Ný aðferð hefur skilað lægri verðbólgumælingum
Hagstofan hefur síðustu mánuði notað nýja aðferðafræði við að meta kostnað þess að búa í eigin húsnæði. Áður var sá kostnaður reiknaður út frá íbúðaverði auk vaxtakostnaðar og afskrifta en nú er hann áætlaður út frá leiguverði á sambærilegum íbúðum á sama svæði.
Verðbólga hefði líklega mælst nær 7% í júlí
Í júní hækkaði vísitala neysluverðs um 0,48% á milli mánaða og verðbólga minnkaði úr 6,2% í 5,8%. Nýja aðferðin við útreikning reiknaðrar húsaleigu var tekin upp í þeim mánuði og þá hækkaði liðurinn um 0,8% á milli mánaða. Vísitala markaðsverðs íbúðarhúsnæðis, sem Hagstofan notaði í gömlu aðferðinni, hækkaði aftur á móti mun meira, eða um 1,44%. Miðað við okkar útreikninga hefðu um 0,5 prósentustig bæst við hækkun vísitölu markaðsverðs íbúðarhúsnæðis í gömlu aðferðinni, vegna þátta á borð við vexti og afskriftir. Reiknuð leiga hefði því mögulega hækkað um 1,94% með gömlu aðferðinni, en ekki 0,8% eins og raunin varð með nýju aðferðinni. Verðbólga í júní hefði samkvæmt því mælst 6,1% en ekki 5,8%.
Í júlí hækkaði svo verðbólga aftur úr 5,8% í 6,3%, en liðurinn reiknuð húsaleiga hækkaði einungis um 0,46% á milli mánaða með nýju aðferðinni. Vísitala markaðsverðs íbúðarhúsnæðis um 2,05%. Vaxtaliðurinn hefði samkvæmt okkar útreikningum bætt um 0,5 prósentustigum við og reiknuð húsaleiga hefði því hækkað um 2,55% með gömlu aðferðinni. Verðbólga hefði því hækkað úr 6,1% í 6,9% í júlí. Þetta gefur vísbendingu um að allt önnur og miklu hærri verðbólgumæling myndi nú blasa við, hefði Hagstofan viðhaldið gömlu aðferðafræðinni við útreikning á reiknaðri húsaleigu.
Eru nýju mælingarnar áreiðanlegri?
Reiknaða húsaleigu má túlka sem leiguverðið sem húsnæðiseigandi myndi borga fyrir íbúðina sína. Gamla aðferð Hagstofunnar til þess að meta þennan lið byggði, sem fyrr segir, á markaðsverði íbúðarhúsnæðis sem var fengið út frá nýþinglýstum kaupsamningum, ásamt vaxtakostnaði, afskriftum o.fl. Með aðgengi að betri gögnum getur Hagstofan nú aftur á móti mælt markaðsverð leiguhúsnæðis og borið saman við sambærilegar eignaríbúðir og notar nú það sem kallast leiguígildi til þess að meta reiknaða húsaleigu. Hagstofan telur nýju aðferðina, aðferð húsaleiguígilda, ná betur yfir það sem hún á að mæla ásamt því að sveiflast almennt ekki jafn mikið á milli mánaða og gamla aðferðin gerði. Það hafa aðeins birst tvær verðbólgumælingar með þessari nýju aðferð og því erfitt að segja til um hver langtímaþróunin verður en við teljum þó líklegt að mælingar verði stöðugri yfir tíma.
Innleiðing kílómetragjalds mun líklega einnig lækka verðbólgumælingar
Það má svo nefna að önnur breyting á aðferðafræði við útreikning á verðbólgu er væntanleg á næstunni. Um næstu áramót áforma stjórnvöld að taka upp kílómetragjald fyrir öll ökutæki, óháð orkugjafa, sem verður sambærilegt við kílómetragjaldið sem lagt var á rafbíla um síðustu áramót. Um leið verða olíu- og bensíngjöld felld brott og við það lækkar verð á bensíni og dísilolíu töluvert. Að öllu óbreyttu mun það hafa þær afleiðingar að vísitala neysluverðs lækkar töluvert um áramótin og þar með verðbólgumælingar.
Endanleg útfærsla á kílómetragjaldinu liggur ekki fyrir og því er ekki alveg ljóst hvað Hagstofan gerir, en ef gjaldið er ekki tekið inn í verðmælingar á móti mun vísitalan lækka. Þegar kílómetragjald var innleitt fyrir rafbíla tók Hagstofan það ekki með í verðmælingar, meðal annars vegna þess að gjöldin voru ekki eyrnamerkt viðhaldi á vegakerfinu, og því skattur en ekki gjald fyrir veitta þjónustu. Þessi breyting gæti orðið sambærileg því þegar Hagstofan tók útvarpsgjaldið úr verðmælingum þegar það hætti að vera eyrnamerkt Ríkisútvarpinu. Þá leit Hagstofan svo á að gjaldið væri beinn skattur, en ekki afnotagjald og felldi útvarpsgjaldið úr mælingum.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
