Óbreytt vaxt­ast­ig en bjart­ur tónn

Þrátt fyrir hjaðnandi verðbólgu og sátt um langtímakjarasamning á stórum hluta vinnumarkaðar teljum við að peningastefnunefnd haldi meginvöxtum bankans óbreyttum í 9,25% í næstu viku, fjórða skiptið í röð. Verðlag hækkaði umfram væntingar í febrúar og verðbólguvæntingar hafa lítið breyst frá síðasta fundi nefndarinnar. Auk þess ríkir enn óvissa um framvindu kjarasamninga annarra hópa. Við teljum þó að tónninn í yfirlýsingunni verði bjartari en verið hefur og að vaxtalækkun kunni að vera handan við hornið.
14. mars 2024

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands kemur saman í næstu viku og kynnir vaxtaákvörðun miðvikudaginn 20. mars. Við spáum því að nefndin haldi stýrivöxtum óbreyttum, en að framsýn leiðsögn gefi til kynna að líklega styttist í að hægt verði að slaka á taumhaldinu. Við teljum þó ekki óhugsandi að nefndin lækki vexti um 0,25 prósentustig.

Peningastefnunefnd hefur haldið stýrivöxtum óbreyttum í 9,25% á síðustu þremur fundum. Fyrsta slíka ákvörðunin í október grundvallaðist á mikilli óvissu um horfur í efnahagslífinu almennt en á síðustu tveimur fundum, í nóvember og febrúar, byggði ákvörðunin ekki síst á óvissu í tengslum við jarðhræringar á Reykjanesskaga. Tónninn í síðustu yfirlýsingu var nokkuð bjartur, en þó var tekið fram að langtímaverðbólguvæntingar hefðu lítið breyst og haldist yfir markmiði, enn væri spenna á vinnumarkaði og að verðbólga gæti enn reynst þrálát. Nefndarmenn voru allir nema einn sammála um að halda vöxtum óbreyttum, en sá greiddi atkvæði gegn tillögu seðlabankastjóra um óbreytta vexti og vildi heldur lækka um 0,25 prósentustig.

Verðbólga hjaðnaði minna í febrúar en vonir stóðu til

Ársverðbólga hefur lítið breyst frá síðasta fundi peningastefnunefndar. Vísitala neysluverðs hækkaði um 1,33% á milli mánaða í febrúar en við höfðum spáð 0,89% hækkun. Ef vísitalan hefði hækkað eins og við spáðum hefði ársverðbólga farið úr 6,7% í 6,1%, en þess í stað hjaðnaði hún aðeins um 0,1 prósentustig. Þessi spáskekkja kom fram í ýmsum undirliðum. Janúarútsölur á fötum og skóm gengu til dæmis hraðar til baka en venjulega og verð á mat og drykkjarvöru hækkaði þó nokkuð umfram væntingar. Gjaldskrárhækkanir fyrir sorphirðu, holræsi og kalt vatn höfðu töluvert meiri áhrif til hækkunar en búist var við og flugfargjöld hækkuðu.

Húsnæðisliðurinn í verðbólgunni hækkaði líka umfram væntingar. Árshækkun vísitölu íbúðaverðs á höfuðborgarsvæðinu hefur aukist hægt og rólega síðan hún náði lágmarki í 0,8% síðasta sumar og var komin upp í 5,4% í janúar. Í janúar varð raunverð íbúða líka í fyrsta skipti síðan í mars 2023 hærra en í sama mánuði árið áður. Þessi lítillega aukni verðþrýstingur á íbúðamarkaði getur skýrst af ýmsu, svo sem væntingum um vaxtalækkanir í náinni framtíð, fjölgun hlutdeildarlána sem ýta undir kaup á nýjum íbúðum, kaupmáttaraukningu á seinni hluta ársins og nú síðast jafnvel væntingum um aukna eftirspurn vegna íbúðakaupa Grindvíkinga.

Þótt verðbólgumæling febrúarmánaðar hafi valdið vonbirgðum ber að taka fram að kjarnavísitölur verðbólgunnar, sem gefa vísbendingu um undirliggjandi verðbólguþrýsting, lækkuðu allar eða stóðu í stað og því virðast ekki merki um aukinn verðbólguþrýsting.

Væntingar enn yfir markmiði

Verðbólguvæntingar hafa mikið að segja og peningastefnunefnd er mikið í mun að koma böndum á þær, en þær hafa lítið breyst á síðustu vikum þrátt fyrir jákvæða raunstýrivexti. Ein vísbending sem við höfum um þróun verðbólguvæntinga frá síðasta fundi peningastefnunefndar er verðbólguálag á skuldabréfamarkaði.

Verðbólguálag á skuldabréfamarkaði er munurinn á ávöxtunarkröfu óverðtryggðra skuldabréfa og verðtryggðra, sem gefur vísbendingu um spá markaðarins um verðbólgu fram í tímann. Verðbólgumæling febrúarmánaðar virðist hafa haft slæm áhrif á væntingar um verðbólgu, sem jukust aðeins. Þær lækkuðu svo á ný eftir að kjarasamningar á stórum hluta vinnumarkaðar voru undirritaðir. Engu að síður eru væntingar um verðbólgu talsvert ofar markmiði um 2,5% verðbólgu.

Væntingar um verðbólgu í framtíðinni auka verðbólguþrýsting og torvelda peningastefnunni að koma böndum á verðbólgu. Þegar launafólk gerir ráð fyrir hækkandi verðlagi er það líklegra til að krefjast mikilla launahækkana í því skyni að verja kaupmáttinn. Að gefnum hærri launakostnaði eru fyrirtæki líklegri til að hækka verð á vörum og þjónustu og kröftug eftirspurn gerir þeim einnig betur kleift að velta kostnaðarhækkunum út í verðlag. Eftir því sem verðbólga er þrálátari eykst hættan á því að kjölfesta verðbólguvæntinga losni sem veldur því að væntingar sveiflast auðveldar upp á við með aukinni verðbólgu.

Raunstýrivextir miðað við liðna verðbólgu hafa verið jákvæðir frá því í kringum mitt síðasta ár og sennilega hefði nefndin vilja sjá þá slá hraðar á væntingar.

Nýundirritaðir kjarasamningar líklega góðar fréttir fyrir verðstöðugleika

Þótt við spáum óbreyttu vaxtastigi teljum við ekki útséð um að Seðlabankinn lækki vexti um 0,25 prósentustig. Kæmi til þess byggði ákvörðunin líklega að mestu á því að peningastefnunefnd hefði trú á að breið sátt myndi nást um frið á vinnumarkaði. Þar með væri mun minni hætta á að víxlverkun launa og verðlags festist í sessi.

Stærsta breytingin frá síðasta fundi peningastefnunefndar er án efa undirritun kjarasamninga á stórum hluta vinnumarkaðar á síðustu dögum. Rúm 40% launafólks heyrir undir samningana sem samningsaðilar vonast til að verði rammi fyrir komandi viðræður annarra hópa.

Það er fagnaðarefni að samningarnir skuli gilda í fjögur ár, enda er aukinn stöðugleiki á vinnumarkaði mikilvægur þáttur í því að ná niður verðbólgu og hemja verðbólguvæntingar. Samkvæmt samningunum hækka viðmiðunartaxtar hóflega, um 3,25% í ár og 3,5% á ári næstu þrjú ár á eftir. Þó kann að hafa mikið að segja að einnig er samið um lágmarkskrónutöluhækkun, 23.750 kr. Lágmarkið gerir það að verkum að stór hluti hópsins fær prósentuhækkanir þó nokkuð umfram umsamdar prósentuhækkanir. Allt launafólk sem heyrir undir samningana með laun undir 730.000 fær prósentuhækkun umfram 3,25% á þessu ári. Þar að auki voru ákveðnir hópar teknir út fyrir sviga og munu þeir fá mun hærri krónutöluhækkun, samanber svokallaða ræstingaruppbót. Launafólk sem heyrir undir samninginn fær einnig kauptaxtaauka ef launahækkanir á almennum vinnumarkaði verða umfram þeirra launahækkun.

Jafnvel þótt næðist sátt um sambærilegan samning fyrir önnur félög má ætla að laun hækki um meira en 3,25%-3,5% á ári á næstu árum, bæði vegna lágmarkskrónutöluhækkunar en einnig vegna launaskriðs. Þó ber að hafa í huga að líklega verður launaskrið minna á næstu mánuðum en það hefur verið síðustu ár. Margt bendir til þess að verulega hafi dregið úr spennu á vinnumarkaði eftir því sem dregið hefur úr eftirspurn í hagkerfinu á síðustu mánuðum. Þegar eftirspurn eftir vinnuafli minnkar versnar samningsstaða launafólks og þar með minnka líkurnar á miklu launaskriði.

Vextir hafa slegið á eftirspurn en ekki kæft hana

Hátt vaxtastig hefur borið skýran árangur í því að slá á þenslu í þjóðarbúinu. Eftirspurn hefur tekið að dragast lítillega saman á milli ára, bæði einkaneysla og fjárfesting, og á síðasta fjórðungi síðasta árs mældist aðeins 0,6% hagvöxtur.

Kortavelta íslenskra heimila hefur dregist saman á milli ára síðustu tíu mánuði, en þó aðeins lítillega á síðustu mánuðum. Eftirspurn eftir vinnuafli hefur einnig dregist saman, samkvæmt könnunum meðal stjórnenda stærstu fyrirtækjanna. Við teljum að peningastefnunefnd meti kólnunina í hagkerfinu ennþá ekki áhyggjuefni, heldur frekar nauðsynlegan hluta af því að draga úr verðbólgu. Við teljum að á meðan verðbólga er enn jafn há og raun ber vitni sé ólíklegt að vextir verði lækkaðir í því skyni að stemma stigu við kólnun í hagkerfinu.

Stíga áfram varlega til jarðar

Þótt peningastefnunefnd líti nýundirritaða kjarasamninga líklega björtum augum teljum við ólíklegt að hún lækki vexti á meðan stórir hópar á vinnumarkaði eiga enn eftir að semja. Nefndin vill líklega ekki senda þau merki að hún taki ákvörðun um vaxtalækkun til þess að þóknast vinnumarkaðnum eða til þess að greiða fyrir kjaraviðræðum. Frekar vill hún fylgjast með frekari framvindu í kjaraviðræðum og vera þess fullviss að sátt náist víðar og stuðli að verðstöðugleika.

Þá má einnig nefna að til þess að styðja við samningana kynnti ríkisstjórnin aðgerðapakka þar sem ákveðnum hópum launafólks er tryggð veruleg kjarabót í gegnum tilfærslukerfin. Áætlað er að aðgerðirnar útheimti aukin ríkisútgjöld upp á 20 ma.kr. á ári næstu fjögur ár og enn er á huldu hvernig þau verða fjármögnuð.

Peningastefnunefnd hefur tekið varfærin skref síðustu mánuði. Til mikils er að vinna að tryggja að verðbólga hjaðni áfram og við teljum ólíklegt að nefndin vilji hætta á að missa stjórn á verðbólguvæntingum. Í því samhengi hjálpar ekki að verðbólga hjaðnaði minna en búist var við í febrúar og að væntingar hafa lítið breyst síðustu vikur.

Því spáum við því að peningastefnunefnd haldi vöxtum óbreyttum í næstu viku, þótt líklega sé fyrsta vaxtalækkunin á næsta leiti.

Vaxtaákvarðanir peningastefnunefndar

Dags. Lagt til Atkvæði með Atkvæði móti Kosið annað Niðurstaða Meginvextir
2022        
9. febrúar 2022 +0,75% allir +0,75% 2,75%
4. maí 2022 +1,00% allir +1,00% 3,75%
22. júní 2022 +1,00% allir GZ (+1,25%) +1,00% 4,75%
24. ágúst 2022 +0,75% allir GZ (+1,00%) +0,75% 5,50%
5. október 2022 +0,25% allir +0,25% 5,75%
23. nóvember 2022 +0,25% allir GZ (+0,50%) +0,25% 6,00%
2023          
8. feb. 2023 +0,50% allir HS (+0,75%) +0,50% 6,50%
22. mars 2023
+1,00% allir  

