Afgangur á 3. ársfjórðungi, en að öllum líkindum halli á árinu
Á þriðja ársfjórðungi mældist 46 ma. kr. afgangur af viðskiptum við útlönd samkvæmt tölum sem Seðlabankinn birti fyrr í vikunni. Þetta kemur í kjölfar 34 ma. kr. halla á 1. ársfjórðungi og 38 ma. kr. halla á öðrum ársfjórðungi. Þessi viðsnúningur var viðbúinn, en þriðji ársfjórðungur er sá fjórðungur sem kemur jafnan best út, enda háannatími ferðaþjónustu.
Ef við skoðum samsetningu viðskiptajöfnuðar við útlönd síðustu ár sést nokkuð skýrt mynstur: Það er viðvarandi halli á vöruskiptajöfnuði og rekstraframlögum, afgangur af þjónustujöfnuði (nema á meðan heimsfaraldurinn reið yfir), en ýmist halli eða afgangur af frumþáttatekjum. Það er misjafnt hvort þjónustujöfnuðurinn dugi til þess að vega upp á móti hallanum af öðrum undirliðum á fyrsta, öðrum og fjórða ársfjórðungi, en hann dugar jafnan til þess á þeim þriðja. Þriðji ársfjórðungur þessa árs var engin undantekning, en það mældist 76 ma. kr. halli á vöruskiptajöfnuði, 7 ma. kr. halli á frumþáttatekjum og 12 ma. kr. halli á rekstrarframlögum, en 141 ma. kr. afgangur af þjónustujöfnuði.
Minni afgangur en í fyrra
Þetta er nokkuð verri niðurstaða en á þriðja ársfjórðungi í fyrra, en þá mældist 87 ma. kr. afgangur. Mestu munar um viðsnúning í frumþáttatekjum, en í stað 29 ma. kr. afgangs mældist 7 ma. kr. halli, alls 36 ma. kr. viðsnúningur. Auk þess dróst afgangurinn af þjónustujöfnuði saman um 14 ma. kr. á milli ára. Á móti kemur að hallinn á vöruskiptajöfnuði var 8 mö.kr. minni en í fyrra. Svo gott sem engin breyting var á rekstrarframlögum á milli ára, enda sá liður frekar stöðugur.
Ef við skoðum tímabilið frá upphafi árs sést að verulegur viðsnúningur hefur átt sér stað á milli ára, en í stað 63 ma. kr. afgangs af viðskiptum við útlönd á fyrstu níu mánuðum ársins 2023 mælist nú 26 ma. kr. halli á fyrstu níu mánuðum ársins í ár. Alls er þetta viðsnúningur upp á 90 ma. kr. Mestu munar um að afgangur af þjónustujöfnuði dróst saman um 46 ma. kr. á milli ára og að afgangur af frumþáttatekjum dróst saman um 36 ma. kr. Það er mjög ólíklegt að það náist að vinna upp þennan halla á fjórða ársfjórðungi og því nokkuð öruggt að það mælist halli á viðskiptum við útlönd í ár. Í nýjustu þjóðhagsspá okkar frá því í október gerðum við ráð fyrir 16 ma. kr. halla fyrir árið í heild, en miðað við tölur fyrir fyrstu níu mánuði ársins er ekki ólíklegt að hallinn verði meiri. Þó ber að hafa í huga að þetta eru bráðabirgðatölur og ekki óhugsandi að þær verði endurskoðaðar upp á við.
Meiri innflutningur skýrir aukinn halla á vöru- og þjónustuviðskiptum
Verðmæti vöruútflutnings hefur í raun staðið nokkurn veginn í stað á fyrstu 9 mánuðum ársins, borið saman við sama tímabil í fyrra. Aukin innflutningsverðmæti hafa á móti þau áhrif að vöruskiptahalli hefur aukist lítillega á milli ára. Útflutningsverðmæti sjávarafurða og áls hefur dregist saman í ár, en á móti hefur verið mikil aukning í útflutningsverðmætum lyfja og lækningavara, og einnig eldisfisks, sem hefur vegið að mestu upp samdrátt í hinum hefðbundnu vöruútflutningsgreinum. Innflutningur jókst svo aftur á móti á ýmsum vörum, til að mynda fjárfestinga- og hrávörum.
Á sama tíma mælist minni afgangur af þjónustuviðskiptum en á sama tíma í fyrra. Líkt og með vöruútflutning hefur verðmæti þjónustuútflutnings staðið nokkurn veginn í stað á fyrstu níu mánuðum ársins borið saman við sama tímabil í fyrra. Aukinn þjónustuinnflutningur skýrir því minni afgang nú en í fyrra. Mestu munar um mikla aukningu í innfluttri fjármálaþjónustu á sama tíma og útflutt fjármálaþjónusta hefur dregist saman.
Halli á frumþáttatekjum
Til frumþáttatekna teljast fjármagnstekjur og gjöld. Þrír stærstu undirliðirnir eru afkoma innlendra fyrirtækja í erlendri eigu, afkoma erlendra fyrirtækja í eigu innlendra aðila og vextir af skuldabréfum gefnum út af innlendum aðilum sem eru í eigu erlendra aðila. Erlend dótturfélög í eigu innlendra aðila skiluðu hagnaði, sem var til hækkunar á frumþáttatekjum. Vaxtagreiðslur af skuldabréfum gefnum út af innlendum aðilum sem eru í eigu erlendra aðila voru aftur á móti til lækkunar á þáttatekjujöfnuði og það mældist hagnaður af innlendum dótturfélögum í erlendri eigu þannig að sá liður var einnig til lækkunar á þáttatekjujöfnuði. Hér er líklegat fyrst og fremst um að ræða álfyrirtækin. Álverð er í hærra lagi núna, en á móti kemur aðeins minni framleiðsla vegna raforkuskerðinga. Hafa ber í huga að flæði á gjaldeyri inn eða út úr landi þarf alls ekki að fylgja þáttatekjujöfnuði, heldur eru sumir undirliðirnir fyrst og fremst bókhaldslegs eðlis.
Erlend staða þjóðarbúsins batnaði á fjórðungnum
Í lok þriðja ársfjórðungs var hrein erlend staða þjóðarbúsins 1.793 ma. kr. sem samsvarar 40% af vergri landsframleiðslu. Hrein staða batnaði um 130 ma. kr. á fjórðungnum. Almennt skýrast breytingar á erlendri stöðu annars vegar af fjármagnsjöfnuði (t.d. ef innlendur aðili kaupir erlendar eignir eða tekur erlent lán) og hins vegar af gengis- og verðbreytingum (t.d. ef erlend hlutabréf í eigu innlendra aðila hækka eða lækka í verði í krónum). Að þessu sinni höfðu gengis- og verðbreytingar mun meiri áhrif en fjármagnsjöfnuður og munaði mestu um að erlendar eignir þjóðarbúsins jukust um 103 ma. kr., aðallega vegna hækkana á erlendum verðbréfamörkuðum. Í krónum talið hefur hrein erlend staða aldrei mælst betri og sem hlutfall af VLF hefur hrein erlend staða einungis eitt sinn mælst betri, í lok 4. ársfjórðungs 2021, þegar hún mældist 43,3% af vergri landsframleiðslu.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
