Hag­sjá: Vinnu­mark­að­ur – lang­tíma­breyt­ing­ar eru nokk­uð mikl­ar

Atvinnuþátttakan minnkaði verulega strax upp úr aldamótum og svo aftur í kjölfar hrunsins. Atvinnuþátttaka náði hámarki á árinu 2016 og var þá svipuð og mest var á árinu 2001. Töluvert dró svo aftur úr atvinnuþátttöku beggja kynja á árunum 2017 og 2018.
19. mars 2019

Samantekt

Hagstofan birti nýlega vinnumarkaðstölur fyrir árið 2018. Sambærilegar tölur Hagstofunnar um vinnumarkað ná allt aftur til ársins 2003 og sumar allt aftur til 1991. Það er jafnan athyglisvert að skoða tölur eins og þessar í langtímasamhengi. Tölurnar frá 2003 ná þannig í gegnum tvær hagsveiflur og tölurnar frá 1991 í gegnum þrjár til fjórar, eftir því hvernig á þau mál er litið.

Frá árinu 2003 til 2018 fjölgaði starfsfólki á vinnumarkaði um rúmlega 41 þúsund. Á árinu 2018 voru að jafnaði rúmlega 198 þús. starfandi á aldursbilinu 16-74 ára sem var þá um 79% af mannfjölda á sama aldursbili. Á árinu 2003 voru einnig um 79% mannaflans starfandi en hlutfallið sveiflaðist mikið á milli þessara tveggja tímapunkta. Fjöldi starfandi jókst með nokkuð svipuðum hætti nema á árunum 2004, 2009 og 2010. Mesta aukningin var á árunum 2006 og 2007.

Hlutfall starfandi jókst fram til ársins 2007 en lækkaði svo allt fram til ársins 2012 þegar það fór niður í 76%. Það jókst svo upp í 81% á árinu 2016 en hefur lækkað nokkuð síðan.

Vinnutími styttist mikið frá 2003 fram til 2018, eða um tvær og hálfa stund að jafnaði. Mest var styttingin á milli árana 2008 og 2009, 1,7 stundir . Svo virðist sem staðan hafi breyst mikið í hruninu hvað vinnutíma snertir. Vinnutími var að meðaltali 41,6 stundir á viku á árunum 2003-2008, en 39,5 stundir á árunum 2009-2018.

Sé fjöldi fólks á vinnumarkaði og lengd vinnutíma tekin saman má sjá að fjöldi heildarvinnustunda hefur aukist samfellt frá árinu 2011, mest um 4% árið 2014. Seinni árin er þessi þróun nær algerlega orin af fjölgun starfandi og breyting á vinnutíma hefur ekki mikil áhrif.

Á árinu 1991 var vinnutími karla um 51 stund á viku og var kominn niður í um 41 stund 2018. Vinnutími karla styttist þannig um rúmar 8 stundir á þessu tímabili. Vinnutími kvenna var 34,5 stundir á árinu 1991 og 35,3 stundir 2018. Vinnutími kvenna jókst því um 0,8 stundir á þessu tímabili. Karlar vinna enn mun lengur en konur þó munurinn hafi minnkað verulega.

Vinnutími hefur jafnan verið styttri á höfuðborgarsvæðinu en utan þess. Á árinu 1991 vann fólk á höfuðborgarsvæðinu að jafnaði 42 stundir á viku meðan fólk úti á landi vann 46 stundir, eða fjórum stundum lengur. Á árinu 2018 var þessi munur á vinnutíma kominn niður í tvær stundir. Vinnutími á höfuðborgarsvæðinu var kominn niður í 39 stundir og hafði styst um 3 stundir á tímabilinu. Vinnutími úti á landi var kominn niður í 41 stund og hafði styst um 5 stundir.

Á árinu 1991 var atvinnuþátttaka um 81%, um 88% hjá körlum og 74% hjá konum en atvinnuþátttakan sýnir hlutfall vinnuafls af heildarmannfjölda. Á árinu 2018 var atvinnuþátttakan 81,6% og hafði þá minnkað um 2,1% hjá körlum en aukist um 3,2% hjá konum á þessum tæpu þremur áratugum. Atvinnuþátttakan minnkaði verulega strax upp úr aldamótum og svo aftur í kjölfar hrunsins. Atvinnuþátttaka náði hámarki á árinu 2016 og var þá svipuð og mest var á árinu 2001. Töluvert dró svo aftur úr atvinnuþátttöku beggj akynja á árunum 2017 og 2018.

Tölurnar hér sýna annars vegar þróun á 15 ára tímabili og hins vegar á tæpum 30 árum. Eðli málsins samkvæmt hafa orðið töluverðar breytingar á þessum tíma. Mesta breytingin er væntanlega sú að vinnutími hefur styst verulega á þessum árum og er svo að sjá að hrunið hafi skipt miklu í því sambandi. Þá hefur dregið nokkuð úr atvinnuþátttöku karla á meðan atvinnuþátttaka kvenna hefur aukist verulega.

Lesa Hagsjána í heild

Hagsjá: Vinnumarkaður – langtímabreytingar eru nokkuð miklar (PDF)

Þú gætir einnig haft áhuga á
Epli
11. apríl 2024
Spáum lækkun verðbólgu úr 6,8% í 6,1%
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,61% á milli mánaða í apríl og að ársverðbólgalækki töluvert, eða úr 6,8% í 6,1%. Mest áhrif til hækkunar í spá okkar hafa reiknuð húsaleiga, flugfargjöld til útlanda og matarkarfan. Apríl í fyrra var stór hækkunarmánuður og þar sem við gerum ráð fyrir töluvert minni mánaðarhækkun nú lækkar ársverðbólga töluvert. Á móti gerum við ekki ráð fyrir því að verðbólga lækki mikið næstu mánuði þar á eftir og búumst við því að hún verði 5,9% í júlí.
Gönguleið
8. apríl 2024
Vikubyrjun 8. apríl 2024
Um 14% fleiri ferðamenn fóru um Keflavíkurflugvöll í febrúar síðastliðnum en í febrúar í fyrra. Ferðamenn gistu þó skemur en áður, því skráðum gistinóttum fækkaði um 2,7% á milli ára í febrúar.
3. apríl 2024
Fréttabréf Hagfræðideildar 3. apríl 2024
Mánaðarlegt fréttabréf frá Hagfræðideild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
2. apríl 2024
Vikubyrjun 2. apríl 2024
Um 30% fyrirtækja vilja fjölga starfsfólki á næstu sex mánuðum, samkvæmt nýjustu könnun Gallup meðal 400 stærstu fyrirtækja landsins sem var framkvæmd í mars. Hlutfallið eykst úr 23% frá síðustu könnun sem var gerð í desember.  
Íbúðir
26. mars 2024
Hækkandi íbúðaverð kyndir undir verðbólgu
Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,8% milli mánaða í mars og við það jókst ársverðbólga úr 6,6% í 6,8%. Langmest áhrif til hækkunar í mælingunni má rekja til hækkunar á íbúðaverði, og þá sérstaklega utan höfuðborgarsvæðisins. Verð á nýjum bílum hafði mest áhrif til lækkunar í mars.
Seðlabanki
25. mars 2024
Vikubyrjun 25. mars 2024
Peningastefnunefnd Seðlabankans tilkynnti á miðvikudag að stýrivöxtum yrði haldið óbreyttum í 9,25%. Ákvörðunin var í samræmi við spá okkar, en tónninn í yfirlýsingunni var harðari en við bjuggumst við.
Ferðamenn
18. mars 2024
Vikubyrjun 18. mars 2024
Gögn síðasta árs benda til þess að þeir ferðamenn sem hingað komu hafi að meðaltali dvalið skemur en árið á undan en aftur á móti eytt meiru á dag.
Vélsmiðja Guðmundar
15. mars 2024
Að flytja út „annað“ er heldur betur að skila sér
Útflutningur hefur alltaf verið mjög mikilvægur fyrir Íslendinga og íslenskan efnahag. Lengst af var fiskurinn okkar aðal útflutningsvara, svo bættist álið við og nú síðasta áratuginn eða svo hefur ferðaþjónusta rutt sér til rúms og er orðin stærsta einstaka útflutningsvara Íslendinga. Á síðustu árum hefur annar útflutningur, þ.e. útflutningur sem ekki heyrir undir neinn þessara flokka, vaxið hratt og raunar hraðar en ferðaþjónustan, þó faraldurinn torveldi samanburðinn aðeins.
Fjölbýlishús
14. mars 2024
Spáum 6,6% verðbólgu í mars
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,57% milli mánaða í mars og að ársverðbólga verði óbreytt í 6,6%. Mest áhrif til hækkunar í spá okkar hafa reiknuð húsaleiga, flugfargjöld til útlanda, föt og skór og matarkarfan. Við eigum enn von á að verðbólgan hjaðni rólega næstu mánuði og verði komin niður í 5,4% í júní.
14. mars 2024
Óbreytt vaxtastig en bjartur tónn
Þrátt fyrir hjaðnandi verðbólgu og sátt um langtímakjarasamning á stórum hluta vinnumarkaðar teljum við að peningastefnunefnd haldi meginvöxtum bankans óbreyttum í 9,25% í næstu viku, fjórða skiptið í röð. Verðlag hækkaði umfram væntingar í febrúar og verðbólguvæntingar hafa lítið breyst frá síðasta fundi nefndarinnar. Auk þess ríkir enn óvissa um framvindu kjarasamninga annarra hópa. Við teljum þó að tónninn í yfirlýsingunni verði bjartari en verið hefur og að vaxtalækkun kunni að vera handan við hornið.
Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur