Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur

Meiri hag­vöxt­ur ef loðna finnst

Hafrannsóknarstofnun leggur til að ekki verði gefinn út loðnukvóti fyrir veiðitímabilið 2024/2025. Ráðgjöfin verður uppfærð í janúar, þegar nýjar mælingar fara fram og því er ekki útséð um loðnuveiðar á næsta ári. Fyndist loðna í nægilegu magni hefði það töluverð áhrif á hagvöxt á næsta ári. Loðna hefur verið veidd hér á landi frá árinu 1962 og aðeins þrisvar orðið algjör loðnubrestur, árin 2019, 2020 og nú síðast í ár. 
Fiskveiðinet
22. október 2024

Loðna er næstmikilvægasta fiskitegundin sem Ísland flytur út á eftir þorski og því getur loðnubrestur haft allnokkur áhrif á landsframleiðslu. Hafrannsóknarstofnun mat stærð veiðistofns nú um 307 þúsund tonn, en þegar tekið er tillit til metins afráns fram að hrygningu í mars voru ekki taldar nægilegar líkur á því að stærð hrygningarstofnsins yrði yfir viðmiðunarmörkum. Því lagði stofnunin til engar veiðar á veiðitímabilinu 2024/2025. Til samanburðar var stærð veiðistofnsins á sama tíma í fyrra metinn um 325 þúsund tonn og ráðlagði Hafrannsóknarstofnun þá heldur engar veiðar. Þrátt fyrir aukaleiðangra fyrr á þessu ári fannst ekki nægilegt magn af loðnu sem leiddi til þess að ekkert var veitt á síðasta veiðitímabili og þar með ekkert á yfirstandandi ári.  

Loðnuveiðar mikið breyst  

Loðna hefur verið veidd hér á landi frá árinu 1962 og aðeins þrisvar orðið algjör loðnubrestur, árin 2019, 2020 og nú síðast 2024. Miklar sveiflur hafa verið í útgefnum kvóta og sum ár mjög lítið veitt og önnur mjög mikið eða allt að 1.300 þúsund tonn.

Mikið var veitt af loðnu á árunum 1977 og fram til ársins 2008. Það ár lét loðnan ekki sjá sig í rannsóknarleiðöngrum og stefndi því í loðnubrest árið 2009, á versta tíma. Þá var þó gefinn út takmarkaður rannsóknarkvóti fyrir 15 þúsund tonnum. Frá 2010 til 2018 hefur svo verið gefinn út loðnukvóti samkvæmt ráðleggingum Hafrannsóknarstofnunar, en aflinn hefur verið nokkuð minni að meðaltali en hann var áratugina á undan.  

Hrognin verðmætasti hluti loðnunnar  

Síðasta áratug hefur loðna nánast eingöngu verið veidd fyrstu þrjá mánuði hvers árs, en þá mánuði er loðnan hrognafull. Hrognin eru verðmætasti hluti loðnunnar og verðmæti aflans því hámarkað með því að veiða loðnuna á því tímabili. Hlutfall hrogna af heildarafla eykst því jafnan þegar aflinn er minni. Magn loðnuhrogna af heildarloðnuafla hefur aukist jafnt og þétt frá árinu 1993, þrátt fyrir að heildarafli sé minni nú en þá. Sem dæmi var heildarloðnuafli 326 þúsund tonn árið 2023, og þar af voru hrogn um 25 þúsund tonn. Árið 1994 var heildarloðnuafli 754 þúsund tonn en þar af voru hrognin aðeins 5 þúsund tonn. Það er því orðið algengara að hrognin séu nýtt, en það gæti verið merki um aukna eftirspurn eftir loðnuhrognum á mörkuðum og að vinnsluaðferðum hefur farið fram. Langstærsti hluti loðnuaflans er svo unninn í mjöl og lýsi sem skilar töluverðum verðmætum, en kílóverðið af þeirri framleiðslu er þó lægra en af hrognum. 

Ekki útséð um loðnuveiðar 

Ekki er þó með öllu útséð um loðnuveiðar á næsta ári, en ráðgjöfin verður uppfærð í janúar eftir nýjar mælingar Hafrannsóknarstofnunar. Í fyrra var farið í aukaleiðangur snemma í desember, að frumkvæði og á kostnað útgerða uppsjávarskipa, en ekki fannst næg loðna í þeim leiðangri. Stofnunin fór í sinn venjubundna leiðangur í janúar, en auk þess var farið í annan aukaleiðangur í byrjun febrúar, sem var aftur kostaður að hluta til af útgerðum. Loðnan lét ekki sjá sig. Það má því gera ráð fyrir að aftur verði farið í aukaleiðangra í vetur, enda til mikils að vinna. 

Frá árinu 1991 hefur Hafrannsóknarstofnun 13 sinnum gefið upphafsráðleggingar um enga loðnuveiði. Algjör loðnubrestur aðeins orðið 3 sinnum á því tímabili, 4 sinnum ef við teljum 2009 með, en þá var sem fyrr segir gefinn út lítill rannsóknarkvóti. Það er því ekki útilokað að það finnist loðna í nægjanlegu magni. Það má þó einnig hafa í huga að þau þrjú ár sem algjör loðnubrestur varð voru á síðustu 5 árum.  

Loðnuveiðar geta haft töluverð áhrif á hagvöxt  

Í nýrri hagspá gerum við ekki ráð fyrir loðnuvertíð í upphafi næsta árs. Það má þó velta því upp hversu mikil áhrif það hefði ef loðna fyndist í veiðanlegu magni, til dæmis ef aflinn yrði hóflegur til meðalstór. Áhrifin af því á hagvöxt næsta árs gætu orðið töluverð, á bilinu 0,5 til 1 prósentustig. Í spánni gerum við ráð fyrir 2,3% hagvexti á næsta ári, en ef loðna finnst gæti hagvöxtur orðið á bilinu 2,8 til 3,3%, að öðru óbreyttu. 

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
17. nóv. 2026
Íslendingar auka erlenda neyslu sína
Kortavelta Íslendinga jókst um 2,7% á milli ára í október að raunvirði. Áfram er mikill vöxtur í kortaveltu Íslendinga erlendis á sama tíma og samdráttur mælist innanlands. Við spáum því að einkaneysla aukist lítið í ár en taki síðan smám saman við sér.
16. nóv. 2026
Olían finnur sér leið  
Olíuflutningar frá Persaflóasvæðinu hafa tekið verulega við sér undanfarna mánuði og nálgast magnið sem flutt var áður en átökin brutust út. Mun stærri hluti olíunnar fer nú frá svæðinu um hjáleiðir fram hjá Hormússundi og flutningarnir eru flóknari, áhættusamari og dýrari en áður. Framboð olíuafurða hefur tekið hægar við sér en framboð á hráolíu vegna truflana á olíuhreinsun og flutningum. Það hefur komið sérstaklega niður á framboði á dísilolíu, sem hefur hækkað mun meira í verði en hráolía. 
Vikubyrjun
16. nóv. 2026
Vikubyrjun 16. nóvember 2026
Þrátt fyrir minna flugframboð er fjöldi erlenda ferðamanna það sem af er ári næstum sá sami og í fyrra. Áfram eru merki um kólnun á vinnumarkaði, en skráð atvinnuleysi í október var 0,4 prósentustigum hærra en í október í fyrra. Á miðvikudag er síðasta vaxtaákvörðun ársins hjá peningastefnunefnd Seðlabankans og við spáum óbreyttum vöxtum.
Stýrivextir
12. nóv. 2026
Spáum aftur óbreyttum vöxtum
Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands haldi vöxtum óbreyttum í næstu viku. Verðbólga er enn mikil og mælist jafn há og við síðustu vaxtaákvörðun, en það er fyrst og fremst vegna utanaðkomandi verðhækkana að mæld verðbólga hefur ekki hjaðnað. Við teljum að það sé farið að styttast í vaxtalækkun.
12. nóv. 2026
Spáum 6,0% verðbólgu í nóvember
Við spáum því að vísitala neysluverðs lækki um 0,41% í nóvember og að verðbólga hækki í 6,0%. Flugfargjöld til útlanda lækka alla jafna í nóvember og munu hafa mest áhrif til lækkunar gangi spáin eftir. Við gerum ráð fyrir að nóvembertilboð setji svip sinn á mælinguna, en dagur einhleypra er í miðri verðsöfnunarvikunni.
Vikubyrjun
9. nóv. 2026
Vikubyrjun 9. nóvember 2026
Fjöldi starfandi samkvæmt skrám hélst óbreyttur á milli ára í september. Verðbólga jókst á evrusvæðinu og hefur ekki mælst hærri í þrjú ár. Englandsbanki hækkaði vexti.
5. nóv. 2026
Vinnumarkaður kólnar og það hægir á launahækkunum
Eftirspurn eftir vinnuafli hefur minnkað, atvinnuleysi hefur aukist og vinnumarkaðurinn sýnir skýr merki kólnunar. Kólnun í hagkerfinu hefur dregið úr hækkunartakti launa og í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir hóflegri launahækkunum næstu árin. Þrátt fyrir það teljum við að kaupmáttur aukist áfram, samhliða minni verðbólgu og meiri uppgangi í atvinnulífinu á síðari hluta spátímans.
4. nóv. 2026
Minna af fiski en meiri verðmæti
Útflutningsmagn sjávarafurða hefur dregist saman undanfarin ár, en hátt afurðaverð hefur að miklu leyti vegið upp samdráttinn. Í fyrra jukust útflutningsverðmæti sjávarafurða þrátt fyrir að útflutningsmagnið hefði minnkað. Í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir áframhaldandi samdrætti í útflutningi sjávarafurða í ár og á næsta ári. Ef lokaráðgjöf fyrir loðnu verður nær upphafsráðgjöfinni gæti samdráttur þó snúist í vöxt og hagvaxtarhorfur batnað.
Mánaðamót 2
2. nóv. 2026
Mánaðamót 2. nóvember 2026
Mánaðarlegt fréttabréf frá Greiningardeild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
Vikubyrjun
2. nóv. 2026
Vikubyrjun 2. nóvember 2026
Verðbólga hélst óbreytt í 5,9% í október, í samræmi við væntingar. Mikil hækkun á eldsneyti er áfram helsti drifkraftur verðbólgunnar. Gistinóttum erlendra ferðamanna fjölgaði á milli ára í september.