Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur

Verð­bólga und­ir vænt­ing­um - lækk­ar í 6,0%

Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,09% á milli mánaða í ágúst, samkvæmt nýbirtum tölum Hagstofu Ísland. Ársverðbólga lækkar því úr 6,3% í 6,0%, um 0,3 prósentustig. Vísitalan hækkaði nokkuð minna en við gerðum ráð fyrir, en við spáðum óbreyttri verðbólgu. Það sem kom okkur mest á óvart var lækkun á menntunarliðnum, sem skýrist af niðurfellingu á skólagjöldum einstaka háskóla. Verð á matarkörfunni lækkaði í fyrsta skiptið í þrjú ár. 
Paprika
29. ágúst 2024

Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,09% á milli mánaða í ágúst. Við höfðum gert ráð fyrir óbreyttri verðbólgu í ágúst og var mælingin því nokkuð lægri en okkar spá.  

Óvænt lækkun vegna niðurfellingar skólagjalda

Það var óvenju margt í þessari mælingu sem kom á óvart og margir liðir sem höfðu mikil áhrif, bæði til hækkunar og lækkunar. Í fyrsta lagi lækkaði menntunarliðurinn töluvert vegna niðurfellingar skólagjalda í nokkrum háskólum, eða um 12,4% og hafði töluverð áhrif til lækkunar í mánuðinum. Matarkarfan lækkaði í ágúst, í fyrsta sinn í þrjú ár, og nam lækkunin um 0,5%. Flugfargjöld til útlanda lækkuðu venju samkvæmt í ágúst, þó minna en við höfðum spáð. Sumarútsölur virðast ganga hægar til baka en oft áður og hækkun á fötum og skóm í ágúst er nokkuð minni en við spáðum. Rafmagn og hiti hækkuðu einnig töluvert vegna gjaldskrárhækkana, en reiknuð húsaleiga hafði mest áhrif til hækkunar í ágúst.

Framlag húsnæðis til ársverðbólgu eykst enn á milli mánaða 

Framlag allra liða nema húsnæðis eru til lækkunar á ársverðbólgu. Reiknuð húsaleiga lækkaði á milli mánaða í ágúst í fyrra, en hækkar nú í ágúst. Einnig hækkaði húsnæðiskostnaður annar en reiknuð leiga vegna gjaldskrárhækkunar á hita og rafmagni. Ársbreyting vísitölu neysluverðs án húsnæðis mældist 3,6% í ágúst og lækkar úr 4,2% í júlí, eða um 0,6 prósentustig. Þetta er meiri lækkun en sem nemur hækkuninni á ársverðbólgu alls og skýrist af hækkunum á húsnæðiskostnaði.

Helstu liðir vísitölunnar: 

  • Reiknuð húsaleiga hækkaði um 0,9% (+0,17% áhrif), aðeins meira en við spáðum. 
  • Húsnæði án reiknaðrar húsaleigu hækkaði um 1,4% (+0,14% áhrif), en við spáðum 1,2% hækkun. Hækkunin skýrist af gjaldskrárhækkunum á rafmagni og hita. 
  • Föt og skór hækkuðu um 1,8% (+0,06% áhrif), töluvert minna en við spáðum og virðast sumarútsölur ganga hægar til baka nú en oft áður. 
  • Flugfargjöld til útlanda lækkuðu um 7,1% (-0,17% áhrif) í ágúst. Flugfargjöld lækka alla jafna á milli mánaða í ágúst eftir hækkun í júlí. Lækkunin var þó minni en við höfðum spáð. 
  • Menntun lækkaði um 12,4% (-0,14% áhrif). Það skýrist af niðurfellingu skólagjalda í einstaka háskólum. 
  • Verð á matarkörfunni lækkaði um hálft prósent (-0,07% áhrif) og var þetta fyrsta lækkun matarkörfunnar í þrjú ár. Þar má ætla að áhrif af innkomu nýrrar lágvöruverslunar í mánuðinum hafi haft áhrif á mælingar.

Matarkarfan lækkaði í fyrsta skipti í 3 ár 

Verð á mat og drykkjarvörum lækkaði á milli mánaða í ágúst, eða um 0,5%. Ætla má að áhrif nýrrar lágvöruverslunar hafi haft áhrif á verðmælingar í mánuðinum. Þá mældist mikil hækkun á matarkörfunni í júlí, sem virðist því að einhverju leyti hafa gengið til baka. 

Útsölur ganga hægar til baka 

Alla jafna hækkar verð á fötum og skóm flesta mánuði ársins nema í janúar og júlí, þegar útsölur standa yfirleitt yfir. Útsölur ganga svo jafnan til baka á tveimur mánuðum. Í ár hefur takturinn aðeins breyst. Það mældist lækkun á fötum og skóm í apríl og júní, en á móti var verðlækkun í júlí töluvert minni en oft áður. Nú í ágúst hækkaði svo verð á fötum og skóm töluvert minna en við höfðum spáð og því ljóst að sumarútsölurnar eru að ganga hægar til baka.  

Flugfargjöld og menntun höfðu mest áhrif til lækkunar 

Almennt má sjá nokkuð skýra árstíðarsveiflu á flugfargjöldum til útlanda. Þau eru hæst í júlí, lækka svo með haustinu og hækka svo aftur fyrir jól og páska. Flugfargjöld til útlanda hækkuðu um 16,5% á milli mánaða í júlí en lækkuðu svo um 7,1% nú í ágúst. Það er nokkuð minni lækkun en sú 9,7% lækkun sem við spáðum. Það er nú tæplega 3% dýrara að fljúga til útlanda en á sama tíma í fyrra.  

Liðurinn menntun lækkaði um 12,4% í ágúst, en þetta er liður sem breytist yfirleitt ekki mikið. Ástæða mikillar lækkunar í ágúst er niðurfelling á skólagjöldum í nokkrum háskólum. Þess má geta að áhrif vegna niðurfellingar á gjöldum skólamáltíða ættu svo að hafa áhrif í næsta mánuði, samkvæmt frétt Hagstofunnar. 

Verðbólguhorfur batna aðeins 

Við gerum ráð fyrir að ársverðbólga verði 5,9% í september, 5,4% í október og 5,0% í nóvember. Spáin nú er um 0,4 prósentustigum lægri en verðbólguspáin sem við birtum í verðkönnunarvikunni.

Munar mest um að ágúst talan var lægri en við áttum vona á auk þess sem við erum núna að taka inn að gjaldfrjálsar skólamáltíðir munu verða til lækkunar á vísitölunni. Við gerum samt ráð fyrir því að sumarútsölurnar gangi alveg til baka í september, sem hækkar spána, og að flugfargjöld lækki minna en í fyrri spá. Lækkun ársverðbólgu í október og nóvember er ekki síst til komin vegna þess að reiknuð húsaleiga hækkaði óvenjumikið í október og nóvember í fyrra. 

Þó mælingin nú sé til þess fallin að lækka skammtímaspána okkar ber að hafa í huga að hluti af hjöðninni er vegna ákvarðana stjórnvalda (niðurfelling ákveðinna skólagjalda). Það er því ekki hjöðnun sem er til komin vegna minni eftirspurnar í hagkerfinu og þar með minni þrýstingi á verðlag. Aftur á móti er um að ræða útgjaldaaukningu stjórnvalda sem gæti ýtt undir eftirspurn síðar meir.

Athugið, fréttin var uppfærð kl. 14.50 með nýrri verðbólguspá.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
Stýrivextir
18. nóv. 2026
Óbreyttir vextir í samræmi við væntingar
Peningastefnunefnd hélt vöxtum óbreyttum í morgun og var ákvörðunin einróma. Tónninn var að okkar mati mildur og er ljóst að nefndin hefur vaxandi áhyggjur af kólnandi hagkerfi. Enn er þó lögð áhersla á að verðbólga og verðbólguvæntingar séu langt yfir markmiði. Gangi verðbólguspár eftir gerum við ráð fyrir að nefndin geti lækkað vexti í febrúar.
17. nóv. 2026
Íslendingar auka erlenda neyslu sína
Kortavelta Íslendinga jókst um 2,7% á milli ára í október að raunvirði. Áfram er mikill vöxtur í kortaveltu Íslendinga erlendis á sama tíma og samdráttur mælist innanlands. Við spáum því að einkaneysla aukist lítið í ár en taki síðan smám saman við sér.
16. nóv. 2026
Olían finnur sér leið  
Olíuflutningar frá Persaflóasvæðinu hafa tekið verulega við sér undanfarna mánuði og nálgast magnið sem flutt var áður en átökin brutust út. Mun stærri hluti olíunnar fer nú frá svæðinu um hjáleiðir fram hjá Hormússundi og flutningarnir eru flóknari, áhættusamari og dýrari en áður. Framboð olíuafurða hefur tekið hægar við sér en framboð á hráolíu vegna truflana á olíuhreinsun og flutningum. Það hefur komið sérstaklega niður á framboði á dísilolíu, sem hefur hækkað mun meira í verði en hráolía. 
Vikubyrjun
16. nóv. 2026
Vikubyrjun 16. nóvember 2026
Þrátt fyrir minna flugframboð er fjöldi erlenda ferðamanna það sem af er ári næstum sá sami og í fyrra. Áfram eru merki um kólnun á vinnumarkaði, en skráð atvinnuleysi í október var 0,4 prósentustigum hærra en í október í fyrra. Á miðvikudag er síðasta vaxtaákvörðun ársins hjá peningastefnunefnd Seðlabankans og við spáum óbreyttum vöxtum.
Stýrivextir
12. nóv. 2026
Spáum aftur óbreyttum vöxtum
Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands haldi vöxtum óbreyttum í næstu viku. Verðbólga er enn mikil og mælist jafn há og við síðustu vaxtaákvörðun, en það er fyrst og fremst vegna utanaðkomandi verðhækkana að mæld verðbólga hefur ekki hjaðnað. Við teljum að það sé farið að styttast í vaxtalækkun.
12. nóv. 2026
Spáum 6,0% verðbólgu í nóvember
Við spáum því að vísitala neysluverðs lækki um 0,41% í nóvember og að verðbólga hækki í 6,0%. Flugfargjöld til útlanda lækka alla jafna í nóvember og munu hafa mest áhrif til lækkunar gangi spáin eftir. Við gerum ráð fyrir að nóvembertilboð setji svip sinn á mælinguna, en dagur einhleypra er í miðri verðsöfnunarvikunni.
Vikubyrjun
9. nóv. 2026
Vikubyrjun 9. nóvember 2026
Fjöldi starfandi samkvæmt skrám hélst óbreyttur á milli ára í september. Verðbólga jókst á evrusvæðinu og hefur ekki mælst hærri í þrjú ár. Englandsbanki hækkaði vexti.
5. nóv. 2026
Vinnumarkaður kólnar og það hægir á launahækkunum
Eftirspurn eftir vinnuafli hefur minnkað, atvinnuleysi hefur aukist og vinnumarkaðurinn sýnir skýr merki kólnunar. Kólnun í hagkerfinu hefur dregið úr hækkunartakti launa og í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir hóflegri launahækkunum næstu árin. Þrátt fyrir það teljum við að kaupmáttur aukist áfram, samhliða minni verðbólgu og meiri uppgangi í atvinnulífinu á síðari hluta spátímans.
4. nóv. 2026
Minna af fiski en meiri verðmæti
Útflutningsmagn sjávarafurða hefur dregist saman undanfarin ár, en hátt afurðaverð hefur að miklu leyti vegið upp samdráttinn. Í fyrra jukust útflutningsverðmæti sjávarafurða þrátt fyrir að útflutningsmagnið hefði minnkað. Í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir áframhaldandi samdrætti í útflutningi sjávarafurða í ár og á næsta ári. Ef lokaráðgjöf fyrir loðnu verður nær upphafsráðgjöfinni gæti samdráttur þó snúist í vöxt og hagvaxtarhorfur batnað.
Mánaðamót 2
2. nóv. 2026
Mánaðamót 2. nóvember 2026
Mánaðarlegt fréttabréf frá Greiningardeild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.