Aldrei fleiri ferða­menn í nóv­em­ber­mán­uði

Eldgosin á Reykjanesi höfðu töluverð áhrif á ferðaþjónustuna í ár 

Árið í ferðaþjónustu litaðist að miklu leyti af eldgosunum á Reykjanesi. Rýming Grindavíkurbæjar og hraunflæði inn í bæinn fékk töluverða athygli í erlendum fjölmiðlum. Sú umfjöllun hafði eflaust nokkur áhrif á bókanir ferðamanna til landsins um vorið sem mátti sjá í samdrætti í ferðaþjónustu á öðrum ársfjórðungi á flesta mælikvarða. Á þriðja fjórðungi sýndu helstu mælikvarðar aftur á móti vöxt á milli ára og sama má segja um þær tölur sem borist hafa fyrir lokafjórðung ársins. Ferðamönnum hefur fjölgað töluvert á milli ára í október og nóvember og kortaveltutölur fyrir október sýndu 5,4% aukningu á milli ára á föstu verðlagi. 

Gagnavandamál áberandi á árinu  

Þær hagtölur sem gefa besta mynd af stöðu ferðaþjónustunnar á Íslandi eru fjöldi ferðamanna, fjöldi gistinátta erlendra aðila og kortavelta erlendra greiðslukorta innanlands. Þessir mælikvarðar fylgjast oftast nokkuð vel að og saman gefa þeir ágæta mynd af stöðu mála. Allir þessir mælikvarðar hafa þó verið endurskoðaðir á árinu. Á vormánuðum voru tölur um fjölda ferðamanna um Keflavíkurflugvöll uppfærðar fyrir tímabilið ágúst 2023 – mars 2024, sem leiddi til fækkunar á ferðum erlendra farþega en fjölgunar á ferðum Íslendinga. 

Í ágúst uppfærði Seðlabankinn kortaveltutölur þar sem í ljós kom að innlend fyrirtæki, þar á meðal í ferðaþjónustu, höfðu í auknum mæli nýtt sér þjónustu erlendra fyrirtækja í greiðslumiðlun og þær færslur ekki skilað sér í gagnasöfnun Seðlabankans. Eftir uppfærsluna sýndu kortaveltutölur meiri vöxt á milli ára fyrstu mánuði ársins en eldri tölur. Í frétt Seðlabankans kom fram að þetta væri fyrsta skrefið í vinnu við að bæta kortaveltutölurnar.  

Nú í nóvember birti Hagstofan ekki gistinætur eftir þjóðernum fyrir októbermánuð á meðan unnið er að endurskoðun gistináttagagna. Hagstofan er að skoða hvort hlutur Íslendinga í gistináttatölum sé ofmetinn og að sama skapi hvort gistinætur ferðamanna séu vanmetnar.  

Í nýlegum þjóðhagsreikningum Hagstofunnar má einnig sjá í tölum um þjónustuútflutning að ferðaþjónusta, sem samanstendur af tveimur liðum, farþegaflutningum með flugi og ferðalögum, dregst saman um 4,2% á milli ára á þriðja ársfjórðungi á föstu verðlagi. Þar hefur liðurinn fyrir farþegaflutninga með flugi töluvert meiri áhrif á samdráttinn en ferðalagaliðurinn, þar sem tekjur af farþegaflutningum með flugi drógust saman um tæplega 11% á milli ára en tekjur af ferðalagalögum aðeins um 1%, á föstu verðlagi. Ferðalagaliðurinn er því að mestu í takt við aðra mælikvarða um ferðaþjónustuna, en þessi mikli samdráttur í farþegaflutningum með flugi kom mjög á óvart. Í síðustu fundargerð peningastefnunefndar kemur fram að nokkrar líkur séu á að þjónustuútflutningur sé vanmetinn. Þó ekki komi fram nákvæmlega hvað Seðlabankinn telur vanmetið í þjónustuútflutningi á fjórðungnum er ekki ólíklegt að þar sé vísað til þessa liðar.

Verður næsta ár venjulegt ár í ferðaþjónustu? 

Við spáðum nokkrum vexti í ferðaþjónustu á næsta ári. Vöxturinn sem við spáum byggist ekki síst á því að næsta ár verði meira og minna „venjulegt ár“ í ferðaþjónustunni, þ.e.a.s. að engin meiriháttar áföll muni hafa áhrif á þróunina eins og í ár. Það gefur samt auga leið að þegar gagnauppfærslur eru jafn miklar og raun ber vitni verður erfitt að rýna í stöðuna fram á við. Þótt staðan í dag sé enn nokkuð óljós sýnist okkur árið heilt yfir hafa verið þokkalegt í ferðaþjónustu og mögulega betra en á horfðist í upphafi þegar áhrif eldgosanna á Reykjanesi höfðu sem mest áhrif á bókunarstöðu.