Neysla enn á uppleið þótt atvinnuleysi aukist
Greiðslukortavelta landsmanna var 6,5% meiri í janúar sl. en í janúar í fyrra, að teknu tilliti til verðlags og gengis. Innanlands jókst kortaveltan um 3,4% að raunvirði á milli ára og erlendis jókst hún um 18,4% á föstu gengi.
Verulega aukin kortavelta Íslendinga erlendis rímar við fjölgun utanlandsferða. Íslendingar fóru um 22% fleiri utanlandsferðir í janúar sl. en í janúar á síðasta ári og ferðir í janúar hafa aldrei verið fleiri. Í þessu samhengi ber að hafa í huga að kortavelta Íslendinga erlendis kemur bæði frá kortum sem eru straujuð á ferðalögum til útlanda en einnig í erlendri netverslun.
Seðlabankinn eflaust á varðbergi gagnvart neyslustigi
Heildarkortavelta jókst á milli ára í hverjum einasta mánuði síðasta árs og var í heild 4,2% meiri en árið 2023 – og nýtt ár byrjar af sama krafti. Þróun kortaveltu gefur gjarnan góða vísbendingu um þróun einkaneyslu og ef marka má kortaveltutölur síðustu mánaða má ætla að einkaneysla hafi aukist undir lok síðasta árs. Einnig skiptir máli að síðustu mánuði hefur kortavelta aukist umfram fjölgun landsmanna, sem er þó nokkuð hægari en áður, og því hefur kortavelta að jafnaði aukist „á mann“.
Þróun kortaveltu ber þess því áfram merki að meðalheimilið hafi að miklu leyti staðið af sér vaxtastigið án þess að hafa þurft að halda verulega aftur af neyslu. Innlán hafa líka aukist talsvert og því líklega áfram innistæða til neyslu. Þá er enn tiltölulega lítið um yfirdrátt, sem er enn annað merki um að heimilin standi að jafnaði vel.
Seðlabankinn hlýtur að fylgjast vel með neyslustiginu í vaxtalækkunarferlinu og leitast við að koma í veg fyrir að innistæður flæði út í neyslu og kyndi undir verðbólgu. Eins og fram kom á síðasta fundi peningastefnunefndar má því áfram gera ráð fyrir háu raunvaxtastigi.
Greinileg merki um kólnandi vinnumarkað
Hægt og rólega hefur dregið úr spennu á vinnumarkaði. Fyrst eftir að vextir tóku að hækka stóð vinnumarkaðurinn vel af sér aðhaldið en um mitt ár 2022 fór eftirspurn eftir vinnuafli smám saman að minnka. Laun hækkuðu mun minna í fyrra en árin á undan, bæði vegna hóflegri kjarasamninga en einnig vegna þess að minnkandi eftirspurn eftir vinnuafli dró úr launaskriði. Atvinnuleysi mjakaðist hægt upp á við á síðasta ári og nú í janúar tók það óvenjustórt stökk á milli mánaða, úr 3,8% í 4,2%. Vinnumálastofnun gerir ráð fyrir að það fari jafnvel upp í 4,4% í febrúar, en svo hátt hefur það ekki verið síðan hagkerfið var í bataferli eftir faraldurinn.
Þarf enn meira til að hægja á neyslu?
Það er athyglisvert að vinnumarkaður og neysla þróist með andstæðum hætti um þessar mundir. Hátt vaxtastig ætti með tímanum að hægja á hagkerfinu bæði í gegnum minnkandi umsvif í atvinnulífinu – sem hægir á vinnumarkaði – og með því að draga úr ráðstöfunartekjum (með hærri vaxtabyrði heimila) og þar með neyslugetu.
Í ljósi þess hversu sterkt heimilin standa þarf líklega enn meira til þess að slá á neyslu. Hér spilar líka inn í hversu kvikur vinnumarkaðurinn er. Á síðustu árum hefur sístækkandi hluti vinnuaflsins verið aðfluttur og þegar störfum fækkar flytur hluti vinnuaflsins úr landi. Líklega slaknar ekki verulega á innlendri eftirspurn fyrr en enn meiri slaki færist yfir vinnumarkaðinn.
Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.
Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
