Samdráttur annan ársfjórðunginn í röð
Samkvæmt fyrsta mati Hagstofunnar dróst landsframleiðsla saman um 0,3% á öðrum ársfjórðungi. Með þessari útgáfu þjóðhagsreikninga uppfærði Hagstofan fyrra mat um 4,1% samdrátt á fyrsta ársfjórðungi í 3,5% samdrátt. Alls dróst hagkerfið því saman um 1,9% að raunvirði á fyrstu sex mánuðum ársins. Hagstofan uppfærði einnig hagvaxtartölur fyrir árið 2023 og er nú talið að hagvöxtur hafi verið 5,0%, en ekki 4,1% eins og áður var talið.
Helstu undirliðir
- Einkaneysla dróst saman um 0,9% (0,4% til lækkunar á hagvexti).
- Samneysla jókst um 2,7% (0,7% til hækkunar á hagvexti).
- Fjármunamyndun jókst um 4,6% (1,1% til hækkunar á hagvexti) sem skýrist að langmestu leyti af aukinni atvinnuvegafjárfestingu.
- Útflutningur dróst saman um 2,2% (1,1% til lækkunar á hagvexti) vegna samdráttar í þjónustuútflutningi.
- Innflutningur jókst um 2,4% (1,3% til lækkunar á hagvexti) sem skýrist að langmestu leyti af auknum vöruinnflutningi.
- Birgðir drógust saman um 12,8 ma.kr. (0,6% til hækkunar á hagvexti).
Birgðir drógust minna saman á öðrum ársfjórðungi í ár en á sama ársfjórðungi í fyrra og þess vegna eru birgðabreytingar til hækkunar á hagvexti nú. Í fyrra mynduðust miklar birgðir af loðnu á fyrsta ársfjórðungi sem voru fluttar út á næstu þremur ársfjórðungum. Í ár var aftur á móti engin loðna veidd og því minni breyting á birgðum.
Einkaneysla minni en á sama tíma í fyrra
Einkaneysla í heild dróst saman um 0,9% á milli ára á öðrum ársfjórðungi, eftir að hafa aukist um aðeins 0,2% fjórðunginn á undan. Rétt eins og á fyrsta ársfjórðungi er mest áberandi samdráttur í kaupum á varanlegum neysluvörum eins og bílum en einnig virðast kaup á þjónustu hafa minnkað á milli ára. Þvert á það sem kortaveltutölur gáfu til kynna hefur neysla Íslendinga erlendis dregist saman um 3% á milli ára að raunvirði en innlend neysla jókst lítillega. Allt árið í fyrra jókst einkaneysla um aðeins 0,5% og þá hafði hægt verulega á vextinum frá því árið 2022, þegar einkaneysla jókst um 8,3%.
Til þess að áætla lífskjör er hjálplegra að skoða einkaneyslu á mann heldur en einkaneyslu í heild, þar sem hún breytist ekki bara eftir neyslu hvers og eins heldur einnig þróun fólksfjölda. Hagstofan hefur ekki birt gögn yfir þróun mannfjölda á þessu ári en líklega hefur hægt þó nokkuð á þeirri hröðu fólksfjölgun sem varð eftir að faraldrinum linnti (2,8% árið 2022 og 2,3% árið 2023) enda hefur dregið lítillega úr spennu á vinnumarkaði. Þó má ætla að áfram fjölgi landsmönnum smám saman og því dragist einkaneysla á mann meira saman en heildareinkaneyslan.
Fjárfesting færist enn í aukana
Fjármunamyndun var 4,6% meiri að raunvirði á öðrum ársfjórðungi þessa árs en á sama tíma í fyrra. Aukningin skýrist að langmestu leyti af aukinni atvinnuvegafjárfestingu sem var 7,1% meiri en í fyrra. Ýmislegt getur haft áhrif þar á og helst ber líklega að nefna umfangsmikla fjárfestingu í landeldi og virkjanaframkvæmdir.
Af þjóðhagsreikningum má ætla að aukinn kraftur hafi færst í íbúðauppbyggingu á landinu. Íbúðafjárfesting hefur nú aukist þrjá ársfjórðunga í röð eftir nær samfelldan samdrátt allt frá árinu 2021. Íbúðafjárfesting jókst um 10,3% á fyrsta fjórðungi þessa árs og 3,4% á öðrum ársfjórðungi. Íbúðafjárfesting á sér stað á öllum stigum uppbyggingar og því erfitt að segja til um það nákvæmlega hvenær fjárfestingin birtist í íbúðafjölda.
Opinber fjárfesting hefur dregist saman á milli ára síðustu tvo fjórðunga, um 4,3% á öðrum fjórðungi. Samdrátturinn kemur eftir þó nokkra aukningu undir lok síðasta árs, um 8% á fjórða fjórðungi. Í umfjöllun Hagstofunnar segir að samdráttinn megi að mestu rekja til minnkandi fjárfestingar sveitarfélaga.
Vöruútflutningur eykst en þjónustuútflutningur dregst töluvert saman
Framlag utanríkisviðskipta var neikvætt um 2,4 prósentustig á öðrum fjórðungi ársins. Það skýrist af minni útflutningi og meiri innflutningi en á sama tíma í fyrra. Þróunin er ólík eftir tegundum útflutnings. Vöruútflutningur jókst um 5,7% á öðrum fjórðungi, en á sama tíma var 10% samdráttur í útfluttri þjónustu. Útflutningur á áli og álafurðum hefur dregist töluvert saman fyrstu mánuði ársins og á öðrum fjórðungi fækkaði útfluttum tonnum um tæplega 9% á milli ára. Þar hefur skerðing á raforku á fyrri hluta árs líklega haft töluverð áhrif. Útflutningur á sjávarafurðum dróst örlítið saman á föstu gengi en á móti hefur útflutningur aukist í ýmsum öðrum vöruflokkum, aðallega skipum, en einnig eldisfiski og lyfjum og lækningavörum.
Samdrátt í útfluttri þjónustu má að langmestu leyti rekja til samdráttar í ferðaþjónustu. Uppfærðar kortaveltutölur Seðlabankans sýna nú að kortavelta ferðamanna hér á landi minnkaði ekki á milli ára eins og áður var talið. Þó mældist samdráttur í farþegaflugi og ferðalögum á fjórðungnum. Það sem af er ári hefur ferðaþjónusta dregist saman um 4,2% í samanburði við sama tíma í fyrra.
Innflutningur jókst um tæp 3% á öðrum ársfjórðungi sem skýrist bæði af auknum vöru- og þjónustuinnflutningi. Vöruinnflutningur jókst um 4,2% á fjórðungnum eftir að hafa dregist lítillega saman á milli ára á fyrsta fjórðungi ársins, þar sem innflutningur á fjárfestingavörum hefur mest áhrif. Þjónustuinnflutningur jókst aftur á móti aðeins lítillega, eða um tæplega hálft prósent. Þá mælist samdráttur í ferðalögum Íslendinga erlendis, en mikil aukning í innfluttri fjármálaþjónustu annan ársfjórðunginn í röð.
Meiri umsvif en áður var talið
Eins og venjulega þegar Hagstofan birtir tölur um annan ársfjórðung eru einnig birtar uppfærðar niðurstöður þjóðhagsreikninga síðustu þriggja ára. Samkvæmt uppfærðum tölum var hagvöxtur í fyrra 5,0% en ekki 4,1%, eins og fyrstu niðurstöður gáfu til kynna.
Í stað samdráttar í fjármunamyndun í fyrra gerir Hagstofan nú ráð fyrir aukningu, en tölur um atvinnuvegafjárfestingu eru oft vanmetnar í fyrstu tölum vegna þess að fyrirtæki hafa ekki enn skilað inn ársreikningum. Hagstofan gerir einnig ráð fyrir að útflutningur hafi verið meiri en áður var talið, sem skýrist meðal annars af betri gögnum um kortaveltu.
Ekki er augljóst hvaða þýðingu þessi nýjustu gögn gætu haft fyrir næstu stýrivaxtaákvörðun peningastefnunefndar Seðlabankans. Landsframleiðsla hefur nú dregist saman tvo fjórðunga í röð og eru það skýr merki þess að hægt hafi á umsvifum í hagkerfinu. Á sama tíma sýnir uppfærsla á þjóðhagsreikningum aftur í tímann að hagvöxtur í fyrra var meiri en áður var talið og samdrátturinn á fyrsta fjórðungi minni.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
