8. maí sl., stóð verðbólga í 6,0%. Þá hafði hún hjaðnað nokkuð hressilega mánuðina á undan en vextir haldist óbreyttir. Síðan hefur verðbólga aftur á móti aukist lítillega á ný og var 6,3% í júlí. Raunstýrivextir miðað við liðna verðbólgu hafa því lækkað um 0,3 prósentustig. Ef verðbólgan hefði haldið áfram að hjaðna duglega í sumar hefði hugsanlega mátt gera ráð fyrir lítilsháttar vaxtalækkun, en í ljósi nýjustu vendinga í vísitölu neysluverðs teljum við nánast útilokað að nefndin hefji vaxtalækkunarferli í næstu viku.  

Þrátt fyrir hátt vaxtastig hefur vísitala íbúðaverðs hækkað stöðugt síðustu mánuði. Árshækkun vísitölu íbúðaverðs var 9,1% í júní og hefur ekki verið svo mikil síðan í febrúar 2023. Árshækkun raunverðs íbúða, þ.e. vísitala íbúðaverðs á móti vísitölu neysluverðs án húsnæðis, mældist 5,0% í júní og hækkaði úr 4,0% í maí. Árshækkun raunverðs hefur ekki verið meiri síðan í janúar 2023. Kaupsamningum hefur líka fjölgað verulega á milli ára og því ýmis merki um þó nokkuð líflegan íbúðamarkað. Þótt vissulega beri að hafa í huga að stór hluti íbúðakaupa um þessar mundir skýrist af eftirspurn Grindvíkinga fer því fjarri að vaxtastigið hafi fryst eftirspurn á íbúðamarkaði. Hugsanlega hefur aðhaldið hins vegar hægt á íbúðauppbyggingu og þar með átt þátt í að skapa verðþrýsting.  

Undirliggjandi verðbólguþrýstingur virðist hafa aukist lítillega í júlí, ef marka má kjarnavísitölur verðbólgunnar sem segja til um verðbólguþróun að undanskildum þeim undirliðum sem að jafnaði sveiflast mest. Ársbreyting allra þriggja kjarnavísitalna verðbólgunnar jókst á milli mánaða en sú kjarnavísitala sem undanskilur reiknaða húsaleigu er sem fyrr mun lægri en hinar. Á síðustu fundum hefur peningastefnunefnd haft lækkandi ársbreytingu kjarnavísitalnanna til grundvallar en nú hafa þær hækkað á ný.  

Væntingar enn yfir markmiði 

Þótt verðbólga hafi aukist lítillega í sumar hafa verðbólguvæntingar þróast í hagstæða átt á flesta mælikvarða. Ein vísbending sem við höfum um þróun verðbólguvæntinga frá síðasta fundi peningastefnunefndar er verðbólguálag á skuldabréfamarkaði.  

Verðbólguálag á skuldabréfamarkaði er munurinn á ávöxtunarkröfu óverðtryggðra skuldabréfa og verðtryggðra, sem gefur vísbendingu um spá markaðarins um verðbólgu fram í tímann. Daginn áður en peningastefnunefnd kom síðast saman í maí stóðu væntingar til þess að verðbólga tveimur árum síðar yrði 4,8% (í maí 2026). Nú standa væntingar til 4,5% verðbólgu eftir tvö ár (í ágúst 2026). Skuldabréfamarkaðurinn spáir 4,1% verðbólgu eftir fimm ár og gerir ráð fyrir nokkuð tregbreytanlegri verðbólgu þar á eftir, ef marka má fimm-ár-eftir-fimm-ár álagið sem stendur nú í 4%. Þannig virðist markaðurinn hafa litla trú á að verðbólga komist niður í markmið í náinni framtíð þótt hún sé talin mjakast áfram í rétta átt.  

Væntingar um verðbólgu í framtíðinni auka verðbólguþrýsting og torvelda peningastefnunni að koma böndum á verðbólgu. Þegar launafólk gerir ráð fyrir hækkandi verðlagi er það líklegra til að krefjast launahækkana í því skyni að verja kaupmáttinn. Að gefnum hærri launakostnaði eru fyrirtæki líklegri til að hækka verð á vörum og þjónustu og kröftug eftirspurn gerir þeim einnig betur kleift að velta kostnaðarhækkunum út í verðlag. Eftir því sem verðbólga er þrálátari eykst hættan á því að kjölfesta verðbólguvæntinga losni sem veldur því að væntingar sveiflast auðveldar upp á við með aukinni verðbólgu.  

Verðbólguvæntingar geta því haft mikið að segja um verðbólguhorfur og peningastefnunefnd er mikið í mun að koma böndum á þær. Raunstýrivextir miðað við liðna verðbólgu hafa verið jákvæðir frá því í kringum mitt síðasta ár og sennilega hefði nefndin viljað sjá þá slá hraðar á væntingar.  

Samdráttur á fyrsta ársfjórðungi skýrist af birgðabreytingum

Þótt hátt vaxtastig hafi borið þó nokkurn árangur í að slá á þenslu í þjóðarbúinu má enn greina eftirspurnarþrýsting víða í hagkerfinu. Nýjustu þjóðhagsreikningar ná yfir fyrsta ársfjórðung þessa árs og samkvæmt þeim dróst hagkerfið saman um 4% á milli ára. Samdráttinn má nær allan rekja til minni birgðasöfnunar en á sama tíma ári áður, sem skýrist nær alfarið af loðnubresti. Einkaneysla jókst um 0,2% á milli ára á fyrsta fjórðungi, samneysla um 1,2% og fjármunamyndun um 2,4%.   

Þótt atvinnuleysi sé aðeins örlítið meira en á sama tíma í fyrra má greina merki um að smám saman hafi slaknað á spennu á vinnumarkaði. Launavísitalan hefur hækkað mun minna á þessu ári en því síðasta, bæði vegna mun hóflegri kjarasamninga en einnig hefur líklega hægt á launaskriði. Þá má nefna að samkvæmt nýjustu könnun Seðlabankans og Gallup á eftirspurn fyrirtækja eftir starfsfólki telja sífellt færri fyrirtæki skorta starfsfólk á vinnumarkaðnum.   

Teljum langmestar líkur á óbreyttu vaxtastigi 

Peningastefnunefnd hefur tekið varfærin skref síðustu mánuði og haldið vöxtum óbreyttum í heilt ár. Fyrst nefndinni þótti auknar líkur á því á síðasta fundi að taumhaldið væri hæfilegt er erfitt að færa rök fyrir vaxtalækkun í næstu viku, enda hefur verðbólga aukist lítillega frá því síðast. Þótt vissulega hafi hagvaxtarhorfur einnig versnað í ljósi mikils samdráttar á fyrsta ársfjórðungi ber að hafa í huga að samdrátturinn skýrðist af birgðabreytingum en ekki samdrætti í hagstærðum á borð við einkaneyslu og fjárfestingu. Þá er enn eftirspurnarþrýstingur á íbúðamarkaði og ekki farið að bera á verulega auknu atvinnuleysi. Því teljum við að peningastefnunefnd telji áfram þörf á þéttu peningalegu aðhaldi og sjái ekki ástæðu til að óttast ofkólnun í hagkerfinu að svo stöddu.   

Vaxtaákvarðanir peningastefnunefndar

Dags. Lagt til Atkvæði með Atkvæði móti Kosið annað Niðurstaða Meginvextir
2022        
9. febrúar 2022 +0,75% allir +0,75% 2,75%
4. maí 2022 +1,00% allir +1,00% 3,75%
22. júní 2022 +1,00% allir GZ (+1,25%) +1,00% 4,75%
24. ágúst 2022 +0,75% allir GZ (+1,00%) +0,75% 5,50%
5. október 2022 +0,25% allir +0,25% 5,75%
23. nóvember 2022 +0,25% allir GZ (+0,50%) +0,25% 6,00%
2023          
8. feb. 2023 +0,50% allir HS (+0,75%) +0,50% 6,50%
22. mars 2023
+1,00% allir  

+1,00%

7,50%
24. maí 2023 +1,25% ÁJ, RS, ÁÓP, HS GJ (+1,00%)   +1,25% 8,75%
23. ágúst 2023 +0,50% ÁJ, RS, ÁÓP, HS GJ (+0,25%)   +0,50% 9,25%
4. október 2023 óbr. ÁJ, RS, GJ, ÁÓP HS (+0,25%) ÁÓP (+0,25%) óbr. 9,25%
22. nóvember 2023 óbr. allir   óbr. 9,25%
2024            
7. febrúar 2024 óbr. ÁJ, RS, ÁÓP, HS GJ (-0,25%)   óbr. 9,25%
20. mars 2024 óbr. ÁJ, RS, ÁÓP, HS GJ (-0,25%)   óbr. 9,25%
8. maí 2024 óbr. ÁJ, RS, ÁÓP, HS AS (-0,25%)   óbr. 9,25%
21. ágúst 2024            
2. október 2024            
20. nóvember 2024            
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
Stýrivextir
18. nóv. 2026
Óbreyttir vextir í samræmi við væntingar
Peningastefnunefnd hélt vöxtum óbreyttum í morgun og var ákvörðunin einróma. Tónninn var að okkar mati mildur og er ljóst að nefndin hefur vaxandi áhyggjur af kólnandi hagkerfi. Enn er þó lögð áhersla á að verðbólga og verðbólguvæntingar séu langt yfir markmiði. Gangi verðbólguspár eftir gerum við ráð fyrir að nefndin geti lækkað vexti í febrúar.
17. nóv. 2026
Íslendingar auka erlenda neyslu sína
Kortavelta Íslendinga jókst um 2,7% á milli ára í október að raunvirði. Áfram er mikill vöxtur í kortaveltu Íslendinga erlendis á sama tíma og samdráttur mælist innanlands. Við spáum því að einkaneysla aukist lítið í ár en taki síðan smám saman við sér.
16. nóv. 2026
Olían finnur sér leið  
Olíuflutningar frá Persaflóasvæðinu hafa tekið verulega við sér undanfarna mánuði og nálgast magnið sem flutt var áður en átökin brutust út. Mun stærri hluti olíunnar fer nú frá svæðinu um hjáleiðir fram hjá Hormússundi og flutningarnir eru flóknari, áhættusamari og dýrari en áður. Framboð olíuafurða hefur tekið hægar við sér en framboð á hráolíu vegna truflana á olíuhreinsun og flutningum. Það hefur komið sérstaklega niður á framboði á dísilolíu, sem hefur hækkað mun meira í verði en hráolía. 
Vikubyrjun
16. nóv. 2026
Vikubyrjun 16. nóvember 2026
Þrátt fyrir minna flugframboð er fjöldi erlenda ferðamanna það sem af er ári næstum sá sami og í fyrra. Áfram eru merki um kólnun á vinnumarkaði, en skráð atvinnuleysi í október var 0,4 prósentustigum hærra en í október í fyrra. Á miðvikudag er síðasta vaxtaákvörðun ársins hjá peningastefnunefnd Seðlabankans og við spáum óbreyttum vöxtum.
Stýrivextir
12. nóv. 2026
Spáum aftur óbreyttum vöxtum
Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands haldi vöxtum óbreyttum í næstu viku. Verðbólga er enn mikil og mælist jafn há og við síðustu vaxtaákvörðun, en það er fyrst og fremst vegna utanaðkomandi verðhækkana að mæld verðbólga hefur ekki hjaðnað. Við teljum að það sé farið að styttast í vaxtalækkun.
12. nóv. 2026
Spáum 6,0% verðbólgu í nóvember
Við spáum því að vísitala neysluverðs lækki um 0,41% í nóvember og að verðbólga hækki í 6,0%. Flugfargjöld til útlanda lækka alla jafna í nóvember og munu hafa mest áhrif til lækkunar gangi spáin eftir. Við gerum ráð fyrir að nóvembertilboð setji svip sinn á mælinguna, en dagur einhleypra er í miðri verðsöfnunarvikunni.
Vikubyrjun
9. nóv. 2026
Vikubyrjun 9. nóvember 2026
Fjöldi starfandi samkvæmt skrám hélst óbreyttur á milli ára í september. Verðbólga jókst á evrusvæðinu og hefur ekki mælst hærri í þrjú ár. Englandsbanki hækkaði vexti.
5. nóv. 2026
Vinnumarkaður kólnar og það hægir á launahækkunum
Eftirspurn eftir vinnuafli hefur minnkað, atvinnuleysi hefur aukist og vinnumarkaðurinn sýnir skýr merki kólnunar. Kólnun í hagkerfinu hefur dregið úr hækkunartakti launa og í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir hóflegri launahækkunum næstu árin. Þrátt fyrir það teljum við að kaupmáttur aukist áfram, samhliða minni verðbólgu og meiri uppgangi í atvinnulífinu á síðari hluta spátímans.
4. nóv. 2026
Minna af fiski en meiri verðmæti
Útflutningsmagn sjávarafurða hefur dregist saman undanfarin ár, en hátt afurðaverð hefur að miklu leyti vegið upp samdráttinn. Í fyrra jukust útflutningsverðmæti sjávarafurða þrátt fyrir að útflutningsmagnið hefði minnkað. Í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir áframhaldandi samdrætti í útflutningi sjávarafurða í ár og á næsta ári. Ef lokaráðgjöf fyrir loðnu verður nær upphafsráðgjöfinni gæti samdráttur þó snúist í vöxt og hagvaxtarhorfur batnað.
Mánaðamót 2
2. nóv. 2026
Mánaðamót 2. nóvember 2026
Mánaðarlegt fréttabréf frá Greiningardeild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.