Mjög mis­mun­andi launa­hækk­an­ir hópa á samn­ings­tíma­bil­inu

Launavísitalan hækkaði um 0,3% milli september og október samkvæmt tölum Hagstofu Íslands. Síðustu 12 mánuði hefur launavísitalan hækkað um 7,9%. Launahækkanir halda ekki lengur í við verðbólguþróun og er kaupmáttur því á niðurleið.
Siglufjörður
23. nóvember 2022

Kaupmáttur lætur undan síga

Verðbólga mældist 9,4% í október 2022. Árshækkun launavísitölunnar var 7,9% þannig að kaupmáttur launa minnkaði um 1,4% milli októbermánaða 2021 og 2022. Kaupmáttur í október var 3,9% lægri en hann var í janúar 2022, en þá var kaupmáttur sá mesti í sögunni.

Kjarasamningar á almennum vinnumarkaði runnu út í lok október og var kaupmáttur í október að meðaltali 6,9% meiri en í mars 2019, mánuði áður en nýir kjarasamningar tóku gildi. Þetta er mun minni kaupmáttaraukning en á samningstímabilinu þar á undan, en þá jókst kaupmáttur að meðaltali um 21,7% frá janúar 2015 til ársloka 2018.

Tölur um niðurbrot launavísitölunnar á hópa ná fram til ágúst 2022, þannig að þar vantar enn tvo mánuði af síðasta samningstímabili. Launavísitalan hækkaði að meðaltali um 1,2% þessa tvo mánuði sem upp á vantar. Þar sem viðræður um endurnýjun kjarasamninga eru hafnar er ekki úr vegi að skoða hvernig laun hinna ýmsu hópa hafa hækkað á samningstímabilinu frá mars 2019 fram til ágúst 2022. Vísitala neysluverðs hækkaði um 19,3% á þessu tímabili þannig að þeir hópar sem hafa fengið meiri launahækkun hafa náð kaupmáttaraukningu, hópar með minni launahækkanir hafa orðið fyrir kaupmáttarrýrnun.

Laun á opinbera markaðnum hækkuðu hraðar

Frá mars 2019 höfðu laun á almennum markaði hækkað um 25,7% á þessu tímabili og laun opinberra starfsmanna um 30%. Umframhækkun opinbera markaðarins kom öll til vegna launahækkana hjá sveitarfélögunum þar sem laun hækkuðu um 34,8% á meðan þau hækkuðu um 26% hjá ríkinu. Útfærsla samninganna með krónutöluhækkunum ræður miklu um þessa niðurstöðu, ásamt því sem vinnutími styttist meira á opinbera markaðnum en á þeim almenna, en hluti styttingar er metinn til launabreytinga. Allir þessir hópar hafa fengið kaupmáttaraukningu á tímabilinu.

Verkafólk hefur hækkað mest í launum

Launabreytingar eru mjög mismunandi fyrir þær starfsstéttir sem Hagstofan birtir gögn um. Þannig er launabreyting hæsta hópsins um 80% hærri en þess lægsta. Annars vegar verkafólk og hins vegar þjónustu-, sölu- og afgreiðslufólk tróna á toppnum með u.þ.b. 33% launahækkun á tímabilinu. Á neðri endanum eru stjórnendur með rúmlega 18% launahækkun og sérfræðingar með um 21% hækkun. Eins og áður skiptir krónutöluútfærslan miklu máli fyrir þennan samanburð - þeir sem hafa lægri laun fá hærri prósentubreytingar og öfugt. Stjórnendur höfðu þegar á þessum tíma, í ágúst 2022, orðið fyrir kaupmáttarrýrnun miðað við upphaf samningstímabilsins og líklegt er að a.m.k. sérfræðingar lendi í þeim hópi þegar tölur verða komnar fyrir nóvember

Fulltrúar þriggja efstu hópanna á myndinni standa nú í samningaviðræðum undir stjórn sáttasemjara.

Laun á veitinga- og gististöðum hækka mest

Meðal þeirra atvinnugreina sam Hagstofan birtir gögn um hafa laun hækkað langmest í veitinga- og gististarfsemi, um 37,9%. Launabreytingin þar er næstum tvöfalt meiri en í fjármála- og vátryggingarstarfsemi þar sem hún var 18,8% á tímabilinu. Þessi mikli munur endurspeglar þann mun sem er á tekjustigi í þessum tveimur greinum, þar sem önnur er hátekjugrein og hin lágtekjugrein. Þá eru aðstæður í þessum tveimur greinum mismunandi með þeim hætti að nokkuð stöðug fækkun er á starfsfólki í fjármálastarfsemi á meðan erfitt hefur verið að tryggja nægilegan fjölda starfsfólks í ferðþjónustu og veitinga- og gististarfsemi.

Viðræður um kjarasamninga í gangi

Samflot félaga verslunar og skrifstofufólks og hluta Starfsgreinasambandsins hefur verið í viðræðum við atvinnurekendur í nokkrar vikur og hefur málinu nú verið vísað til sáttasemjara. Það sama gildir um fleiri hópa. Venjan hefur verið sú í nokkrum síðustu viðræðulotum að einhver samflotshópur innan ASÍ hefur samið fyrst og búið til ramma fyrir aðra samninga. Nokkuð ljóst er að ekki er mikill áhugi á krónutöluhækkunum meðal sumra hópa. Þess er þó að vænta að ekki fari að draga til mikilla tíðinda úr Karphúsinu fyrr en þessi hópur fer að sjá til lands, hvenær sem það verður.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
Fasteignir
25. jan. 2023

Íbúðum fjölgaði minna í fyrra en árin á undan en kröftug uppbygging í kortunum

Íbúðum á Íslandi fjölgaði minna á árinu 2022 en síðustu þrjú ár þar á undan en íbúðir í byggingu hafa aldrei verið fleiri en nú. Velta í byggingariðnaði hefur aukist og útlán banka til fyrirtækja í byggingargeiranum hafa færst mjög í aukana. Því má gera ráð fyrir að nýjar íbúðir rísi hraðar á næstunni. Afar erfitt er þó að segja til um hvort magnið verði í samræmi við þörf eða eftirspurn eftir íbúðum.
Skólavörðustígur í Reykjavík
23. jan. 2023

Vikubyrjun 23. janúar 2023

Frá upphafi árs 2020, rétt áður en heimsfaraldurinn skall á, hefur fasteignaverð hækkað um 50%, mun meira en laun, almennt verðlag og leiguverð.
Fasteignir
18. jan. 2023

Íbúðaverð lækkaði meira en búist var við í desember

Vísitala íbúðaverðs á höfuðborgarsvæðinu lækkaði um 0,7% milli mánaða í desember. Við þetta breytist verðbólguspáin okkar fyrir janúarmánuð örlítið og við gerum nú ráð fyrir 9,3% verðbólgu en ekki 9,4% eins og við spáðum í síðustu viku.
Kaffihús
16. jan. 2023

Kortavelta stóð í stað á milli ára í desember

Kortavelta íslenskra heimila stóð í stað á milli ára í desember að raunvirði. Kortaveltan hefur aukist í útlöndum en dregist saman innanlands. Ef desembermánuður 2022 er borinn saman við desember 2019 ferðuðust Íslendingar álíka mikið til útlanda en eyddu mun meiri pening erlendis nú en þá. Að sama skapi hefur meðalneysla erlendra ferðamanna hér á landi aukist.
Flugvél
16. jan. 2023

Vikubyrjun 16. janúar 2023

Tæplega 1,7 milljónir erlendra farþega fóru um Leifsstöð í fyrra. Bandaríkjamenn eru langfjölmennasti ferðamannahópurinn á sumrin en Bretar eiga það til að koma frekar utan háannatíma.
Epli
12. jan. 2023

Spáum að verðbólga lækki í 9,4% í janúar

Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,31% milli mánaða í janúar. Gangi spáin eftir lækkar ársverðbólgan úr 9,6% í 9,4%. Það hefur ekki orðið veruleg breyting á verðbólguhorfum til næstu mánaða frá því við birtum síðast spá í lok desember. Við eigum enn von á að verðbólgan hjaðni rólega á næstu mánuðum og fari niður fyrir 8% í apríl. Við gerum þó ráð fyrir ögn hægari hjöðnun nú, m.a. vegna hærra matvælaverðs.
Ferðamenn
11. jan. 2023

Árið 2022 fimmta stærsta ferðamannaárið frá upphafi

Rétt tæplega 1,7 milljónir erlendra ferðamanna lögðu upp frá Keflavíkurflugvelli árið 2022, sem gerir það fimmta stærsta ferðamannaárið frá upphafi. Ferðamenn voru tæplega 115 þúsund í desember, þó nokkuð færri en í sama mánuði árin 2019 og 2018, en hver ferðamaður eyddi að jafnaði meiru en þá miðað við fast gengi.
Seðlabanki Íslands
9. jan. 2023

Af hverju hefur krónan veikst í vetur?

Flestir fóru inn í þennan vetur nokkuð bjartsýnir á styrkingu krónunnar. Krónan veiktist hins vegar nokkuð óvænt í byrjun nóvember og endaði árið í 152 krónum á evru, eftir að hafa verið í kringum 140 um sumarið. Síðan hafa komið fram nokkrar skammtímavísbendingar sem skýra betur hvað gerðist.
Lyftari í vöruhúsi
9. jan. 2023

Vikubyrjun 9. janúar 2023

Verðbólguvæntingar til langs tíma stóðu nokkurn veginn í stað milli þriðja og fjórða ársfjórðungs síðasta árs eftir að hafa hækkað hratt frá miðju ári 2021, þegar verðbólgan komst á flug. Heimilin gera almennt ráð fyrir að meðaltal verðbólgunnar á næstu fimm árum verði 5%.
6. jan. 2023

Mánaðaryfirlit sértryggðra skuldabréfa

Meðfylgjandi er nýjasta mánaðarlega yfirlit Hagfræðideildar um sértryggð skuldabréf.
Vefkökur

Með því að smella á “Leyfa allar” samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur