Spá­um 0,5 pró­sentu­stiga hækk­un stýri­vaxta í októ­ber

Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hækki vexti bankans um 0,5 prósentustig í næstu viku. Gangi spá okkar eftir fara meginvextir bankans, sjö daga bundin innlán, úr 5,5% upp í 6%.
Seðlabanki
29. september 2022 - Hagfræðideild

Stýrivextir Seðlabankans náðu sögulegu lágmarki í 0,75 prósentustigum í maí á síðasta ári. Síðan hefur peningastefnunefnd hækkað stýrivexti um 4,75 prósentustig og eru vextir bankans því 5,5% nú. Líklegt er að vaxtahækkunarferlinu sé ekki lokið og mun Seðlabankinn enn þurfa að herða aðhaldið með hækkunum vaxta til þess að koma í veg fyrir að mikil verðbólga festist í sessi. Mjög mikilvægt er einnig að peningastefnunefnd takist að draga úr verðbólguvæntingum til þess að verðbólga aukist ekki enn frekar. Aðilar hagkerfisins, þ.e. fyrirtæki og heimili, verða að öðlast trú á að Seðlabankanum takist að ná verðbólgu niður í markmið innan ásættanlegs tíma.

Viðsnúningur í verðbólguþróuninni hafinn

Verðbólgan náði tímabundnu hámarki í 9,9% í júlí. Hún hjaðnaði niður í 9,7% í ágúst. Var það fyrsta merki þess að verðbólga hefði náð hámarki og fram undan væru lægri verðbólgutölur. Þetta var jafnframt í fyrsta sinn síðan í júní í fyrra sem 12 mánaða verðbólga minnkaði milli mánaða. Verðbólgan í september mældist 9,3%, sem er þá annar mánuðurinn í röð með minnkandi verðbólgu, og frekari staðfesting þess að verðbólga fari hjaðnandi. Líkur á að hámark verðbólgunnar hafi verið nú í júlí teljum við vera mjög miklar og þarf ansi margt að ganga á svo að verðbólga mælist hærri en svo á næstu mánuðum. Það sem hefur mikil áhrif á verðbólguþróunina nú um stundir er sá mikli viðsnúningur sem hefur orðið á þróun fasteignaverðs. Miklar fasteignaverðshækkanir hafa verið megindrifkraftur aukinnar verðbólgu á þessu ári. Hröð kólnun markaðarins í júlí og ágúst bendir eindregið til þess að þessar miklu verðhækkanir á fasteignamarkaði séu að baki og við taki mjög litlar hækkanir, stöðnun eða jafnvel lítils háttar verðlækkanir.

Seðlabankinn líklegast að ofspá verðbólgu á fjórða fjórðungi

Þróunin á íbúðamarkaði mun styðja við hjöðnun verðbólgunnar og við spáum því að verðbólga mælist 8,5% á fjórða ársfjórðungi en hún mældist 9,7% á þriðja fjórðungi. Fram undan er því hæg hjöðnun verðbólgunnar að okkar mati. Við erum þar á öndverðum meiði við Seðlabankann sem spáði því í lok ágúst að verðbólgan myndi ná hámarki í 10,8% á fjórða fjórðungi. Sú spá gerði ráð fyrir 10,2% verðbólgu á þriðja fjórðungi en raunin varð 9,7%. Þetta var í fyrsta sinn síðan á fjórða ársfjórðungi 2020 sem Seðlabankinn ofmetur verðbólguna á sama fjórðungi og spáin kemur út. Það er nokkuð ljóst að spá Seðlabankans um verðbólgu frá því í ágúst er úrelt og ólíklegt að peningastefnunefnd horfi mikið til hennar í vaxtaákvörðuninni í næstu viku. Seðlabankinn birtir nýja verðbólguspá í nóvember og teljum við líklegt að sú spá verði færð niður á við.

Verðbólguvæntingar eru langt umfram verðbólgumarkmiðið

Eitt helsta verkefni seðlabanka um allan heim í dag er að koma í veg fyrir að sú háa verðbólga sem mælist nú leiði af sér áframhaldandi mikla verðbólgu í framtíðinni. Verðbólguvæntingar heimila og fyrirtækja hér á landi sem og annars staðar hafa aukist mikið á stuttum tíma og eru nú víðast hvar verulega hærri en verðbólgumarkmið. Háar verðbólguvæntingar hafa tilhneigingu til að rætast og því skiptir miklu máli að ná þeim niður á ný. Í sinni einföldustu mynd leiða háar verðbólguvæntingar heimila til hærri launakrafna til þess að verja kaupmátt og það skilar sér í hærri launakostnaði fyrirtækja sem er hætt við að verði velt út í verðlag. Háar verðbólguvæntingar fyrirtækja auka hvata þeirra til þess að hækka verð tíðar og meira í þeirri trú að önnur fyrirtæki geri slíkt hið sama. Verðbólguvæntingar heimila voru í lok júní komnar upp í 8% og höfðu ekki verið hærri síðan í júní 2010 en þá mældist verðbólga 7,1%. Verðbólguvæntingar fyrirtækja voru 6% í lok júní en svo háar hafa þær ekki mælst síðan í árslok 2009.

Lækkun verðbólguvæntinga er lykilatriði fyrir þróun stýrivaxta fram á við

Það ríkir töluverð óvissa um það hversu hátt peningastefnunefnd telur að stýrivextir þurfi að fara og hversu lengi þeir þurfi að vera háir. Það mun ráðast af samspili verðbólguþróunar og verðbólguvæntinga. Mikilvægt er að háar verðbólguvæntingar festist ekki í sessi hér á landi því það mun þýða að hækka verði vextina meira og halda þeim háum lengur en ella til þess að verðbólgumarkmiðið náist innan ásættanlegs tíma. Þróun verðbólguvæntinga mun eflaust ráðast að miklu leyti af sjálfri verðbólguþróuninni. Ekki er ólíklegt að draga taki úr verðbólguvæntingum um leið og heimili og fyrirtæki sjá að verðbólga fer hjaðnandi líkt og hún er þegar byrjuð að gera.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara. Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti. Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
Ferðamenn
18. mars 2024
Vikubyrjun 18. mars 2024
Gögn síðasta árs benda til þess að þeir ferðamenn sem hingað komu hafi að meðaltali dvalið skemur en árið á undan en aftur á móti eytt meiru á dag.
Vélsmiðja Guðmundar
15. mars 2024
Að flytja út „annað“ er heldur betur að skila sér
Útflutningur hefur alltaf verið mjög mikilvægur fyrir Íslendinga og íslenskan efnahag. Lengst af var fiskurinn okkar aðal útflutningsvara, svo bættist álið við og nú síðasta áratuginn eða svo hefur ferðaþjónusta rutt sér til rúms og er orðin stærsta einstaka útflutningsvara Íslendinga. Á síðustu árum hefur annar útflutningur, þ.e. útflutningur sem ekki heyrir undir neinn þessara flokka, vaxið hratt og raunar hraðar en ferðaþjónustan, þó faraldurinn torveldi samanburðinn aðeins.
Fjölbýlishús
14. mars 2024
Spáum 6,6% verðbólgu í mars
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,57% milli mánaða í mars og að ársverðbólga verði óbreytt í 6,6%. Mest áhrif til hækkunar í spá okkar hafa reiknuð húsaleiga, flugfargjöld til útlanda, föt og skór og matarkarfan. Við eigum enn von á að verðbólgan hjaðni rólega næstu mánuði og verði komin niður í 5,4% í júní.
14. mars 2024
Óbreytt vaxtastig en bjartur tónn
Þrátt fyrir hjaðnandi verðbólgu og sátt um langtímakjarasamning á stórum hluta vinnumarkaðar teljum við að peningastefnunefnd haldi meginvöxtum bankans óbreyttum í 9,25% í næstu viku, fjórða skiptið í röð. Verðlag hækkaði umfram væntingar í febrúar og verðbólguvæntingar hafa lítið breyst frá síðasta fundi nefndarinnar. Auk þess ríkir enn óvissa um framvindu kjarasamninga annarra hópa. Við teljum þó að tónninn í yfirlýsingunni verði bjartari en verið hefur og að vaxtalækkun kunni að vera handan við hornið.
Sky Lagoon
12. mars 2024
Neysla erlendra ferðamanna helst ekki í hendur við fjölgun þeirra
Um 156 þúsund erlendir ferðamenn fóru um Keflavíkurflugvöll í febrúar. Aðeins einu sinni hafa fleiri ferðamenn farið um flugvöllinn í febrúarmánuði, eða á metárinu 2018. Fjölgunin var um 14% á milli ára í fjölda ferðamanna, en erlend kortavelta jókst aðeins um 3,1%, á föstu gengi. Þeir ferðamenn sem nú koma virðast því eyða minna en þeir sem komu fyrir ári síðan.
Ferðafólk
11. mars 2024
Vikubyrjun 11. mars 2024
Stóru útflutningsgreinarnar þrjár, ferðaþjónusta (600 ma. kr.), ál og álafurðir (320 ma. kr.) og sjávarafurðir (350 ma. kr.), stóðu undir 70% af heildarútflutningsverðmæti síðasta árs. Verðmæti annars útflutnings var um 580 ma. kr. og skilaði því meira verðmæti en sjávarafurðir eða ál og álafurðir.
Flutningaskip
5. mars 2024
Utanríkisviðskipti í góðu jafnvægi
Alls var 41,4 ma.kr. afgangur af viðskiptum við útlönd í fyrra. Eins og við var búist var mikill halli á vöruskiptajöfnuði, mikill afgangur af þjónustujöfnuði, smá afgangur af frumþáttatekjum og smá halli á rekstrarframlögum. Erlend staða þjóðarbúsins batnaði nokkuð í fyrra, en í lok árs voru erlendar eignir þjóðarbúsins um 1.600 ma.kr. meiri en erlendar skuldir.
5. mars 2024
Mánaðaryfirlit yfir sértryggð skuldabréf - febrúar 2024
Meðfylgjandi er mánaðarlegt yfirlit sértryggðra skuldabréfa.
4. mars 2024
Fréttabréf Hagfræðideildar 4. mars 2024
Mánaðarlegt fréttabréf frá Hagfræðideild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
4. mars 2024
Vikubyrjun 4. mars 2024
Eftir næstum tvö ár af mjög kröftugum hagvexti í kjölfar heimsfaraldursins, hægði mjög á umsvifum í hagkerfinu eftir því sem leið á síðasta ár.
Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur