Munurinn á spá okkar og mælingu Hagstofunnar skýrist nánast að öllu leyti af því að flugfargjöld til útlanda lækkuðu meira en við spáðum og að áhrif af gjaldfrjálsum máltíðum í grunnskólum voru nokkuð meiri en við gerðum ráð fyrir.
Vísitala neysluverðs lækkaði um 0,24% á milli mánaða í september og verðbólga hjaðnaði við það í 5,4%. Verðbólga mælist undir væntingum, en við höfðum spáð 5,7% verðbólgu. Ársbreyting vísitölu neysluverðs án húsnæðis mælist nú 2,8% og hefur ekki mælst lægri síðan í júní 2020.
Áhrif vegna gjaldfrjálsra máltíða í grunnskólum meiri en við áttum von á
Það var helst tvennt sem kom á óvart í þessari mælingu. Flugfargjöld til útlanda lækkuðu nokkuð meira en við höfðum spáð. Flugfargjöld lækka jafnan í september og lækkuðu nú um 16,5%, en við spáðum 10,5% lækkun. Við vorum meðvituð um að niðurfelling gjalda vegna skólamáltíða í grunnskólum myndi hafa áhrif á liðinn hótel og veitingastaði en vanmátum hversu mikil áhrif lækkunin myndi hafa. Aðrir liðir voru nokkurn veginn í samræmi við spá okkar.
Framlag húsnæðis til ársverðbólgu stendur nánast í stað á milli mánaða
Framlag almennrar þjónustu, sem inniheldur liðinn hótel og veitingastaðir, til ársverðbólgu lækkar mest á milli mánaða vegna gjaldfrjálsra máltíða í grunnskólum. Reiknuð húsaleiga hækkaði aðeins minna nú en í september fyrir ári síðan, þannig að framlag þáttarins til ársverðbólgu lækkaði örlítið. Í október og nóvember í fyrra hækkaði reiknuð húsaleiga síðan töluvert, eða um 2% hvorn mánuð fyrir sig. Við gerum ekki ráð fyrir slíkum hækkunum á reiknaðri leigu næstu mánuði og mun framlag húsnæðis til ársverðbólgu því halda áfram að dragast saman næstu mánuði. Framlag innfluttra vara án bensíns er eini liðurinn til hækkunar á ársverðbólgu á milli mánaða í september.
Helstu liðir vísitölunnar
- Flugfargjöld til útlanda lækkuðu um 16,5% (-0,37% áhrif) í september. Flugfargjöld lækka jafnan á milli mánaða í september. Lækkunin var þó töluvert meiri en við spáðum, eða 10,5%.
- Verð í mötuneytum lækkaði um 35,9% (-0,26% áhrif). Þessi lækkun skýrist sem fyrr segir af gjaldfrjálsum máltíðum í grunnskólum.
- Verð á matarkörfunni lækkaði um 0,2% (-0,03% áhrif) og lækkar því annað skiptið í röð á milli mánaða. Þar má ætla að áhrif af aukinni samkeppni á matvörumarkaði hafi áhrif á mælingar, þó lækkunin nú sé nokkuð minni en í síðasta mánuði.
- Reiknuð húsaleiga hækkaði um 0,7% (+0,14% áhrif), aðeins meira en við spáðum.
- Föt og skór hækkuðu um 5% (+0,18% áhrif), nokkurn veginn eins og við spáðum.
Matarkarfan lækkaði annan mánuðinn í röð
Verð á mat og drykkjarvörum lækkaði um 0,2% á milli mánaða í september og kemur þessi lækkun í kjölfar 0,5% lækkunar í ágúst. Ætla má að áhrif nýrrar lágvöruverslunar hafi aftur haft áhrif á verðmælingar í mánuðinum. Við gerum ráð fyrir að sjá áhrifin af því áfram næstu mánuði en að þau fjari svo út.
Útsölur gengu að fullu til baka í september
Að jafnaði hækka verð á fötum og skóm flesta mánuði ársins nema í janúar og júlí, þegar útsölur standa yfirleitt yfir. Útsölur ganga svo almennt til baka á tveimur mánuðum. Í ár hefur takturinn verið aðeins annar. Það mældist lækkun á fötum og skóm í apríl og júní, en á móti var verðlækkun í júlí töluvert minni en oft áður. Í ágúst hækkaði svo verð á fötum og skóm töluvert minna en við höfðum spáð. Nú í september hækkaði verð á fötum og skóm um 5% og hafa útsölur því gengið til baka að fullu líkt og við spáðum. Verð á fötum og skóm er nú 2,7% hærra en það var í september í fyrra.
Flugfargjöld og gjaldfrjálsar máltíðir mest áhrif til lækkunar í mánuðinum
Almennt má sjá nokkuð skýra árstíðarsveiflu á flugfargjöldum til útlanda. Þau eru hæst í júlí, lækka svo með haustinu og hækka svo aftur fyrir jól og páska. Flugfargjöld lækkuðu um 16,5% í september, nokkuð umfram okkar spá. Það er nú um 4% ódýrara að fljúga til útlanda en í september í fyrra. Það gæti meðal annars skýrst af lækkun á heimsmarkaðsverði á olíu.
Liðurinn hótel og veitingastaðir lækkaði töluvert í mánuðinum sem skýrist af því að skólamáltíðir í grunnskólum flokkast undir mötuneyti sem aftur fellur undir hótel og veitingastaði í flokkun Hagstofunnar. Við ákváðum að fara varlega í að meta áhrifin sem niðurfellingin myndi hafa en spáðum þó töluverðri lækkun. Það kom okkur á óvart hversu mikil áhrifin af niðurfellingu gjaldanna voru. Við spáðum því að liðurinn í heild myndi lækka um 2,4%, en rauninn varð 5,2% lækkun.
Eigum von á 4,4% verðbólgu í lok árs
Við gerum ráð fyrir að ársverðbólga verði 5,0% í október, 4,5% í nóvember og 4,4% í desember. Spáin nú er 0,3-0,4 prósentustigum lægri en verðbólguspáin sem við birtum í síðustu verðkönnunarviku. Skýrist munurinn annars vegar af því að áhrif gjaldfrjálsra skólamáltíða á verðbólgumælinguna var nokkuð meiri en við áttum von á og hins vegar af því að við lækkum aðeins spá okkar um verð á flugfargjöldum til útlanda.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
