Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur

Neysla enn á upp­leið þótt at­vinnu­leysi auk­ist

Enn eru merki um að landsmenn hafi svigrúm til neyslu þrátt fyrir langvarandi hávaxtastig. Kortavelta eykst með hverjum mánuðinum, utanlandsferðir í janúar hafa aldrei verið jafnmargar og í ár og samt virðast yfirdráttarlán ekki hafa færst í aukana. Á sama tíma hefur slaknað þó nokkuð á spennu á vinnumarkaði, eftirspurn eftir vinnuafli hefur dvínað og atvinnuleysi tók stökk í janúar þegar það fór yfir 4%.
Greiðsla
18. febrúar 2025

Greiðslukortavelta landsmanna var 6,5% meiri í janúar sl. en í janúar í fyrra, að teknu tilliti til verðlags og gengis. Innanlands jókst kortaveltan um 3,4% að raunvirði á milli ára og erlendis jókst hún um 18,4% á föstu gengi.

Verulega aukin kortavelta Íslendinga erlendis rímar við fjölgun utanlandsferða. Íslendingar fóru um 22% fleiri utanlandsferðir í janúar sl. en í janúar á síðasta ári og ferðir í janúar hafa aldrei verið fleiri. Í þessu samhengi ber að hafa í huga að kortavelta Íslendinga erlendis kemur bæði frá kortum sem eru straujuð á ferðalögum til útlanda en einnig í erlendri netverslun.

Seðlabankinn eflaust á varðbergi gagnvart neyslustigi

Heildarkortavelta jókst á milli ára í hverjum einasta mánuði síðasta árs og var í heild 4,2% meiri en árið 2023 – og nýtt ár byrjar af sama krafti. Þróun kortaveltu gefur gjarnan góða vísbendingu um þróun einkaneyslu og ef marka má kortaveltutölur síðustu mánaða má ætla að einkaneysla hafi aukist undir lok síðasta árs. Einnig skiptir máli að síðustu mánuði hefur kortavelta aukist umfram fjölgun landsmanna, sem er þó nokkuð hægari en áður, og því hefur kortavelta að jafnaði aukist „á mann“.

Þróun kortaveltu ber þess því áfram merki að meðalheimilið hafi að miklu leyti staðið af sér vaxtastigið án þess að hafa þurft að halda verulega aftur af neyslu. Innlán hafa líka aukist talsvert og því líklega áfram innistæða til neyslu. Þá er enn tiltölulega lítið um yfirdrátt, sem er enn annað merki um að heimilin standi að jafnaði vel.

Seðlabankinn hlýtur að fylgjast vel með neyslustiginu í vaxtalækkunarferlinu og leitast við að koma í veg fyrir að innistæður flæði út í neyslu og kyndi undir verðbólgu. Eins og fram kom á síðasta fundi peningastefnunefndar má því áfram gera ráð fyrir háu raunvaxtastigi.

Greinileg merki um kólnandi vinnumarkað

Hægt og rólega hefur dregið úr spennu á vinnumarkaði. Fyrst eftir að vextir tóku að hækka stóð vinnumarkaðurinn vel af sér aðhaldið en um mitt ár 2022 fór eftirspurn eftir vinnuafli smám saman að minnka. Laun hækkuðu mun minna í fyrra en árin á undan, bæði vegna hóflegri kjarasamninga en einnig vegna þess að minnkandi eftirspurn eftir vinnuafli dró úr launaskriði. Atvinnuleysi mjakaðist hægt upp á við á síðasta ári og nú í janúar tók það óvenjustórt stökk á milli mánaða, úr 3,8% í 4,2%. Vinnumálastofnun gerir ráð fyrir að það fari jafnvel upp í 4,4% í febrúar, en svo hátt hefur það ekki verið síðan hagkerfið var í bataferli eftir faraldurinn.

Þarf enn meira til að hægja á neyslu?

Það er athyglisvert að vinnumarkaður og neysla þróist með andstæðum hætti um þessar  mundir. Hátt vaxtastig ætti með tímanum að hægja á hagkerfinu bæði í gegnum minnkandi umsvif í atvinnulífinu – sem hægir á vinnumarkaði – og með því að draga úr ráðstöfunartekjum (með hærri vaxtabyrði heimila) og þar með neyslugetu.

Í ljósi þess hversu sterkt heimilin standa þarf líklega enn meira til þess að slá á neyslu. Hér spilar líka inn í hversu kvikur vinnumarkaðurinn er. Á síðustu árum hefur sístækkandi hluti vinnuaflsins verið aðfluttur og þegar störfum fækkar flytur hluti vinnuaflsins úr landi. Líklega slaknar ekki verulega á innlendri eftirspurn fyrr en enn meiri slaki færist yfir vinnumarkaðinn.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
16. nóv. 2026
Olían finnur sér leið  
Olíuflutningar frá Persaflóasvæðinu hafa tekið verulega við sér undanfarna mánuði og nálgast magnið sem flutt var áður en átökin brutust út. Mun stærri hluti olíunnar fer nú frá svæðinu um hjáleiðir fram hjá Hormússundi og flutningarnir eru flóknari, áhættusamari og dýrari en áður. Framboð olíuafurða hefur tekið hægar við sér en framboð á hráolíu vegna truflana á olíuhreinsun og flutningum. Það hefur komið sérstaklega niður á framboði á dísilolíu, sem hefur hækkað mun meira í verði en hráolía. 
Vikubyrjun
16. nóv. 2026
Vikubyrjun 16. nóvember 2026
Þrátt fyrir minna flugframboð er fjöldi erlenda ferðamanna það sem af er ári næstum sá sami og í fyrra. Áfram eru merki um kólnun á vinnumarkaði, en skráð atvinnuleysi í október var 0,4 prósentustigum hærra en í október í fyrra. Á miðvikudag er síðasta vaxtaákvörðun ársins hjá peningastefnunefnd Seðlabankans og við spáum óbreyttum vöxtum.
Stýrivextir
12. nóv. 2026
Spáum aftur óbreyttum vöxtum
Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands haldi vöxtum óbreyttum í næstu viku. Verðbólga er enn mikil og mælist jafn há og við síðustu vaxtaákvörðun, en það er fyrst og fremst vegna utanaðkomandi verðhækkana að mæld verðbólga hefur ekki hjaðnað. Við teljum að það sé farið að styttast í vaxtalækkun.
12. nóv. 2026
Spáum 6,0% verðbólgu í nóvember
Við spáum því að vísitala neysluverðs lækki um 0,41% í nóvember og að verðbólga hækki í 6,0%. Flugfargjöld til útlanda lækka alla jafna í nóvember og munu hafa mest áhrif til lækkunar gangi spáin eftir. Við gerum ráð fyrir að nóvembertilboð setji svip sinn á mælinguna, en dagur einhleypra er í miðri verðsöfnunarvikunni.
Vikubyrjun
9. nóv. 2026
Vikubyrjun 9. nóvember 2026
Fjöldi starfandi samkvæmt skrám hélst óbreyttur á milli ára í september. Verðbólga jókst á evrusvæðinu og hefur ekki mælst hærri í þrjú ár. Englandsbanki hækkaði vexti.
5. nóv. 2026
Vinnumarkaður kólnar og það hægir á launahækkunum
Eftirspurn eftir vinnuafli hefur minnkað, atvinnuleysi hefur aukist og vinnumarkaðurinn sýnir skýr merki kólnunar. Kólnun í hagkerfinu hefur dregið úr hækkunartakti launa og í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir hóflegri launahækkunum næstu árin. Þrátt fyrir það teljum við að kaupmáttur aukist áfram, samhliða minni verðbólgu og meiri uppgangi í atvinnulífinu á síðari hluta spátímans.
4. nóv. 2026
Minna af fiski en meiri verðmæti
Útflutningsmagn sjávarafurða hefur dregist saman undanfarin ár, en hátt afurðaverð hefur að miklu leyti vegið upp samdráttinn. Í fyrra jukust útflutningsverðmæti sjávarafurða þrátt fyrir að útflutningsmagnið hefði minnkað. Í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir áframhaldandi samdrætti í útflutningi sjávarafurða í ár og á næsta ári. Ef lokaráðgjöf fyrir loðnu verður nær upphafsráðgjöfinni gæti samdráttur þó snúist í vöxt og hagvaxtarhorfur batnað.
Mánaðamót 2
2. nóv. 2026
Mánaðamót 2. nóvember 2026
Mánaðarlegt fréttabréf frá Greiningardeild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
Vikubyrjun
2. nóv. 2026
Vikubyrjun 2. nóvember 2026
Verðbólga hélst óbreytt í 5,9% í október, í samræmi við væntingar. Mikil hækkun á eldsneyti er áfram helsti drifkraftur verðbólgunnar. Gistinóttum erlendra ferðamanna fjölgaði á milli ára í september. 
29. okt. 2026
Verðbólga áfram 5,9%
Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,44% á milli mánaða í október og verðbólga mælist áfram 5,9%, í takt við okkar spá. Verðbólga án húsnæðis mælist nú einnig 5,9%. Mikil hækkun á eldsneyti er áfram helsti drifkraftur verðbólgunnar.