Verðbólgumælingin ekki jafnslæm og hún virðist í fyrstu
Vísitala neysluverðs hækkaði um 1,15% á milli mánaða í desember, samkvæmt nýbirtum tölum Hagstofunnar. Verðbólga jókst því um 0,8 prósentustig: úr 3,7% í 4,5%. Annan mánuðinn í röð kemur vísitalan verulega á óvart. Í síðasta mánuði lækkaði hún óvænt, en hækkar svo núna umfram opinberar verðbólguspár. Við spáðum 0,56% hækkun á milli mánaða og 3,9% verðbólgu.
Mælingin er ekki jafnslæm og hún virðist í fyrstu. Stærstur hluti hækkunarinnar skýrist af hækkandi flugfargjöldum, en sá liður er sá allra sveiflukenndasti í verðmælingum og óljóst hvort hækkunin í desember hafi forspárgildi um þróun flugfargjalda næstu mánuði. Þá skýrist aukin verðbólga einnig af dýrari hitaveitu og því að gjaldskrárhækkun sem venjulega kemur fram í janúar kom nú fram í desember, og hækkunin var ríflegri en síðustu áratugi. Þá gengu áhrif tilboðsdaga í nóvember til baka að fullu, eins og búist var við, og við það hækkaði verðlag á ýmsum vörum frá því í nóvember. Á móti var ýmislegt jákvætt í mælingunni, svo sem verðlækkun á matarkörfunni og hófleg hækkun bæði á reiknaðri húsaleigu og greiddri húsleigu.
Áhrif tilboðsdaga gengu til baka að fullu
Áhrif af afsláttardögum í nóvember komu mun skýrar fram í mælingu Hagstofunnar í nóvember en síðustu ár. Þau áhrif áttu stóran þátt í lækkun á ársverðbólgu í nóvember. Eins og við gerðum ráð fyrir gekk þetta að fullu til baka nú í desember. Verð á fötum og skóm er orðið hærra en það var fyrir tilboðsdagana meðan verð á húsgögnum og heimilisbúnaði er nú svipað og fyrir tilboðsdagana.
Flugfargjöld til útlanda hækkuðu
Verðmælingar á flugfargjöldum til útlanda komu verulega á óvart í október og nóvember. Þar sem Play hætti starfsemi í lok september (minna framboð) og brottförum Íslendinga um Keflavíkurflugvöll fjölgaði verulega á milli ára (aukin eftirspurn) var viðbúið flugfargjöld til útlanda myndu hækka á milli ára. Því kom á óvart að í október og nóvember var ódýrara að fljúga til útlanda en í sömu mánuðum árið áður. Hækkunin sem við höfðum búist við virðist hafa komið fram núna í desember að fullu og flugfargjöld til útlanda hækkuðu um 28,8% á milli mánaða og um 9,7% á milli ára.
Mesta hækkun á hitaveitu í 15 ár
Nú í desember tóku gildi gjaldskrárhækkanir á hitaveitu og samkvæmt mælingu Hagstofunnar hækkaði liðurinn fyrir húshitunarkostnað um rúmlega 9%. Liðurinn hefur sjaldan hækkað eins mikið og leita þarf aftur til ársins 2010 til að finna meiri hækkun, en í janúar það ár hækkaði liðurinn um 23%.
Gjaldskrárhækkanir hafa alla jafna mikil áhrif á verðmælingar í janúar, svo sem vegna hitaveitu. Við gerum nú ráð fyrir að vænt janúarhækkun á hitaveitu sé komin fram nú þegar – og hækkunin er töluvert meiri en árleg hækkun síðustu ára.
Sveiflukenndir liðir hafa mikil áhrif
Síðustu tvo mánuði hefur verðbólga sveiflast óvenjumikið. Sveifla í flugfargjöldum til útlanda hafði mikil áhrif og það sama má segja um áhrif tilboðsdaga sem höfðu óvenjusterk áhrif í nóvember. Ef við berum saman verðbólguspá sem við birtum áður en verðbólga hjaðnaði umfram væntingar í nóvember, og nýja verðbólguspá eftir desemberhækkunina, má sjá að verðbólguhorfur hafa heldur skánað. Það skýrist meðal annars af því að verð á matarkörfunni lækkaði nú í desember, og í nóvember hækkaði hún minna en mánuðina á undan.
Húsnæðisliðurinn allur hefur einnig hækkað minna síðustu tvo mánuði, en á móti kom þó nokkuð kraftmikil hækkun á hitaveitukostnaði inn nú í desember, en sem fyrr segir þýðir það að gjaldskrár hækka minna í janúar.
Við spáum nú 0,35% lækkun í janúar, 0,75% hækkun í febrúar og 0,36% hækkun í mars og að ársverðbólga mælist því 4,4% í janúar og 4,2% í febrúar og mars.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