+1,00%

7,50%
24. maí 2023 +1,25% ÁJ, RS, ÁÓP, HS GJ (+1,00%)   +1,25% 8,75%
23. ágúst 2023 +0,50% ÁJ, RS, ÁÓP, HS GJ (+0,25%)   +0,50% 9,25%
4. október 2023 óbr. ÁJ, RS, GJ, ÁÓP HS (+0,25%) ÁÓP (+0,25%) óbr. 9,25%
22. nóvember 2023 óbr. allir   óbr. 9,25%
2024            
7. febrúar 2024 óbr. ÁJ, RS, ÁÓP, HS GJ (-0,25%)   óbr. 9,25%
20. mars 2024            
8. maí 2024            
21. ágúst 2024            
2. október 2024            
20. nóvember 2024            
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
Fataverslun
10. júlí 2024
Spáum að verðbólga aukist lítillega og verði 5,9% í júlí 
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,15% á milli mánaða í júlí og að verðbólga aukist úr 5,8% í 5,9%. Við gerum ráð fyrir að júlímánuður verði nokkuð dæmigerður þar sem sumarútsölur verða til lækkunar á vísitölunni en flugfargjöld til útlanda til hækkunar. Við spáum nokkurn veginn óbreyttri verðbólgu í ágúst og september, en að verðbólga hjaðni í 5,4% í október. 
8. júlí 2024
Vikubyrjun 8. júlí 2024
Hátt vaxtastig hefur hvatt til sparnaðar og hægt á eftirspurn í hagkerfinu. Innlán heimila voru 20% meiri í maí síðastliðnum en í maí í fyrra, samkvæmt nýbirtum Hagvísum Seðlabanka Íslands. Óbundin innlán hafa aukist langmest.
1. júlí 2024
Fréttabréf Hagfræðideildar 1. júlí 2024
Mánaðarlegt fréttabréf frá Hagfræðideild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
Litríkir bolir á fataslá
1. júlí 2024
Vikubyrjun 1. júlí 2024
Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,48% í júní. Verðbólga mældist því 5,8% og lækkaði úr 6,2%. Velta samkvæmt virðisaukaskattsskýrslum í mars og apríl dróst saman um 4,6% að raunvirði og launavísitalan hækkaði um 0,2% í maí, samkvæmt tölum sem Hagstofan birti í síðustu viku.
Flugvél á flugvelli
27. júní 2024
Verðbólga í takt við væntingar – lækkar í 5,8%
Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,48% á milli mánaða í júní og við það lækkaði ársverðbólga úr 6,2% í 5,8%. Reiknuð húsaleiga, hækkandi flugfargjöld til útlanda og verðhækkun á hótelgistingu höfðu mest áhrif til hækkunar á vísitölunni. Á móti lækkaði verð á fötum og skóm, húsgögnum og heimilisbúnaði og ökutækjum á milli mánaða í júní.
25. júní 2024
Velta í hagkerfinu minnkar á milli ára
Velta samkvæmt virðisaukaskattsskýrslum dróst saman um 4,6% að raunvirði í mars og apríl og um 2% í janúar og febrúar samkvæmt nýbirtum gögnum Hagstofunnar. Þróunin er ólík eftir útflutningsgreinum. Ferðaþjónusta eykst lítillega á milli ára, velta í sjávarútvegi og álframleiðslu minnkar en velta í lyfjaframleiðslu eykst til muna.
Bílar
25. júní 2024
Merki um lítilsháttar kólnun á vinnumarkaði
Atvinnuleysi er nú aðeins meira en á sama tíma í fyrra og laun hækka minna. Nýbirt launavísitala sýnir 0,2% hækkun á milli mánaða í maí og hafa laun nú hækkað um 6,7% á síðustu tólf mánuðum. Allar líkur eru á að á þessu ári hækki laun mun minna en á síðasta ári, enda hafa nýir kjarasamningar minni hækkanir í för með sér en þeir síðustu.
Paprika
24. júní 2024
Vikubyrjun 24. júní 2024
Vísitala íbúðaverðs hækkaði um 1,4% í maí og vísitala leiguverðs um 3,2% samkvæmt gögnum sem bárust í síðustu viku. Englandsbanki hélt vöxtum óbreyttum á meðan svissneski seðlabankinn lækkaði vexti um 0,25 prósentustig. Eftirtektarverðasta innlenda hagtalan sem birtist í þessari viku er eflaust vísitala neysluverðs sem Hagstofan birtir á fimmtudaginn.
Fjölbýlishús
19. júní 2024
Vísitala íbúðaverðs á hraðri uppleið
Vísitala íbúðaverðs hækkaði um 1,4% á milli mánaða í maí. Nafnverð íbúða er 8,4% hærra en á sama tíma í fyrra og raunverð íbúða er 4% hærra. Undirritaðir kaupsamningar um íbúðir á höfuðborgarsvæðinu voru 150% fleiri í maí á þessu ári en í maí í fyrra.  
Krani með stiga
18. júní 2024
Vikubyrjun 18. júní 2024
Í síðustu viku fengum við tölur um atvinnuleysi, fjölda ferðamanna og greiðslukortaveltu hér á landi í maí. Seðlabanki Bandaríkjanna hélt vöxtum óbreyttum. Síðar í dag birtir HMS vísitölu íbúðaverðs.
Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur