Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur

0,5% sam­drátt­ur á þriðja árs­fjórð­ungi

Hagkerfið dróst saman á milli ára á þriðja ársfjórðungi, samkvæmt nýbirtum þjóðhagsreikningum Hagstofunnar. Verri afkoma þjónustuviðskipta við útlönd skýrir að stórum hluta samdráttinn á fjórðungnum. Innlend eftirspurn jókst um 0,8% milli ára og samneysla og aukin fjármunamyndun vógu þyngst til hækkunar.
Lyftari í vöruhúsi
29. nóvember 2024

Samkvæmt fyrsta mati Hagstofunnar dróst landsframleiðsla saman um 0,5% á þriðja ársfjórðungi og nú er áætlað að samdrátturinn sé 1,0% það sem af er ári. Landsframleiðsla á mann hefur dregist þó nokkuð meira saman en landsframleiðsla í heild. Samfellt frá öðrum ársfjórðungi 2023 hefur landsframleiðsla á mann dregist saman og samdrátturinn mælist 1,6% það sem af er þessu ári, ef miðað er við mannfjöldagögn Hagstofunnar fyrir lok hvers ársfjórðungs.  

Helstu undirliðir

  • Einkaneysla jókst um 0,8% (0,2% framlag til hækkunar á hagvexti).
  • Samneysla jókst um 3,1% (0,9% til hækkunar á hagvexti).
  • Fjármunamyndun jókst um 2,3% (1,1% til hækkunar á hagvexti) og sem skýrist að mestu af aukinni íbúðafjárfestingu. Atvinnuvegafjárfesting dróst saman milli ára.
  • Birgðir jukust um 5,2 ma. kr. milli ársfjórðunga. Þar sem birgðir jukust meira milli ársfjórðunga á þriðja ársfjórðungi í fyrra voru birgðabreytingar nú 0,8% til lækkunar á hagvexti.
  • Alls jukust þjóðarútgjöld um 0,8% milli ára.
  • Útflutningur dróst saman um 2,2% á meðan innflutningur dróst saman um 0,7%. Þar sem útflutningur dróst meira saman en innflutningur voru áhrif utanríkisverslunar 1,8% lækkunar á hagvexti. Þar liggur skýringin á því að landsframleiðsla hafi dregist saman þótt innlend eftirspurn hafi aukist milli ára.

Einkaneysla jókst lítillega milli ára

Einkaneysla jókst um 0,8% milli ára á þriðja fjórðungi, eftir 0,5% samdrátt fjórðunginn á undan. Á þriðja fjórðungi var það neysla Íslendinga erlendis sem aðallega skýrði aukninguna, sem er líklega samtíningur af neyslu í ferðalögum og netverslun. Einnig færðust útgjöld heimila til þjónustu og húsnæðis lítillega í aukana. Rétt eins og á öðrum fjórðungi drógust bílakaup saman milli ára.

Þróun í einkaneyslu er nokkurn veginn í takt við þróun kortaveltu sem hefur aukist lítillega síðustu mánuði. Hafa ber í huga að þótt einkaneysla aukist í heildina þýðir það ekki að hver og einn landsmaður hafi að jafnaði aukið neyslu sína. Landsmönnum fjölgaði um 1,7% milli ára á þriðja ársfjórðungi, samkvæmt mannfjöldatölum Hagstofunnar við lok hvers fjórðungs, og einkaneysla á mann dróst því saman um 0,9% þegar skoðuð á hvern landsmann.

Þótt einkaneysla á mann minnki milli ára er samdrátturinn ekki verulegur og í raun má telja athyglisvert hversu vel einkaneysla hefur staðið af sér vaxtastigið. Þótt vaxtastigið bíti ákveðna hópa fast býr hluti landsmanna að því að hafa safnað upp miklum sparnaði á tímum faraldursins og einnig spila inn í ríflegar launahækkanir undanfarin ár.

Fjárfesting eykst hægar en áður

Fjármunamyndun var 2,3% meiri að raunvirði á þriðja fjórðungi þessa ár en á sama tíma í fyrra. Aukningin skýrist að langmestu leyti af aukinni íbúðafjárfestingu á fjórðungnum, sem jókst um 10,7%. Íbúðafjárfesting hefur nú aukist fjóra ársfjórðunga í röð eftir samfelldan samdrátt allt frá árinu 2021 og er því til marks um nokkuð kröftuga íbúðauppbyggingu.

Atvinnuvegafjárfesting dróst saman um 0,2% á fjórðungnum, en hún hefur aukist um 3,6% það sem af er ári. Fjárfesting í stóriðju jókst um heil 16% milli ára á fjórðungnum, sem ætla má að skýrist af undirbúningi fyrir stórar virkjunarframkvæmdir. Á sama tíma dróst almenn atvinnuvegafjárfesting saman um 2,4%, og fjárfesting í skipum og flugvélum um 4,4%.

Þjónustuviðskipti skýra samdrátt utanríkisviðskipta milli ára

Framlag utanríkisviðskipta var neikvætt um 1,8 prósentustig á þriðja fjórðungi og hafði mest áhrif til lækkunar á landsframleiðslu á fjórðungnum. Útflutningur á vörum og þjónustu dróst saman um 2,2% og skýrist að nánast öllu leyti af 6% samdrætti þjónustuútflutnings, því vöruútflutningur dróst aðeins lítillega saman, eða um 0,1%.

Samdrátt í útfluttri þjónustu má að langmestu leyti rekja til samdráttar í ferðaþjónustu. Ferðaþjónusta skiptist í farþegaflutninga með flugi annars vegar og ferðalög hins vegar. Á þriðja fjórðungi dróst liðurinn fyrir farþegaflutninga með flugi töluvert saman á föstu verðlagi eða um rúmlega 10%, en ferðalagaliðurinn dróst minna saman eða um rétt rúmlega 1% milli ára. Í sama tíma jókst þjónustuinnflutningur milli ára, þar sem aukinn innflutningur fjármálaþjónustu hafði mest áhrif.

Sem fyrr segir dróst vöruútflutningur saman um 0,1% milli ára, en hefur aukist um 1,4% það sem af er ári. Annar vöruútflutningur hefur aukist nokkuð á árinu, þar sem aukinn útflutningur á lyfjum og eldisfiski hefur verið áberandi mikill. Á sama tíma hefur útflutningur á áli og sjávarafurðum hefur verið nokkuð lakari en í fyrra. Minni álútflutningur skýrist að hluta af raforkuskerðingu og minni útflutningur sjávarafurða á fyrri hluta ársins skýrist af loðnubresti. Vöruinnflutningur dróst einnig saman á fjórðungnum, um 1,8%. Minna var flutt inn af fjárfestingarvörum, flutningstækjum og fólksbílum.  

Landsframleiðsla hefur dregist saman um 1% það sem af er ári

Gögn fyrir fyrstu tvo fjórðunga ársins voru uppfærð samhliða nýju birtingunni og nú er áætlað að hagkerfið hafi dregist saman um 2,8% á fyrsta fjórðungi (en ekki 3,5% eins og áður var talið) og vaxið um 0,2% á öðrum (en ekki dregist saman um 0,3% eins og áður var áætlað). Við bjuggumst við því að hagkerfið myndi vaxa lítillega á seinni helmingi ársins og vega á móti samdrætti á fyrri hluta árs. Það sem af er ári hefur hagkerfið dregist saman um 1% frá fyrra ári. Enn má vera að tölurnar verði uppfærðar en í okkar nýjustu hagspá gerum við ráð fyrir 0,1% samdrætti á árinu í heild.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
Stýrivextir
18. nóv. 2026
Óbreyttir vextir í samræmi við væntingar
Peningastefnunefnd hélt vöxtum óbreyttum í morgun og var ákvörðunin einróma. Tónninn var að okkar mati mildur og er ljóst að nefndin hefur vaxandi áhyggjur af kólnandi hagkerfi. Enn er þó lögð áhersla á að verðbólga og verðbólguvæntingar séu langt yfir markmiði. Gangi verðbólguspár eftir gerum við ráð fyrir að nefndin geti lækkað vexti í febrúar.
17. nóv. 2026
Íslendingar auka erlenda neyslu sína
Kortavelta Íslendinga jókst um 2,7% á milli ára í október að raunvirði. Áfram er mikill vöxtur í kortaveltu Íslendinga erlendis á sama tíma og samdráttur mælist innanlands. Við spáum því að einkaneysla aukist lítið í ár en taki síðan smám saman við sér.
16. nóv. 2026
Olían finnur sér leið  
Olíuflutningar frá Persaflóasvæðinu hafa tekið verulega við sér undanfarna mánuði og nálgast magnið sem flutt var áður en átökin brutust út. Mun stærri hluti olíunnar fer nú frá svæðinu um hjáleiðir fram hjá Hormússundi og flutningarnir eru flóknari, áhættusamari og dýrari en áður. Framboð olíuafurða hefur tekið hægar við sér en framboð á hráolíu vegna truflana á olíuhreinsun og flutningum. Það hefur komið sérstaklega niður á framboði á dísilolíu, sem hefur hækkað mun meira í verði en hráolía. 
Vikubyrjun
16. nóv. 2026
Vikubyrjun 16. nóvember 2026
Þrátt fyrir minna flugframboð er fjöldi erlenda ferðamanna það sem af er ári næstum sá sami og í fyrra. Áfram eru merki um kólnun á vinnumarkaði, en skráð atvinnuleysi í október var 0,4 prósentustigum hærra en í október í fyrra. Á miðvikudag er síðasta vaxtaákvörðun ársins hjá peningastefnunefnd Seðlabankans og við spáum óbreyttum vöxtum.
Stýrivextir
12. nóv. 2026
Spáum aftur óbreyttum vöxtum
Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands haldi vöxtum óbreyttum í næstu viku. Verðbólga er enn mikil og mælist jafn há og við síðustu vaxtaákvörðun, en það er fyrst og fremst vegna utanaðkomandi verðhækkana að mæld verðbólga hefur ekki hjaðnað. Við teljum að það sé farið að styttast í vaxtalækkun.
12. nóv. 2026
Spáum 6,0% verðbólgu í nóvember
Við spáum því að vísitala neysluverðs lækki um 0,41% í nóvember og að verðbólga hækki í 6,0%. Flugfargjöld til útlanda lækka alla jafna í nóvember og munu hafa mest áhrif til lækkunar gangi spáin eftir. Við gerum ráð fyrir að nóvembertilboð setji svip sinn á mælinguna, en dagur einhleypra er í miðri verðsöfnunarvikunni.
Vikubyrjun
9. nóv. 2026
Vikubyrjun 9. nóvember 2026
Fjöldi starfandi samkvæmt skrám hélst óbreyttur á milli ára í september. Verðbólga jókst á evrusvæðinu og hefur ekki mælst hærri í þrjú ár. Englandsbanki hækkaði vexti.
5. nóv. 2026
Vinnumarkaður kólnar og það hægir á launahækkunum
Eftirspurn eftir vinnuafli hefur minnkað, atvinnuleysi hefur aukist og vinnumarkaðurinn sýnir skýr merki kólnunar. Kólnun í hagkerfinu hefur dregið úr hækkunartakti launa og í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir hóflegri launahækkunum næstu árin. Þrátt fyrir það teljum við að kaupmáttur aukist áfram, samhliða minni verðbólgu og meiri uppgangi í atvinnulífinu á síðari hluta spátímans.
4. nóv. 2026
Minna af fiski en meiri verðmæti
Útflutningsmagn sjávarafurða hefur dregist saman undanfarin ár, en hátt afurðaverð hefur að miklu leyti vegið upp samdráttinn. Í fyrra jukust útflutningsverðmæti sjávarafurða þrátt fyrir að útflutningsmagnið hefði minnkað. Í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir áframhaldandi samdrætti í útflutningi sjávarafurða í ár og á næsta ári. Ef lokaráðgjöf fyrir loðnu verður nær upphafsráðgjöfinni gæti samdráttur þó snúist í vöxt og hagvaxtarhorfur batnað.
Mánaðamót 2
2. nóv. 2026
Mánaðamót 2. nóvember 2026
Mánaðarlegt fréttabréf frá Greiningardeild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.