Spá­um 0,25 pró­sentu­stiga stýri­vaxta­hækk­un

Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hækki vexti bankans um 0,25 prósentustig í næstu viku. Hækkunin yrði sú fjórtánda í röð og meginvextir bankans, vextir á sjö daga bundnum innlánum, færu úr 8,75% í 9,0%.
16. ágúst 2023

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands kemur saman í næstu viku og kynnir vaxtaákvörðun miðvikudaginn 23. ágúst. Við spáum því að stýrivextir verði hækkaðir um 0,25 prósentustig en teljum líklegt að á fundinum verði einnig til umræðu að halda vaxtastigi óbreyttu sem og að hækka vexti um 0,5 prósentustig. Hækkun um 0,25 prósentustig myndi lyfta meginvöxtum upp í 9,0% en svo háir hafa þeir ekki verið síðan í bröttu vaxtalækkunarferli snemma árs 2010.

Verðbólga loks á niðurleið og í takt við væntingar

Verðbólguhorfur versnuðu í vetur og vor þrátt fyrir hækkandi vexti og suma mánuði var verðbólgan þó nokkuð meiri en spár gerðu ráð fyrir. Í sumar fór loks að rofa til og verðbólgumælingar voru í takt við spár í júní og júlí. Í júlí fór verðbólgan úr 8,9% í 7,6%. Þessi mikla lækkun skýrðist fyrst og fremst af því að júlímælingin í fyrra datt út úr ársverðbólgunni, en þann mánuð hækkaði verðlag um 1,2% á milli mánaða. Verðlag stóð því sem næst í stað á milli mánaða í júlí í ár, hækkaði aðeins um 0,03%. Leita þarf aftur til ársins 2017 til að finna svo litla breytingu á vísitölunni á milli mánaða.

Íbúðamarkaður hefur líka haldið áfram að kólna. Vísitala íbúðaverðs á höfuðborgarsvæðinu lækkaði um 1,1% milli mánaða í júní og um 0,8% í júlí.

Árshækkun vísitölunnar er komin niður í 0,8% og hefur ekki verið lægri síðan í janúar 2011. Árshækkunin náði hámarki í 25,5% í júlí í fyrra og hefur lækkað statt og stöðugt síðan.

Eftir því sem verðbólgan jókst á síðasta ári og við upphaf þessa árs varð hún einnig sífellt almennari í þeim skilningi að þeim undirliðum sem höfðu hækkað verulega í verði fjölgaði hlutfallslega. Í fyrstu var verðbólgan mestmegnis drifin áfram af hækkandi húsnæðisverði en eftir því sem ró hefur færst yfir fasteignamarkaðinn hafa aðrir undirliðir neysluverðsvísitölunnar tekið við sér, ekki síst verð á þjónustu og innfluttum vörum. Nú hefur þeim undirliðum fjölgað hlutfallslega sem hafa hækkað um minna en 2,5% á síðasta árinu og undirliðum sem hafa hækkað um meira en 10% hefur ekki fjölgað eins og áður.

Væntingar örlítið betri - fleiri telja taumhaldið hæfilegt

Samkvæmt niðurstöðum könnunar Seðlabankans á væntingum markaðsaðila, sem birtar voru í morgun, hafa væntingar um verðbólgu staðið nokkurn veginn í stað frá því í maí. Markaðsaðilar gera ráð fyrir að verðbólgan verði komin niður í 7,3% á fjórða ársfjórðungi þessa árs og niður í 5% á þriðja fjórðungi næsta árs.

Þá telja nú mun fleiri en fyrir síðasta fund peningastefnunefndar að taumhald peningastefnunnar sé hæfilegt og mun færri telja taumhaldið of laust.

Vaxtahækkanir loks að tempra eftirspurn

Það er fleira en hjaðnandi verðbólga sem styður þá kenningu að nefndin muni taka mun minna skref í næstu viku en á síðustu fundum. Helst ber að nefna að vaxtahækkanir virðast loks farnar að slá á innlenda eftirspurn.

Einkaneysla var kröftug í byrjun árs og jókst um 4,9% á milli ára. Þegar peningastefnunefnd hittist síðast virtust vaxtahækkanir enn duga skammt til að tempra innlenda eftirspurn og í fundargerð nefndarinnar kom fram að „þótt árangur peningastefnunnar væri orðinn greinilegur á húsnæðismarkaði væru fáar aðrar skýrar vísbendingar um viðsnúning“.

Nú eru aftur á móti komnar fram nokkuð skýrar vísbendingar um viðsnúning í innlendri eftirspurn. Einkaneysla á öðrum fjórðungi liggur ekki fyrir en samdráttur í kortaveltu Íslendinga á fjórðungnum bendir til þess að einkaneysla kunni að hafa dregist saman. Kortavelta Íslendinga innanlands hefur nú dregist saman fimm mánuði í röð og heildarkortaveltan fjóra mánuði í röð, eftir að hafa aukist nær viðstöðulaust frá ágúst 2021. Heildarkortaveltan dróst saman um 0,6% á milli ára í júlí, á föstu verðlagi og um 1,5% innanlands. Samdrátturinn er þó nokkuð minni en mánuðina þrjá á undan - í júní dróst heildarkortaveltan til dæmis saman um 7,5% og um 8,4% innanlands.

Fleira en vaxtastig kann að styðja við temprun eftirspurnarinnar. Síðustu mánuði hefur hægt á kaupmáttaraukningu og kaupmáttarþróunin milli ára hefur staðið í stað eða dregist saman suma mánuði, eftir að hafa aukist samfellt í rúm 12 ár þar til um mitt ár í fyrra. Heimilin hafa því líklega minna svigrúm til að auka neyslu en áður.

Í ljósi alls þessa teljum við að peningastefnunefnd fari varlega í vaxtahækkanir og láti 0,25 prósentustig nægja. Í nýjustu hagspánni sem við gáfum út í lok apríl gerðum við ráð fyrir 3,2% hagvexti á þessu ári. Betri hagvaxtarhorfur hér á landi en víðast hvar í löndunum í kringum okkur hafa líklega auðveldað peningastefnunefnd ákvarðanir um hraðar vaxtahækkanir þar sem minni hætta hefur verið á að vaxtahækkanirnar keyri hagkerfið í samdrátt. Í ljósi vísbendinga um samdrátt í einkaneyslu er þó líklegt að nefndin hægi á vaxtahækkunum, enda ákjósanlegast að ná tökum á verðbólgu án samdráttar.

Einnig ber að hafa í huga að áhrif vaxtahækkana komu hraðast fram á fasteignamarkaði, strax síðasta haust, og verðþróun á þeim markaði hefur gjörbreyst. Hækki vextir mikið meira kann að vera hætt við því að markaðurinn frjósi og verðlækkanir verði viðvarandi í einhvern tíma.

Björninn ekki unninn þótt verðbólgan fari loks hjaðnandi

Til mikils er að vinna til að tryggja að verðbólgan hjaðni áfram og Seðlabankanum er mikið í mun að halda verðbólguvæntingum í skefjum, ekki síst í ljósi þess hversu stutt er í kjaraviðræður. Síðasta haust fóru kjaraviðræður af stað í skugga tæprar 10% verðbólgu og það var ekki síst vegna óvissu um verðbólguþróun sem útkoman varð að samningarnir giltu aðeins í eitt ár. Í lok árs losna fyrstu samningarnir og væntingar um verðbólgu næstu mánuði hljóta að hafa áhrif á viðræðurnar. Launafólk sem býst við þrálátri verðbólgu er líklegra til að krefjast meiri launahækkana til þess að verja kaupmáttinn. Ríflegar launahækkanir kunna svo að ýta undir verðbólguna. Að gefnum hærri launakostnaði eru fyrirtæki líklegri til að hækka verð á vörum og þjónustu og kröftug eftirspurn gerir þeim einnig betur kleift að velta kostnaðarhækkunum út í verðlag.

Peningastefnunefnd hefur verið tíðrætt um mikilvægi þess að koma í veg fyrir víxlverkun launa og verðlags og sér sig sennilega knúna til að minna á að Seðlabankinn muni áfram beita sér til þess að stuðla að verðstöðugleika. Því teljum við að þótt verðbólguþróunin virðist á réttri leið og vaxtahækkanir séu farnar að hafa áhrif á innlenda eftirspurn þætti peningastefnunefnd óvarlegt að tilkynna um óbreytt vaxtastig. Spennan á vinnumarkaði er enn greinileg, atvinnuleysi var aðeins 2,8% í júlí, launavísitalan hefur hækkað um 11% á síðustu 12 mánuðum og áfram er eftirspurn eftir starfsfólki. Spennan bætir samningsstöðu launafólks í kjaraviðræðum og ýtir auk þess undir launaskrið.

Einnig vakti athygli að ferðir Íslendinga til útlanda hafa aldrei verið fleiri í júlímánuði en í ár, sem bendir til þess að þótt kortaveltan fari minnkandi hafi fólk enn ráð á að ferðast.

Nefndin taldi horfur á frekari hækkun

Í lok yfirlýsingarinnar sem fylgdi síðustu tilkynningu nefndarinnar kom fram að horfur væru á að hækka þyrfti vexti enn frekar. Verðbólguþróunin síðan hefur verið nokkurn veginn í takt við spá Seðlabankans frá þeim tíma. Við gerum ráð fyrir að nefndin telji enn þörf á að herða taumhaldið, en þó aðeins lítillega í bili, ekki síst til að senda skýr skilaboð til vinnumarkaðarins í aðdraganda kjarasamninga. Sjö vikur eru á milli næstu tveggja funda og því hefur nefndin tækifæri til að hækka vexti aftur strax í október ef hún telur þörf á.

Vaxtaákvarðanir Peningastefnunefndar

Dags. Lagt til Atkvæði með Atkvæði móti Kosið annað Meginvextir
3. febrúar 2021 óbr. allir 0,75
24. mars 2021 óbr. allir 0,75
19. maí 2021 +0,25 allir GJ (+0,50) 1,00
25. ágúst 2021 +0,25 allir GJ,GZ (+0,50) 1,25
6. október 2021 +0,25 ÁJ, RS, KÓ GJ,GZ (+0,50) 1,50
17. nóvember 2021 +0,50 allir 2,00
9. febrúar 2022 +0,75 allir 2,75
4. maí 2022 +1,00 allir 3,75
22. júní 2022 +1,00 allir GZ (+1,25) 4,75
24. ágúst 2022 +0,75 allir GZ (+1,00) 5,50
5. október 2022 +0,25 allir 5,75
23. nóvember 2022 +0,25 allir GZ (+0,50) 6,00
8. feb. 2023 +0,50 allir HS (+0,75) 6,50
22. mars 2023
+1,00 allir   7,50
24. maí 2023 +1,25 ÁJ, RS, ÁÓP, HS GJ (+1,00)   8,75
23. ágú. 2023        
4. okt. 2023        
22. nóv. 2023        
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
15. apríl 2024
Vikubyrjun 15. apríl 2024
Verðbólga hjaðnar þó nokkuð í apríl, úr 6,8% í 6,1%, en breytist lítið næstu mánuði þar á eftir og verður 5,9% í júlí, samkvæmt okkar nýjustu verðbólguspá. Þótt vaxtahækkanir hafi slegið nokkuð á eftirspurn má enn greina kraft í hagkerfinu og spennu á vinnumarkaði. Þá mælast verðbólguvæntingar enn vel yfir markmiði.
Epli
11. apríl 2024
Spáum lækkun verðbólgu úr 6,8% í 6,1%
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,61% á milli mánaða í apríl og að ársverðbólgalækki töluvert, eða úr 6,8% í 6,1%. Mest áhrif til hækkunar í spá okkar hafa reiknuð húsaleiga, flugfargjöld til útlanda og matarkarfan. Apríl í fyrra var stór hækkunarmánuður og þar sem við gerum ráð fyrir töluvert minni mánaðarhækkun nú lækkar ársverðbólga töluvert. Á móti gerum við ekki ráð fyrir því að verðbólga lækki mikið næstu mánuði þar á eftir og búumst við því að hún verði 5,9% í júlí.
Gönguleið
8. apríl 2024
Vikubyrjun 8. apríl 2024
Um 14% fleiri ferðamenn fóru um Keflavíkurflugvöll í febrúar síðastliðnum en í febrúar í fyrra. Ferðamenn gistu þó skemur en áður, því skráðum gistinóttum fækkaði um 2,7% á milli ára í febrúar.
3. apríl 2024
Fréttabréf Hagfræðideildar 3. apríl 2024
Mánaðarlegt fréttabréf frá Hagfræðideild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
2. apríl 2024
Vikubyrjun 2. apríl 2024
Um 30% fyrirtækja vilja fjölga starfsfólki á næstu sex mánuðum, samkvæmt nýjustu könnun Gallup meðal 400 stærstu fyrirtækja landsins sem var framkvæmd í mars. Hlutfallið eykst úr 23% frá síðustu könnun sem var gerð í desember.  
Íbúðir
26. mars 2024
Hækkandi íbúðaverð kyndir undir verðbólgu
Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,8% milli mánaða í mars og við það jókst ársverðbólga úr 6,6% í 6,8%. Langmest áhrif til hækkunar í mælingunni má rekja til hækkunar á íbúðaverði, og þá sérstaklega utan höfuðborgarsvæðisins. Verð á nýjum bílum hafði mest áhrif til lækkunar í mars.
Seðlabanki
25. mars 2024
Vikubyrjun 25. mars 2024
Peningastefnunefnd Seðlabankans tilkynnti á miðvikudag að stýrivöxtum yrði haldið óbreyttum í 9,25%. Ákvörðunin var í samræmi við spá okkar, en tónninn í yfirlýsingunni var harðari en við bjuggumst við.
Ferðamenn
18. mars 2024
Vikubyrjun 18. mars 2024
Gögn síðasta árs benda til þess að þeir ferðamenn sem hingað komu hafi að meðaltali dvalið skemur en árið á undan en aftur á móti eytt meiru á dag.
Vélsmiðja Guðmundar
15. mars 2024
Að flytja út „annað“ er heldur betur að skila sér
Útflutningur hefur alltaf verið mjög mikilvægur fyrir Íslendinga og íslenskan efnahag. Lengst af var fiskurinn okkar aðal útflutningsvara, svo bættist álið við og nú síðasta áratuginn eða svo hefur ferðaþjónusta rutt sér til rúms og er orðin stærsta einstaka útflutningsvara Íslendinga. Á síðustu árum hefur annar útflutningur, þ.e. útflutningur sem ekki heyrir undir neinn þessara flokka, vaxið hratt og raunar hraðar en ferðaþjónustan, þó faraldurinn torveldi samanburðinn aðeins.
Fjölbýlishús
14. mars 2024
Spáum 6,6% verðbólgu í mars
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,57% milli mánaða í mars og að ársverðbólga verði óbreytt í 6,6%. Mest áhrif til hækkunar í spá okkar hafa reiknuð húsaleiga, flugfargjöld til útlanda, föt og skór og matarkarfan. Við eigum enn von á að verðbólgan hjaðni rólega næstu mánuði og verði komin niður í 5,4% í júní.
Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur