Áfram ásókn í verð­tryggð lán og fyrstu kaup­end­um fjölg­ar

Í október voru óverðtryggð íbúðalán hjá bönkunum greidd upp fyrir tæpa 20 ma. kr., að frádreginni nýrri lántöku. Upphæðin er svipuð og hrein ný lántaka verðtryggðra íbúðalána. Með hækkandi vaxtastigi hefur samsetning nýrra lána gjörbreyst, enda hafa afborganir af óverðtryggðum lánum hækkað verulega. Þótt aðgengi að lánsfé hafi síst batnað á síðustu mánuðum hefur fyrstu kaupendum á íbúðamarkaði fjölgað á ný.
Hús í Reykjavík
6. desember 2023

Heildarupphæð útistandandi íbúðalána var 2.552 ma. kr. í lok október. Þessi upphæð skiptist þannig á milli lánveitenda að 70% er hjá bönkum, 24% hjá lífeyrissjóðum og 6% hjá lánasjóðum ríkisins. Síðasta áratuginn hefur hlutdeild viðskiptabankanna á íbúðalánamarkaði stækkað verulega. Í byrjun árs 2014 var hlutdeild viðskiptabankanna 42%, lífeyrissjóða 13% og lánasjóða ríkisins 45%.

Á síðustu árum hefur samsetning lána eftir lánsformum einnig sveiflast mjög með breyttu vaxtastigi. Óverðtryggð íbúðalán sóttu hratt í sig veðrið þegar stýrivextir voru lækkaðir í faraldrinum og lánsupphæð í óverðtryggðum íbúðalánum hjá bönkum þrefaldaðist á augabragði. Fyrst voru lánin flest á breytilegum vöxtum en með tímanum fóru lántakar að festa vextina til að tryggja sig gegn aukinni greiðslubyrði seinna meir.

Lántakar hafa nú í auknum mæli fært sig yfir í verðtryggð lán, enda hafa afborganir af óverðtryggðum lánum hækkað verulega. Langstærstur hluti hreinna nýrra íbúðalána til heimila í október var verðtryggður á breytilegum vöxtum. Upphæðin nam rúmum 20 mö.kr., ef aðeins er litið til útlána bankanna. Nettó upp- og umframgreiðsla á óverðtryggðum lánum bankanna á breytilegum vöxtum nam næstum jafnmiklu, rétt tæpum 20 mö.kr., og hefur aukist með hverjum mánuðinum þetta árið.

Nettó ný lántaka óverðtryggðra lána með fasta vexti nam 2,4 mö.kr. í október. Það skýrist sennilega af því að fastir vextir eru þó nokkuð lægri en breytilegir um þessar mundir.

Stórir hópar njóta enn góðs af því að hafa fest vextina í faraldrinum, því stuttu lágvaxtatímabili fylgdi brattasta vaxtahækkunarferli frá upphafi. Vextir þeirra sem festu þá í faraldrinum hafa sumir losnað nú þegar og fjöldi fólks sér fram á að fastvaxtatímabilinu ljúki á næstunni.

Þó nokkur bunki óverðtryggðra íbúðalána kemur til vaxtaendurskoðunar á seinni helmingi næsta árs og fyrri helmingi ársins 2025, lán fyrir samtals um 360 ma.kr. Frá því lánin voru tekin og vextir festir á 4,5-5% vöxtum, að meðaltali, hefur vaxtaumhverfið breyst verulega.

Meðalvextir óverðtryggðra lána úr 3,5% í 10,6% á tveimur og hálfu ári

Seðlabankinn reiknar vegna meðalvexti óverðtryggðra íbúðalána bankanna. Nýjustu gögn frá júlímánuði sýna að breytilegir vextir óverðtryggðra lána hafa þrefaldast frá árinu 2021, farið úr 3,5% í 10,6% í júlí á þessu ári. Fastir vextir fóru lægst í 4,2% undir lok árs 2020 og voru komnir upp í 8,7% í júlí.

Verðtryggðir vextir hafa ekki sveiflast jafnmikið. Þeir föstu náðu lágmarki í 1,6% um mitt síðasta ár og voru svo komnir upp í 3,2% í sumar. Í staðinn hafa verðbætur bæst við höfuðstól verðtryggðra lána, í takt við verðbólgu síðustu mánaða.

Fyrstu kaupendum fjölgar á ný

Þegar aðgengi að lánsfé var hert í kjölfar faraldursins, bæði með hækkandi vöxtum og lánþegaskilyrðum, fækkaði nýjum kaupendum á íbúðamarkaði og hlutfall þeirra af heildinni fór minnkandi. Á þriðja ársfjórðungi þessa árs fjölgaði þeim skyndilega aftur. Milli annars og þriðja fjórðungs þessa árs fjölgaði fyrstu kaupendum um rúm 40% og hlutfall þeirra af heild varð aftur svipað og í faraldrinum, fór úr 26% í 33%. Þessi fjölgun kann að skýrast að einhverju leyti af aukinni lánveitingu hlutdeildarlána, sem eru einmitt ætluð til að hjálpa fólki inn á íbúðamarkað. Í sumar voru skilyrði fyrir slíkum lánum útvíkkuð svo stærri hópur ætti kost á að sækja um þau. Einnig kann hávær umræða um yfirvofandi íbúðaskort að ýta undir eftirspurn og óbreytt vaxtastig eftir tvo síðustu fundi peningastefnunefndar að ýta undir bjartsýni á markaðnum.

Þessir þættir kunna einnig að eiga þátt í því að halda lífi í eftirspurnarhliðinni almennt og koma í veg fyrir nafnverðslækkanir. Á síðustu mánuðum hefur vísitala íbúðaverðs á höfuðborgarsvæðinu hækkað, eftir að hafa lækkað í sumar, og húsnæðisverð er nú aftur einn megindrifkraftur verðbólgunnar.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
29. feb. 2024
Skýr viðsnúningur í hagkerfinu á síðasta ári
Hagvöxtur mældist 4,1% árið 2023, samkvæmt fyrsta mati Hagstofunnar. Vöxturinn var meiri en búist var við, en það skýrist ekki síst af miklum breytingum í nýjustu uppfærslu Hagstofunnar á gögnum um 1. til 3. ársfjórðung. Árið hófst af miklum krafti en eftir því sem leið á það hægðist um og hver fjórðungur var rólegri en sá á undan.
Bananar í verslun
28. feb. 2024
Verðbólga 6,6% og hjaðnar mun minna en búist var við
Vísitala neysluverðs hækkaði um 1,33% milli mánaða í febrúar og við það hjaðnaði ársverðbólga lítillega, úr 6,7% í 6,6%. Janúarútsölur gengu hraðar til baka en oft áður og gjaldskrárhækkanir fyrir sorphirðu, holræsi og kalt vatn höfðu meiri áhrif til hækkunar en við höfðum spáð. Reiknuð húsaleiga hækkaði minna en við gerðum ráð fyrir, en flugfargjöld til útlanda hækkuðu þvert á spá okkar um lækkun á milli mánaða.
Vöruhótel
26. feb. 2024
Vikubyrjun 26. febrúar 2024
Á árunum 2010 til 2019 var samfelldur afgangur af vöru- og þjónustuviðskiptum við útlönd. Nokkur halli var árin 2020 og 2021 á meðan heimsfaraldurinn geisaði, en síðan hafa utanríkisviðskipti verið nokkurn veginn í jafnvægi.
Gata í Reykjavík
22. feb. 2024
Vísitala íbúðaverðs hækkar áfram örlítið milli mánaða
Vísitala íbúðaverðs hækkaði um 0,4% á milli mánaða í janúar. Sérbýli hækkaði um 0,1% og fjölbýli um 0,4%. Raunverð íbúða er nokkurn veginn það sama og fyrir einu ári. Undirrituðum kaupsamningum á höfuðborgarsvæðinu fjölgaði á milli ára síðustu fjóra mánuði eftir að hafa fækkað sífellt frá miðju ári 2021.
Bátur
19. feb. 2024
Vikubyrjun 19. febrúar 2024
Nokkur breyting hefur orðið á samsetningu vinnumarkaðarins hér á landi frá árinu 1991. Stjórnendum, sérfræðingum, sérmenntuðu starfsfólki, þjónustu- og verslunarfólki hefur fjölgað verulega á sama tíma og skrifstofufólki, bændum og fiskveiðifólki hefur fækkað.
Peningaseðlar
15. feb. 2024
Spáum áframhaldandi hjöðnun í febrúar: Úr 6,7% í 6,1%
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,89% milli mánaða í febrúar og að ársverðbólga hjaðni úr 6,7% í 6,1%. Útsölulok munu hafa mest áhrif til hækkunar á milli mánaða í febrúar, samkvæmt spánni. Þá koma gjaldskrárhækkanir á sorphirðu, fráveitu og köldu vatni inn í mælingar nú í febrúar. Lægri flugfargjöld til útlanda vega þyngst á móti hækkunum, gangi spáin eftir.
Flugvél
12. feb. 2024
Ferðamenn dvelja skemur og eyða færri krónum
Um 131 þúsund erlendir ferðamenn fóru um Keflavíkurflugvöll í janúar. Þeir voru fleiri en í janúar í fyrra en færri en árin fyrir faraldur. Fjórði ársfjórðungur síðasta árs var sá fjölmennasti frá upphafi.
Smiður
12. feb. 2024
Vikubyrjun 12. febrúar 2024
Á fjórða ársfjórðungi síðasta árs voru fleiri atvinnulausir á Íslandi en sem nam lausum störfum. Því var öfugt farið um mitt ár 2022 þegar spennan á vinnumarkaði var sem mest og fyrirtæki kepptust um starfsfólk. Þessi viðsnúningur er eitt merki þess að tekið sé að draga út spennu á vinnumarkaði, ekki síst vegna aukins peningalegs aðhalds.
Hús í Reykjavík
9. feb. 2024
Meirihluti útistandandi íbúðalána nú verðtryggður
Hátt vaxtastig hefur breytt samsetningu íbúðalána til heimila. Meirihluti útistandandi íbúðalána heimila er nú verðtryggður, en heimili hafa frá byrjun síðasta árs í auknum mæli fært sig úr óverðtryggðum lánum yfir í verðtryggð. Hrein ný íbúðalán banka og lífeyrissjóða hafa aukist frá miðju síðasta ári en drógust nú saman milli mánaða í desember.
5. feb. 2024
Mánaðaryfirlit yfir sértryggð skuldabréf - janúar 2024
Meðfylgjandi er mánaðarlegt yfirlit sértryggðra skuldabréfa.
Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur