Hringrás­ar­hag­kerf­ið og tæki­færi í ferða­þjón­ustu

Hringrásarhagkerfið er ekki draumsýn eða óraunhæf hugmynd, heldur raunveruleg lausn sem býður upp á gífurleg tækifæri hér og nú. Til þess að átta sig á tækifærum til innleiðingar hringrásarhagkerfisins í ferðaþjónustu er fyrsta skrefið að skilja hvernig hringrásarhagkerfið virkar.
Bláa lónið
10. ágúst 2021

Ný samantekt Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar sýnir með skýrum hætti þær gríðarlegu breytingar á náttúru og umhverfi sem þegar eiga sér stað. Þessar breytingar munu að öllu óbreyttu aukast á næstu árum og áratugum, með gífurlegum kostnaði fyrir mannkynið.
Í umræðu um loftslags- og umhverfismál er hringrásarhagkerfið gjarnan nefnt. En hvað er ólíkt með hringrásarhagkerfinu og því línulega hagkerfi sem við þekkjum öll og hefur hingað til verið ríkjandi gerðin í hagkerfum heimsins?

Í línulegu hagkerfi fara auðlindir í framleiðslu, þaðan til notenda og enda að lokum sem úrgangur í landfyllingu eða jafnvel í sorpbrennslu. Í línulegu hagkerfi verða auðlindir að úrgangi. Í hringrásarhagkerfi eru vörur og þjónusta hannaðar á þann hátt að hráefni enda ekki sem úrgangur, þannig að auðlindir verða aldrei að úrgangi. Með þessum hætti má hámarka virði auðlinda, lágmarka hráefniskostnað og minnka umhverfisáhrif.

Þegar talað er um hráefni er átt við bæði orku og efni. Slík hráefni koma frá tveimur stöðum, visthvolfi (e. biosphere) og tæknihvolfi (e. technosphere). Með visthvolfi er átt við það svæði við yfirborð jarðar þar sem líf dafnar. Með tæknihvolfi er átt við allt það sem mannkynið hefur búið til, breytt eða aðlagað til að styðja við tilvist sína. Undir tæknihvolf fellur ólífrænn úrgangur framleiddur af mannfólki.

Í hringrásarhagkerfi er leitast við að hafa hringrásina stutta og spara með því auðlindir. Hlutum er haldið í notkun eins lengi og mögulegt er með reglulegu viðhaldi, viðgerðum og með því að deila þeim. Þetta lágmarkar einnig álag á vistkerfin og minnkar auðlindanotkun.

Stjórnun endurnýjanlegra auðlinda

Stjórnun endurnýjanlegra auðlinda

Dæmi um útfærslu hringrásarhagkerfisins á Íslandi

Í Auðlindagarðinum á Reykjanesi er starfað eftir þeirri hugsjón að fullnýta afgangsstrauma vegna reksturs tveggja orkuvera HS Orku í Svartsengi og á Reykjanesi. Ýmis fyrirtæki, svo sem Bláa lónið, snyrtivöruframleiðendur og líftækni- og fiskeldisfyrirtækja, nýta núna afgangsstrauma frá orkuverunum. Þar að auki gerir HS Orka ráð fyrir að fleiri tækifæri muni koma í ljós í framtíðinni, til frekari nýtingar á afgangsstraumum.

Orkuver HS Orku nýta auðlindir - jarðhita, grunnvatn og sjó. Afgangsstraumar frá orkuveitunum nýtast sem auðlindir fyrir aðra starfsemi og teljast því ekki til úrgangs, heldur auðlinda fyrir þau fyrirtæki.

Tækifæri í  íslenskri ferðaþjónustu

Í ferðaþjónustunni hér á landi fellur til gífurlegt magn úrgangs sem er sendur í endurvinnslu eða urðun. Á sama tíma er takmarkað magn af hrávöru framleidd á Íslandi og flest hrávara innflutt. Hér eru mögulega gífurleg tækifæri fyrir innlendan iðnað á að takmarka auðlindanotkun, hagræða í rekstri og lágmarka losun gróðurhúsalofttegunda.

Ferðaþjónustan er ábyrg fyrir um 8% af losun gróðurhúsalofttegunda í heiminum. Stór hluti þessarar losunar er eðlilega vegna flugferða, en á Íslandi koma langflestir farþegar með flugi. Einnig kaupa erlendir ferðamenn innfluttan varning hér á landi. Með innleiðingu hringrásarhagkerfisins má draga úr slíkum innflutningi.

Mynd 1. Bláa lónið er hluti af hringrásarhagkerfinu á Reykjanesi.

Bláa lónið er hluti af hringrásarhagkerfinu á Reykjanesi.

Virðiskeðja ferðaþjónustunnar

Virðiskeðju ferðaþjónustunnar má kortleggja í kringum ferðalag viðskiptavina. Virðiskeðjan hefst við skipulagningu og bókun ferðar og lýkur við brottför og loks heimkomu. Þarna á milli liggja margir þættir svo sem gisting, næring, fólksflutningar á áfangastað, afþreying o.fl. Hver þáttur snertir svo ýmsa þjónustu beint eða óbeint, bæði á heimalandi ferðalangsins og á áfangastað. Þessir þjónustuþættir mynda virðiskeðju ferðaþjónustunnar.

Með því að rýna í kortlagða virðiskeðju ferðaþjónustunnar má mögulega hagræða hráefna- og úrgangsstraumum með hugsun hringrásarhagkerfis að leiðarljósi. Innleiðing hringrásarhagkerfisins í rekstur fyrirtækja eykur hagkvæmni þeirra, til dæmis með minni úrgangs- og hráefniskostnaði, eykur aðgengi að viðskiptavinum sem setja umhverfismál í forgang og býður upp á samkeppnisforskot í krafti aðgreiningar frá samkeppnisaðilum sem hafa ekki innleitt hringrásarhagkerfið. Tækifæri til endurvinnslu eða endurnýtingar plasts er nærtækt dæmi, en lágt hlutfall þess er endurunnið eða endurnýtt. Hér á Íslandi eru möguleikar til innlendrar framleiðslu endurunnins plasts, til dæmis í gegnum nýsköpunarfyrirtækið Pure North.

Myndin sýnir þróun endurvinnslu og endurnýtingarhlutfalls hráefnis hér á landi á tímabilinu 2009 til 2018.

Dæmi um velgengni í hringrásarhagkerfinu

Sem dæmi um velgengni í hringrásarkerfinu má nefna breska fyrirtækið Toast Ale brugghús sem hóf að brugga bjór úr brauðafgöngum árið 2015. Stofnanda Toast Ale var ljóst að matarsóun væri eitt stærsta vandamál heimsins þar sem yfir 30% alls matar endar í rusli og hlutfall brauðs sem endar í rusli er 44%. Brauð er þekkt hráefni við bjórbruggun og getur verið allt að þriðjungur kornuppistöðu bruggunarinnar. Stofnandi Toast Ale ákvað að gera tilraunir með að brugga bjór úr brauði og falaðist eftir brauðafgöngum frá stórmörkuðum, bakaríum, matsölustöðum o.fl. Brauðöflunin gekk vonum framar og 10 dögum síðar var fyrsti sopinn tekinn. Starfsmenn Toast Ale hafa nú bruggað bjór úr brauðafgöngum við góðan orðstír frá því tilraunin hófst árið 2015. Á þessum tíma hefur yfir 2 milljónum brauðsneiða verið bjargað frá því að enda sem rusl. Áætlað er að komist hafi verið hjá losun 42 tonna af gróðurhúsalofttegundum, yfir 250 þúsund lítrar af vatni verið sparaðir, rúmlega 170 m² lands endurheimtir og tæp 50 þúsund pund gefin til góðgerðarmála.

Too Good To Go var stofnað í Kaupmannahöfn árið 2015 til að minnka matarsóun matsölustaða og stórmarkaða. Too Good To Go er app sem gerir matsölustöðum kleift að selja afgangsmat á afslætti svo það þurfi ekki að henda honum. Matsölustaðir auglýsa fjölda poka sem þeir munu hafa til sölu hvern dag í gegnum appið, hvenær megi sækja og hvað þeir muni kosta. Ekki kemur fram hvert innihald pokanna er. Neytandi notar appið til að sjá hvaða matsölustaðir í nágrenninu hafa poka til sölu og kaupir ef viðkomandi líst vel á eitthvað. Þessi lausn hentar vel fyrir matsölustaði sem geta þá selt sinn mat á fullu verði á þeim tíma sem mesta eftirspurnin er til staðar. Neytendur sem eru að spara eða hentar betur að borða utan annatíma matsölustaða geta keypt ódýrari mat en ella. Í dag er Too Good To Go til í mörgum borgum Evrópu.

Gullið tækifæri

Dæmin sanna að hringrásarhagkerfið er raunhæft og að bæði fyrirtæki og samfélagið hafi ábata af tækifærunum sem í því felast. Slík tækifæri eru gjarnan fjárhagslegs eðlis, þar sem fyrirtæki geta dregið úr kostnaði við innkaup og förgun úrgangs, og einstaklingar geta sparað í innkaupum. Svar við því ákalli að ferðaþjónustan verði byggð upp með sjálfbærni að leiðarljósi má finna í hringrásarhagkerfinu.

Þú gætir einnig haft áhuga á
Landslag
29. nóv. 2022

Fjármálaheimurinn tók hressilega á móti UFS

Fjárfestingar sem byggja á tengslum við umhverfismál, félagslega þætti og stjórnarhætti (UFS, e. ESG) hafa aukist ótrúlega mikið á tiltölulega stuttum tíma. Helst sú þróun auðvitað í hendur við aukinn skilning á loftslagsvánni og brýna nauðsyn til þess að ná árangri þar.
Landslag
18. nóv. 2022

Það vantar betri gögn um tengsl sjálfbærni og fjármála

Með því að beina fjármagni í atvinnugreinar og fyrirtæki sem hafa jákvæð áhrif á loftslagsvandann eða a.m.k. síður neikvæð, getur fjármálageirinn stuðlað að miklum breytingum til hins betra. En er fjármálageirinn að standa sig?
Auðkenni
17. nóv. 2022

Leyninúmerin á útleið og sterk auðkenning kemur í staðinn

Fjögurra stafa leyninúmer bankareikninga hafa fylgt okkur áratugum saman en nú í nóvember hefst útleiðing þeirra hjá Landsbankanum þegar hætt verður að biðja um leyninúmer við staðfestingu greiðslna í appinu og netbanka einstaklinga.
10. nóv. 2022

Ísland langt frá loftslagsmarkmiðum

Ísland hefur ásamt Noregi og Evrópusambandinu sett sér markmið um 55% samdrátt heildarlosunar gróðurhúsalofttegunda fyrir árið 2030, miðað við árið 2005 sem upprunalega miðaðist við 1990. Auk þess skal kolefnishlutleysi náð árið 2040. En hvernig gengur? Og hvernig spilar kolefnisjöfnun þar inn í?
Sjálfbærnidagur 2022
22. sept. 2022

Sjálfbærnidagur Landsbankans – upptökur

Sjálfbærnidagur Landsbankans var haldinn í Grósku 22. september 2022. Aðalfyrirlesari fundarins var Tjeerd Krumpelman frá hollenska bankanum ABN AMRO.
Höfuðstöðvar Landsbankans
18. ágúst 2022

Bankinn í miðborginni: Úr Bakarabrekku í Austurstræti

Landsbankinn hóf starfsemi árið 1886 í Bankastræti, sem þá kallaðist reyndar Bakarabrekka en flutti í fyrsta bankahúsið í Austurstræti 11 árið 1898. Færri vita líklega að bankinn var um tíma með afgreiðslu í Austurstræti 16 sem seinna hýsti Reykjavíkurapótek.
Lady Zadude
3. ágúst 2022

Nú þarf einfaldlega að hleypa sorginni að

Vilhjálmur Ingi Vilhjálms á sér hliðarsjálf sem dragdrottningin Lady Zadude en hún hlaut titilinn dragdrottning Íslands fyrr í sumar. Lady Zadude hlaut þar styrk í verðlaun til að koma fram á Hinsegin dögum en hlaut jafnframt styrk úr Gleðigöngupotti Hinsegin daga og Landsbankans til að þróa og sýna atriði sitt í Gleðigöngunni.
15. júlí 2022

Öruggari greiðslur með sterkri auðkenningu

Nýjar reglur um það sem nefnist „sterk auðkenning“ hafa tekið gildi en í þeim eru gerðar stífari kröfur við innskráningu í bankaöpp og netbanka, um hvernig þú staðfestir netbankagreiðslur og við verslun á netinu. Tilgangurinn er að auka öryggi og stuðla að meiri samkeppni.
Edda Garðarsdóttir
8. júlí 2022

Einstök liðsheild kvennalandsliðsins

Fyrrverandi landsliðskonan og EM-farinn Edda Garðarsdóttir skrifar hér grein um hvað það er sem skapar góða liðsheild – og hvernig sú liðsheild sem ríkir innan kvennalandsliðsins er höfuðástæða fyrir árangri liðsins í gegnum árin.
6. júlí 2022

Hvernig kvennalandsliðið í fótbolta varð að þjóðargersemi

Sagnfræðingurinn og fótboltaáhugamaðurinn Stefán Pálsson lítur á sögu kvennaknattspyrnu á Íslandi, með stöðu knattspyrnu í Evrópu hverju sinni til hliðsjónar.
Vefkökur

Með því að smella á “Leyfa allar” samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur