Mun verðbólga húrrast niður næstu mánuði?
Verðbólga er breyting á verðlagi á 12 mánaða grunni og breytingar á verðbólgu á milli mánaða segja okkur jafn mikið um það sem er að gerast núna og um það sem var að gerast fyrir 12 mánuðum. Þegar við spáum fyrir um verðbólguþróun skiptir því ekki síður máli að skoða hvað var að gerast fyrir ári síðan.
Stórir hækkunarmánuðir að detta út
Á næstu mánuðum detta stórir hækkunarmánuðir úr 12 mánaða taktinum og því eru góðar horfur á að verðbólga lækki. Þá getur þróun stakra undirliða einnig skipt töluverðu máli og við teljum að á næstu mánuðum muni þróun á reiknaðri húsaleigu hafa langmest áhrif til þeirrar lækkunar sem við spáum á ársverðbólgu.
Reiknuð húsaleiga hefur langmest áhrif á lækkun verðbólgu næstu mánuði
Fyrir ári síðan mátti rekja hækkun verðbólgunnar til mikillar hækkunar á húsnæðisliðnum og þá aðallega hækkunar á reiknaðri húsaleigu, sem endurspeglar húsnæðiskostnað húsnæðiseigenda. Hagstofan hefur nú breytt aðferðafræðinni við mælingar á reiknaðri húsaleigu. Í stað þess að reikna kostnaðinn út frá íbúðaverði og vöxtum metur Hagstofan nú húsnæðiskostnað út frá leiguverði á sambærilegum íbúðum. Sú aðferð var tekin upp í júní og hafa mælingar hingað til virst vera stöðugri en með gömlu aðferðinni, þó lítil hækkun í október hafi aðeins komið á óvart.
Stór hluti leigusamninga er tengdur vísitölu neysluverðs, líklega flestir með tveggja mánaða töf, og því ætti nýleg þróun vísitölu neysluverðs að hafa áhrif á mánaðarbreytingar á reiknaðri húsaleigu. Nú í október hækkaði til að mynda reiknuð húsaleiga aðeins um 0,1%, sem er nokkuð nálægt mánaðarbreytingu vísitölu neysluverðs fyrir tveimur mánuðum. Hvort um beint orsakasamhengi sé að ræða er þó óljóst þar sem nýir samningar hafa einnig einhver áhrif. Leiguvísitala HMS mælir verð á nýjum samningum og það er útlit fyrir að hægt hafi á hækkunum þar, en leiguvísitalan hefur nú lækkað á milli mánaða síðustu tvo mánuði. Við teljum því að liðurinn fyrir reiknaða húsaleigu muni lækka á milli mánaða í nóvember, bæði vegna minni hækkana á leiguverði og áhrifa af vísitölutengingu í leigusamningum. Nánar má lesa um verðbólguspá nóvembermánaðar í nýjustu verðbólguspá okkar.
Verðbólga niður fyrir efri vikmörk verðbólgumarkmiðs í febrúar
Við gerum ráð fyrir því að í febrúar mælist verðbólga 3,5% sem er undir efri mörkum verðbólgumarkmiðs Seðlabankans. Ástæðan fyrir því að við spáum svo mikilli lækkun í febrúar (úr 4,1% í janúar) er meðal annars minni hækkun á reiknaðri húsaleigu, en einnig vegna þess að í febrúar í ár hækkaði vísitala neysluverðs óvenjumikið á milli mánaða. Það skýrist af tveimur þáttum: óvenjumiklum hækkunum á gjaldskrám sveitarfélaga og því hversu hratt útsölur gengu til baka. Gjaldskrárhækkanir í ár voru miklar, m.a. vegna aukins kostnaðar sveitarfélaga í tengslum við sorphirðu. Janúarútsölur á fötum, skóm, húsgögnum og heimilisbúnaði gengu síðan nánast að öllu leyti til baka í febrúar síðastliðnum, en vanalega ganga þær til baka á tveimur mánuðum, eða í febrúar og mars. Við gerum ekki ráð fyrir því að þessi þættir endurtaki sig með sama hætti á næsta ári.
Kílómetragjald á bensín- og díselbíla ekki samþykkt
Þáttur sem hefur valdið verulegri óvissu í verðbólguspám undanfarið er áform stjórnvalda um að taka upp kílómetragjald um næstu áramót og enn fremur hvernig Hagstofan muni meðhöndla það í verðbólgumælingum. Upptaka gjaldsins á sér stað samhliða niðurfellingu bensín- og olíugjalda og þar með lægra verði á bensín- og díselolíu. Hagstofan hafði gefið út að kílómetragjaldið muni koma inn í verðmælingar, en nú er útlit fyrir að kílómetragjöld verði ekki tekin upp á bensín- og díselbíla, og bensíngjöld ekki felld niður um áramótin, heldur hækkuð um 2,5%.
Verðbólga gæti aukist lítillega á seinni hluta ársins
Þó við gerum ráð fyrir að verðbólga lækki nokkuð skarpt fram í febrúar teljum við að það hægi aftur á hjöðnuninni mánuðina þar á eftir og að verðbólga aukist jafnvel lítillega á haustmánuðum 2025. Það skýrist af því að í ágúst og september á næsta ári detta einskiptisaðgerðir úr 12 mánaða taktinum sem höfðu töluverð áhrif til lækkunar þá mánuði í ár. Í ágúst voru skólagjöld í háskóla felld niður og í september voru máltíðir í grunnskólum gerðar gjaldfrjálsar.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
