Áfram ásókn í verð­tryggð lán og fyrstu kaup­end­um fjölg­ar

Í október voru óverðtryggð íbúðalán hjá bönkunum greidd upp fyrir tæpa 20 ma. kr., að frádreginni nýrri lántöku. Upphæðin er svipuð og hrein ný lántaka verðtryggðra íbúðalána. Með hækkandi vaxtastigi hefur samsetning nýrra lána gjörbreyst, enda hafa afborganir af óverðtryggðum lánum hækkað verulega. Þótt aðgengi að lánsfé hafi síst batnað á síðustu mánuðum hefur fyrstu kaupendum á íbúðamarkaði fjölgað á ný.
Hús í Reykjavík
6. desember 2023

Heildarupphæð útistandandi íbúðalána var 2.552 ma. kr. í lok október. Þessi upphæð skiptist þannig á milli lánveitenda að 70% er hjá bönkum, 24% hjá lífeyrissjóðum og 6% hjá lánasjóðum ríkisins. Síðasta áratuginn hefur hlutdeild viðskiptabankanna á íbúðalánamarkaði stækkað verulega. Í byrjun árs 2014 var hlutdeild viðskiptabankanna 42%, lífeyrissjóða 13% og lánasjóða ríkisins 45%.

Á síðustu árum hefur samsetning lána eftir lánsformum einnig sveiflast mjög með breyttu vaxtastigi. Óverðtryggð íbúðalán sóttu hratt í sig veðrið þegar stýrivextir voru lækkaðir í faraldrinum og lánsupphæð í óverðtryggðum íbúðalánum hjá bönkum þrefaldaðist á augabragði. Fyrst voru lánin flest á breytilegum vöxtum en með tímanum fóru lántakar að festa vextina til að tryggja sig gegn aukinni greiðslubyrði seinna meir.

Lántakar hafa nú í auknum mæli fært sig yfir í verðtryggð lán, enda hafa afborganir af óverðtryggðum lánum hækkað verulega. Langstærstur hluti hreinna nýrra íbúðalána til heimila í október var verðtryggður á breytilegum vöxtum. Upphæðin nam rúmum 20 mö.kr., ef aðeins er litið til útlána bankanna. Nettó upp- og umframgreiðsla á óverðtryggðum lánum bankanna á breytilegum vöxtum nam næstum jafnmiklu, rétt tæpum 20 mö.kr., og hefur aukist með hverjum mánuðinum þetta árið.

Nettó ný lántaka óverðtryggðra lána með fasta vexti nam 2,4 mö.kr. í október. Það skýrist sennilega af því að fastir vextir eru þó nokkuð lægri en breytilegir um þessar mundir.

Stórir hópar njóta enn góðs af því að hafa fest vextina í faraldrinum, því stuttu lágvaxtatímabili fylgdi brattasta vaxtahækkunarferli frá upphafi. Vextir þeirra sem festu þá í faraldrinum hafa sumir losnað nú þegar og fjöldi fólks sér fram á að fastvaxtatímabilinu ljúki á næstunni.

Þó nokkur bunki óverðtryggðra íbúðalána kemur til vaxtaendurskoðunar á seinni helmingi næsta árs og fyrri helmingi ársins 2025, lán fyrir samtals um 360 ma.kr. Frá því lánin voru tekin og vextir festir á 4,5-5% vöxtum, að meðaltali, hefur vaxtaumhverfið breyst verulega.

Meðalvextir óverðtryggðra lána úr 3,5% í 10,6% á tveimur og hálfu ári

Seðlabankinn reiknar vegna meðalvexti óverðtryggðra íbúðalána bankanna. Nýjustu gögn frá júlímánuði sýna að breytilegir vextir óverðtryggðra lána hafa þrefaldast frá árinu 2021, farið úr 3,5% í 10,6% í júlí á þessu ári. Fastir vextir fóru lægst í 4,2% undir lok árs 2020 og voru komnir upp í 8,7% í júlí.

Verðtryggðir vextir hafa ekki sveiflast jafnmikið. Þeir föstu náðu lágmarki í 1,6% um mitt síðasta ár og voru svo komnir upp í 3,2% í sumar. Í staðinn hafa verðbætur bæst við höfuðstól verðtryggðra lána, í takt við verðbólgu síðustu mánaða.

Fyrstu kaupendum fjölgar á ný

Þegar aðgengi að lánsfé var hert í kjölfar faraldursins, bæði með hækkandi vöxtum og lánþegaskilyrðum, fækkaði nýjum kaupendum á íbúðamarkaði og hlutfall þeirra af heildinni fór minnkandi. Á þriðja ársfjórðungi þessa árs fjölgaði þeim skyndilega aftur. Milli annars og þriðja fjórðungs þessa árs fjölgaði fyrstu kaupendum um rúm 40% og hlutfall þeirra af heild varð aftur svipað og í faraldrinum, fór úr 26% í 33%. Þessi fjölgun kann að skýrast að einhverju leyti af aukinni lánveitingu hlutdeildarlána, sem eru einmitt ætluð til að hjálpa fólki inn á íbúðamarkað. Í sumar voru skilyrði fyrir slíkum lánum útvíkkuð svo stærri hópur ætti kost á að sækja um þau. Einnig kann hávær umræða um yfirvofandi íbúðaskort að ýta undir eftirspurn og óbreytt vaxtastig eftir tvo síðustu fundi peningastefnunefndar að ýta undir bjartsýni á markaðnum.

Þessir þættir kunna einnig að eiga þátt í því að halda lífi í eftirspurnarhliðinni almennt og koma í veg fyrir nafnverðslækkanir. Á síðustu mánuðum hefur vísitala íbúðaverðs á höfuðborgarsvæðinu hækkað, eftir að hafa lækkað í sumar, og húsnæðisverð er nú aftur einn megindrifkraftur verðbólgunnar.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
Fjölbýlishús
19. júní 2024
Vísitala íbúðaverðs á hraðri uppleið
Vísitala íbúðaverðs hækkaði um 1,4% á milli mánaða í maí. Nafnverð íbúða er 8,4% hærra en á sama tíma í fyrra og raunverð íbúða er 4% hærra. Undirritaðir kaupsamningar um íbúðir á höfuðborgarsvæðinu voru 150% fleiri í maí á þessu ári en í maí í fyrra.  
Krani með stiga
18. júní 2024
Vikubyrjun 18. júní 2024
Í síðustu viku fengum við tölur um atvinnuleysi, fjölda ferðamanna og greiðslukortaveltu hér á landi í maí. Seðlabanki Bandaríkjanna hélt vöxtum óbreyttum. Síðar í dag birtir HMS vísitölu íbúðaverðs.
Strönd
14. júní 2024
Óvæntur kraftur í kortaveltu í maí
Kortavelta íslenskra heimila jókst á milli ára í maí, bæði innanlands og erlendis. Síðustu mánuði hefur kortavelta nær alltaf dregist saman á milli ára en eykst nú meira en hún hefur gert frá því í janúar 2023. Þessi aukna kortavelta vekur athygli í þrálátu hávaxtastigi og samdrætti í hagkerfinu á fyrsta ársfjórðungi.
Frosnir ávextir og grænmeti
13. júní 2024
Spáum rétt tæplega 6% verðbólgu í sumar
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,47% á milli mánaða í júní og að verðbólga lækki í 5,8%. Samkvæmt spánni verða hækkanirnar nokkuð almennar, líkt og í síðasta mánuði. Við spáum nokkuð óbreyttri verðbólgu næstu mánuði.
Ferðafólk
11. júní 2024
Fleiri ferðamenn en minni verðmæti
Á fyrstu fimm mánuðum ársins komu 3,9% fleiri erlendir ferðamenn til Íslands en á sama tíma í fyrra. Á móti hefur skráðum gistinóttum fækkað um hálft prósent á fyrstu fjórum mánuðum ársins frá sama tímabili í fyrra og að sama skapi hefur kortavelta erlendra ferðamanna á föstu gengi dregist saman um tæplega 2% á milli ára.
Seðlabanki Íslands
10. júní 2024
Vikubyrjun 10. júní 2024
Evrópski seðlabankinn lækkaði vexti í síðustu viku. Vinnumarkaðstölur frá Bandaríkjunum voru sterkari en almennt var búist við sem eykur líkurnar á að vaxtalækkunarferli seðlabankans þar í landi seinki.
6. júní 2024
Mánaðaryfirlit yfir sértryggð skuldabréf - maí 2024
Meðfylgjandi er mánaðarlegt yfirlit sértryggðra skuldabréfa.
Flutningaskip
5. júní 2024
Aukinn halli á viðskiptum við útlönd
Alls var 41 ma. kr. halli á viðskiptum við útlönd á fyrsta ársfjórðungi. Hallinn jókst nokkuð milli ára. Þrátt fyrir þetta batnaði erlend staða þjóðarbúsins á fjórðungnum.
4. júní 2024
Fréttabréf Hagfræðideildar 4. júní 2024
Mánaðarlegt fréttabréf frá Hagfræðideild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
3. júní 2024
Vikubyrjun 3. júní 2024
Landsframleiðsla dróst saman um 4% á fyrsta ársfjórðungi og verðbólga mældist 6,2% í maí, aðeins umfram spár.
Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur