Hag­sjá: Hlut­ur sveit­ar­fé­lag­anna eykst í starf­semi hins op­in­bera

Fjárfesting sveitarfélaganna var um 33% af opinberri fjárfestingu á árinu 2009, en var komin upp í 44% á síðasta ári. Frá árinu 2009 hafa fjárfestingar sveitarfélaganna rúmlega tvöfaldast að nafnvirði á sama tíma og fjárfestingar ríkissjóðs hafa aukist um tæp 30%. Stór hluti af aukningu sveitarfélaganna hefur komið á síðustu tveimur árum.
6. mars 2019

Samantekt

Samkvæmt bráðabirgðaniðurstöðum þjóðhagsreikninga, sem Hagstofan birti í síðustu viku, jókst samneysla að raungildi um 3,3% árið 2018 eftir að hafa aukist um 3,6% árið áður. Samneysla jókst frekar hægt á árunum 2013-2015, en hefur síðan aukist hraðar. Frá árinu 1980 hefur samneyslan aukist um 3,1% að meðaltali á ári en um 2,4% á ári frá 1990. Opinberar fjárfestingar jukust um 23% árið 2018 sem er sama aukning og var 2017. Opinber fjárfesting hafði nánast staðið í stað næstu tvö ár þar á undan eftir að hafa aukist nokkuð á árunum 2013 og 2014.

Hlutfall samneyslu af vergri landsframleiðslu (VLF) var 23,6% samkvæmt fyrstu tölum og hefur ekki verið hærra síðan 2014 þegar það var 23,9%. Þá hafði hlutfallið lækkað lítillega á árunum þar á undan. Þetta hlutfall hefur hækkað síðustu tvö ár í samræmi við markmið fjármálaáætlunar frá í fyrra, en þar var gert ráð fyrir að þetta hlutfall yrði í kringum 23,6% fram til 2023. Hlutur opinberra fjárfestinga af vergri landsframleiðslu hækkaði í 3,7% 2018, úr 2,6% árið 2016. Hlutfallið hefur ekki verið hærra frá árinu 2009 þegar það var um 3,8%.

Sé litið á þróun samneyslu frá árinu 2009 fram til 2018 má sjá að aukningin hefur verið meiri hjá sveitarfélögunum en hjá ríkissjóði og almannatryggingum. Val á upphafspunkti getur auðvitað skipt máli við svona samanburð og sama má segja um tilflutning verkefna milli ríkissjóðs og sveitarfélaga. Samneysla sveitarfélaganna hefur aukist um 83% frá árinu 2009 á sama tíma og aukningin hefur verið 49% hjá ríkissjóði.

Í samræmi við þessa þróun hefur hlutur sveitarfélaganna í samneyslunni aukist nokkuð á tímabilinu 2009-2018. Í upphafi tímabilsins var hlutur ríkissjóðs 53% en var kominn niður í 49% á síðasta ári. Hlutfall almannatrygginga var stöðugt í 11% allt tímabilið og hlutur sveitarfélaganna var kominn upp í 40% á árinu 2018.

Eins og áður segir hafa opinberar fjárfestingar aukist um 23% tvö ár í röð. Aukning hefur orðið bæði hjá ríkissjóði og sveitarfélögum. Aukningin fór seinna af stað hjá sveitarfélögunum en þar hefur hún verið mikil á síðustu tveimur árum. Á síðustu tveimur árum hefur aukningin verið rúm 30% hjá ríkissjóði en vel yfir 60% hjá sveitarfélögunum.

Fjárfesting sveitarfélaganna var um 33% af opinberri fjárfestingu á árinu 2009, en var komin upp í 44% á síðasta ári. Eins og áður segir ber að hafa í huga að samanburður við árið 2009 getur verið sérstakur, t.d. var samdrátturinn í kjölfar hrunsins mörgum sveitarfélögum mjög erfiður. Frá árinu 2009 hafa fjárfestingar sveitarfélaganna rúmlega tvöfaldast að nafnvirði á sama tíma og fjárfestingar ríkissjóðs hafa aukist um tæp 30%. Stór hluti af aukningu sveitarfélaganna hefur komið á síðustu tveimur árum.

Í nýlegri Hagsjá var fjallað um áform um opinberar framkvæmdir og því spáð að töluvert stökk yrði í opinberum framkvæmdum á þessu ári. Verði áform um stórfelldar fjárfestingar í innviðum þar sem gjaldtaka væri hluti af myndinni gætu opinberar fjárfestingar aukist enn meira. Út frá hagstjórnarsjónarmiði er eðlilegt að opinberar fjárfestingar séu meiri í niðursveiflu þegar fjárfesting atvinnuveganna minnkar.

Í síðustu spá Hagfræðideildar var gert ráð fyrir að opinber fjárfesting ykist um 18% að raunvirði í fyrra. Fyrstu tölur benda til 23% aukningar. Þá reiknuðum við með um 10% aukningu bæði árin 2019 og 2020 og 5% 2021. Það myndi þýða að opinber fjárfesting færi yfir 4% af VLF á árinu 2020, en hún var að meðaltali 4,5% á árunum 1998-2008 og 3,1% af VLF á árunum 2008-2017. Ekki er ólíklegt að spá deildarinnar breytist við endurskoðun í maí 2019.

Lesa Hagsjána í heild

Hagsjá: Hlutur sveitarfélaganna eykst í starfsemi hins opinbera (PDF)

Þú gætir einnig haft áhuga á
Bátur
19. feb. 2024
Vikubyrjun 19. febrúar 2024
Nokkur breyting hefur orðið á samsetningu vinnumarkaðarins hér á landi frá árinu 1991. Stjórnendum, sérfræðingum, sérmenntuðu starfsfólki, þjónustu- og verslunarfólki hefur fjölgað verulega á sama tíma og skrifstofufólki, bændum og fiskveiðifólki hefur fækkað.
Peningaseðlar
15. feb. 2024
Spáum áframhaldandi hjöðnun í febrúar: Úr 6,7% í 6,1%
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,89% milli mánaða í febrúar og að ársverðbólga hjaðni úr 6,7% í 6,1%. Útsölulok munu hafa mest áhrif til hækkunar á milli mánaða í febrúar, samkvæmt spánni. Þá koma gjaldskrárhækkanir á sorphirðu, fráveitu og köldu vatni inn í mælingar nú í febrúar. Lægri flugfargjöld til útlanda vega þyngst á móti hækkunum, gangi spáin eftir.
Flugvél
12. feb. 2024
Ferðamenn dvelja skemur og eyða færri krónum
Um 131 þúsund erlendir ferðamenn fóru um Keflavíkurflugvöll í janúar. Þeir voru fleiri en í janúar í fyrra en færri en árin fyrir faraldur. Fjórði ársfjórðungur síðasta árs var sá fjölmennasti frá upphafi.
Smiður
12. feb. 2024
Vikubyrjun 12. febrúar 2024
Á fjórða ársfjórðungi síðasta árs voru fleiri atvinnulausir á Íslandi en sem nam lausum störfum. Því var öfugt farið um mitt ár 2022 þegar spennan á vinnumarkaði var sem mest og fyrirtæki kepptust um starfsfólk. Þessi viðsnúningur er eitt merki þess að tekið sé að draga út spennu á vinnumarkaði, ekki síst vegna aukins peningalegs aðhalds.
Hús í Reykjavík
9. feb. 2024
Meirihluti útistandandi íbúðalána nú verðtryggður
Hátt vaxtastig hefur breytt samsetningu íbúðalána til heimila. Meirihluti útistandandi íbúðalána heimila er nú verðtryggður, en heimili hafa frá byrjun síðasta árs í auknum mæli fært sig úr óverðtryggðum lánum yfir í verðtryggð. Hrein ný íbúðalán banka og lífeyrissjóða hafa aukist frá miðju síðasta ári en drógust nú saman milli mánaða í desember.
5. feb. 2024
Mánaðaryfirlit yfir sértryggð skuldabréf - janúar 2024
Meðfylgjandi er mánaðarlegt yfirlit sértryggðra skuldabréfa.
Mynt 100 kr.
5. feb. 2024
Vikubyrjun 5. febrúar 2024
Verðbólga hefur hjaðnað síðustu mánuði, en auk þess hefur hlutfall undirliða sem hafa hækkað um meira en 10% á undanförnum 12 mánuðum fækkað.
2. feb. 2024
Fréttabréf Hagfræðideildar 2. febrúar 2024
Mánaðarlegt fréttabréf frá Hagfræðideild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
1. feb. 2024
Spáum óbreyttu vaxtastigi í næstu viku
Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands haldi meginvöxtum bankans óbreyttum í 9,25% í næstu viku. Þótt verðbólgan fari hjaðnandi og flestir hagvísar bendi í rétta átt teljum við ólíklegt að nefndin telji tímabært að lækka vexti. Við búumst frekar við að nefndin stígi varlega til jarðar og bíði eftir auknum slaka í þjóðarbúinu, ekki síst vegna óvissu í tengslum við yfirstandandi kjaraviðræður og viðbrögð stjórnvalda við hamförunum í Grindavík.
Paprika
30. jan. 2024
Verðbólgan 6,7% og hjaðnar meira en búist var við
Vísitala neysluverðs lækkaði um 0,16% milli mánaða í janúar og við það hjaðnaði ársverðbólga úr 7,7% í 6,7%. Nýir bílar hækkuðu minna í verði en við bjuggumst við og flugfargjöld lækkuðu óvænt. Aðrir liðir voru nokkurn veginn eins og við höfðum spáð. Hagstofan boðar breytta aðferðafræði við mælingu á húsnæðislið sem innleidd verður í vísitöluna á vormánuðum.
Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur