Spáum 4,2% verðbólgu í október
Fátt kom á óvart í verðbólgutölum septembermánaðar og verðbólga jókst úr 3,8% í 4,1%, eins og við höfðum spáð. Hækkun á verðbólgu í september skýrist að mestu af grunnáhrifum, en áhrif gjaldfrjálsra skólamáltíða frá því í september í fyrra duttu út úr mælingu á ársverðbólgunni. Við spáum því að vísitalan hækki um 0,39% á milli mánaða nú í október og að ársverðbólgan hækki úr 4,1% í 4,2%. Mest áhrif til hækkunar á vísitölunni í þetta sinn hafa flugfargjöld til útlanda, reiknuð húsaleiga og matarkarfan.
Líklega dýrara að fljúga til og frá landinu eftir fall Play
Búast má við lítillega hærri flugfargjöldum til og frá Íslandi eftir að Play hætti starfsemi. Þrjú tæknileg atriði í útreikningi flugfargjalda ættu þó að verða til þess að hækkun gjalda hafi ekki jafnmikil áhrif á vísitöluna og ætla mætti í fyrstu.
- Telja má nær öruggt að Hagstofan taki flugfargjöld með Play alfarið út úr verðkönnunarkörfunni og til að meta verðbreytingar ber Hagstofan flugfargjöld með Play í fortíðinni ekki saman við flugfargjöld með öðrum flugfélögum í október. Þannig koma aðeins fram áhrif á vísitöluna ef flugmiðar með öðrum flugfélögum hækka í verði við það að Play detti út af markaðnum.
- Almennt gildir að verðmæling á þjónustu kemur inn í vísitölu neysluverðs þegar þjónustan er veitt en ekki þegar hún er keypt. Í hvert skipti sem Hagstofan metur flugfargjöld mælir hún gjöldin tvær vikur fram í tímann, fjórar vikur fram í tímann og átta vikur fram í tímann. Flugfargjöld tvær vikur fram í tímann koma inn í vísitöluna í þeim mánuði sem mælingin er framkvæmd, flugfargjöld fjórar vikur fram í tímann koma inn í vísitöluna mánuði síðar og mælingin átta vikur fram í tímann kemur inn í vísitöluna tveimur mánuðum síðar. Inn í vísitölu neysluverðs í október koma því mælingar á flugfargjöldum í október sem voru gerðar í ágúst, september og október. Þetta þýðir að mat á flugfargjöldum hjá öðrum flugfélögum en Play núna í október hefur að miklu leyti nú þegar farið fram og rekstrarstöðvun Play breytir þeim ekki.
- Hagstofan er líkleg til að taka út útlaga í verðmælingum. Ætla má að þau flugsæti annarra flugfélaga sem snarhækkuðu í verði um leið og Play féll verði tekin út úr mælingunni.
Við spáum því að flugfargjöld til útlanda hækki um 8,2% í október, aðeins meira en í fyrra. Gangi spáin eftir verða flugfargjöld til útlanda um 2% hærri en á sama tíma í fyrra. Samkvæmt verðmælingu okkar er bensín síðan óbreytt á milli mánaða.
Matarkarfan hækkar á milli mánaða
Á fyrri helmingi ársins hækkaði matarkarfan nokkuð meira en almennt verðlag hér á landi en í júlí og ágúst tók að draga verulega úr hækkunartaktinum. Verð á mat og drykkjarvöru hækkaði svo nokkuð hressilega í september, um 0,39%. Hækkunin skýrðist af hækkun á heildsöluverði mjólkur og mjólkurafurða vegna ákvörðunar verðlagsnefndar búvara sem tók gildi í byrjun verðkönnunarvikunnar. Vörukarfa verðlagseftirlits ASÍ hefur hækkað um 0,19% á milli mánaða það sem af er októbermánuði, en sú karfa hefur átt það til að hækka minna en vörukarfa Hagstofunnar. Við spáum því að matur og drykkjarvara hækki um 0,3% á milli mánaða í október.
Spáum aðeins minni hækkunum á reiknaðri húsaleigu
Í spánni gerum við ráð fyrir að reiknuð húsaleiga hækki um 0,5% á milli mánaða næstu mánuði. Erfitt hefur reynst að spá fyrir um sveiflur á milli mánaða en liðurinn sveiflast samt á þrengra bili en áður. Þótt vísitala íbúðaverðs hækki sífellt minna hefur áfram reynst kraftur í leiguverði með tilkomu breyttrar aðferðafræði Hagstofunnar hefur leiguverð mun frekar áhrif á vísitölu neysluverðs heldur en kaupverð. Við gerum ráð fyrir að liðurinn „annað vegna húsnæðis“ hækki um 0,2% í október og að alls verði áhrif húsnæðiskostnaðar 0,11 prósentustig til hækkunar á vísitölunni.
Spá um þróun VNV í ágúst 2025
| Undirliður | Vægi í VNV | Breyting (spá) | Áhrif (spá) |
| Matur og drykkjarvara | 15,5% | 0,3% | 0,05% |
| Áfengi og tóbak | 2,5% | -0,1% | 0,00% |
| Föt og skór | 3,7% | 0,7% | 0,03% |
| Húsnæði án reiknaðrar húsaleigu | 9,5% | 0,2% | 0,01% |
| Reiknuð húsaleiga | 20,4% | 0,5% | 0,10% |
| Húsgögn og heimilisbúnaður | 4,7% | -0,1% | -0,01% |
| Heilsa | 4,1% | 0,2% | 0,01% |
| Ferðir og flutningar (annað) | 3,8% | -0,5% | -0,02% |
| - Kaup ökutækja | 6,1% | -0,1% | 0,00% |
| - Bensín og díselolía | 3,5% | 0,0% | 0,00% |
| - Flugfargjöld til útlanda | 2,3% | 8,2% | 0,18% |
| Póstur og sími | 1,6% | -0,4% | -0,01% |
| Tómstundir og menning | 10,8% | 0,3% | 0,03% |
| Menntun | 0,9% | 0,0% | 0,00% |
| Hótel og veitingastaðir | 5,5% | 0,2% | 0,01% |
| Aðrar vörur og þjónusta | 5,2% | 0,3% | 0,02% |
| Alls | 100,0% | 0,39% |
Verðbólga verði 4,0% í janúar
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,39% í október, lækki um 0,02% í nóvember, hækki um 0,40% í desember og lækki um 0,34% í janúar. Gangi spáin eftir verður ársverðbólga 4,2% í október, 4,1% bæði í nóvember og desember og 4,0% í janúar. Spáin er aðeins hærri en síðasta spá, sem við birtum daginn sem Hagstofan birti verðbólgutölur í september. Breytingin skýrist af því að við erum að hækka spá okkar um flugfargjöld til útlanda lítillega vegna rekstrarstöðvunar Play, verðkönnun okkar á bensín og díselolíu var hærri en við bjuggumst við og verðkönnun ASÍ á mat var hærri en við höfðum gert ráð fyrir.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
