Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur

Olí­an finn­ur sér leið  

Olíuflutningar frá Persaflóasvæðinu hafa tekið verulega við sér undanfarna mánuði og nálgast magnið sem flutt var áður en átökin brutust út. Mun stærri hluti olíunnar fer nú frá svæðinu um hjáleiðir fram hjá Hormússundi og flutningarnir eru flóknari, áhættusamari og dýrari en áður. Framboð olíuafurða hefur tekið hægar við sér en framboð á hráolíu vegna truflana á olíuhreinsun og flutningum. Það hefur komið sérstaklega niður á framboði á dísilolíu, sem hefur hækkað mun meira í verði en hráolía. 
16. nóvember 2026

Olíuframboð í heiminum hefur batnað verulega eftir miklar framboðstruflanir vegna stríðsins í Mið-Austurlöndum. Batinn skýrist ekki síst af auknum útflutningi frá Persaflóasvæðinu, bæði um Hormússund en einnig eftir hjáleiðum. Samkvæmt nóvemberskýrslu Alþjóðaorkumálastofunnar (IEA) var útflutningur hráolíu frá svæðinu í október um 82% af því sem hann var áður en átökin brutust út.  

Hormússund er ein mikilvægasta flutningsleið olíu í heiminum. Fyrir átökin fór um fimmtungur allrar olíu sem heimsbyggðin notaði um þetta sund, eða um 20 milljónir fata á degi hverjum, þar af um 15 milljónir af hráolíu og um 5 milljónir af unnum olíuafurðum. Minni bati hefur verið í útflutningi á unnum olíuafurðum og fljótandi olíugasi frá svæðinu en í hráolíunni. Í október var útflutningur af hráolíu um 50% af því sem var fyrir átökin. 

Flutningskostnaður hefur aukist umtalsvert 

Olíuframleiðendur við Persaflóa hafa í auknum mæli nýtt aðrar flutningsleiðir til að koma olíunni á markað. Sádi-Arabía flytur nú meira magn eftir olíuleiðslum landleiðina til Rauðahafsins og Sameinuðu arabísku furstadæmin nýta leiðslur til hafna sem ekki eru við Hormússund. Mestu munar þó um verulega aukningu á olíuflutningum um sundið sjálft. Þar hefur nýtt fyrirkomulag leitt til þess að umskipun hefur færst í aukana – skip sigla út sundið með olíuna þar sem hún er flutt yfir í önnur skip sem flytja hana síðan til kaupenda. 

Arabíuskagi

Heimild: Alþjóðaorkumálastofnunin (IEA, 2026), The Middle East and Global Energy Markets. CC BY 4.0.

Þessar leiðir eru flóknari og  tímafrekari en hefðbundnir flutningar, en auk þess er áhætta enn mikil vegna áframhaldandi átaka á svæðinu. Þótt olíuflutningar hafi tekið við sér er engu að síður kostnaðarsamara en áður að koma olíunni á markað. Sem dæmi má nefna að samkvæmt Alþjóðaorkumálastofnuninni var kostnaður við að flytja hráolíu frá Persaflóa til Asíu um miðjan október meira en fimmfalt hærra en fyrir átökin.  

Olíuhreinsun tekur hægar við sér og dísilolíuverð enn hátt 

Framleiðsla á olíuafurðum hefur tekið hægar við sér en framboð hráolíu. Aðgengi olíuhreinsistöðva að hráolíu hefur batnað, en flutningar eru flóknari og dýrari. Það hefur dregið úr framlegð sumra olíuhreinsistöðva sem getur takmarkað framleiðslu. Auk þess eru olíuhreinsistöðvar oft sérhæfðar fyrir ákveðna tegund hráolíu og erfitt getur verið að söðla um yfir í aðra tegund. Þá hafa truflanir á olíuflutningum einnig áhrif á unnar olíuafurðir auk þess sem árásir á olíuhreinsistöðvar á Persaflóasvæðinu og í Rússlandi dregið úr framboði unninna olíuafurða. 

Þessar truflanir hafa sérstaklega bitnað á framboði dísilolíu og skyldra olíuafurða til húshitunar, síður á bensínmarkaðinum. Venjulega safnast birgðir þessara afurða upp yfir sumarið til að mæta aukinni eftirspurn yfir veturinn en í ár hafa birgðir aftur á móti dregist saman yfir sumarið. Mikil eftirspurn eftir flugvélaeldsneyti í sumar varð til þess að hreinsistöðvar reyndu að hámarka framleiðslu þess, sem dró á móti úr framleiðslu á dísilolíu sem eykur enn á skort á dísilolíumarkaði nú. 

Framboð hráolíu hefur aukist verulega en enn er mikill skortur á dísilolíu samkvæmt nýjustu skýrslu IEA. Það endurspeglast í verðþróuninni en dísilolíuverð hefur lækkað minna en hráolíuverð síðustu vikur.  

Horfur á minni verðþrýstingi en óvissa enn mikil 

Ólík þróun bensín- og dísilverðs á alþjóðamörkuðum endurspeglast einnig hér á landi. Dísilolía er nú dýrari en hún var í desember í fyrra áður en olíugjaldið var fellt niður um áramótin. Bensín er aftur á móti enn ódýrara en þá.  

Horfur á olíumörkuðum hafa þó batnað. Samkvæmt nóvemberskýrslu IEA er gert ráð fyrir að heimsframboð á olíu verði meira en eftirspurn á lokafjórðungi þessa árs og stofnunin gerir einnig ráð fyrir aukinni olíuhreinsun á næstu mánuðum. Óvissa er þó áfram mikil vegna áframhaldandi átaka sem geta fljótt raskað þeim bata sem orðið hefur. 

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Greiningardeildar Landsbankans hf. (greiningardeild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Greiningardeildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Greiningardeild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
Vikubyrjun
16. nóv. 2026
Vikubyrjun 16. nóvember 2026
Þrátt fyrir minna flugframboð er fjöldi erlenda ferðamanna það sem af er ári næstum sá sami og í fyrra. Áfram eru merki um kólnun á vinnumarkaði, en skráð atvinnuleysi í október var 0,4 prósentustigum hærra en í október í fyrra. Á miðvikudag er síðasta vaxtaákvörðun ársins hjá peningastefnunefnd Seðlabankans og við spáum óbreyttum vöxtum.
Stýrivextir
12. nóv. 2026
Spáum aftur óbreyttum vöxtum
Við spáum því að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands haldi vöxtum óbreyttum í næstu viku. Verðbólga er enn mikil og mælist jafn há og við síðustu vaxtaákvörðun, en það er fyrst og fremst vegna utanaðkomandi verðhækkana að mæld verðbólga hefur ekki hjaðnað. Við teljum að það sé farið að styttast í vaxtalækkun.
12. nóv. 2026
Spáum 6,0% verðbólgu í nóvember
Við spáum því að vísitala neysluverðs lækki um 0,41% í nóvember og að verðbólga hækki í 6,0%. Flugfargjöld til útlanda lækka alla jafna í nóvember og munu hafa mest áhrif til lækkunar gangi spáin eftir. Við gerum ráð fyrir að nóvembertilboð setji svip sinn á mælinguna, en dagur einhleypra er í miðri verðsöfnunarvikunni.
Vikubyrjun
9. nóv. 2026
Vikubyrjun 9. nóvember 2026
Fjöldi starfandi samkvæmt skrám hélst óbreyttur á milli ára í september. Verðbólga jókst á evrusvæðinu og hefur ekki mælst hærri í þrjú ár. Englandsbanki hækkaði vexti.
5. nóv. 2026
Vinnumarkaður kólnar og það hægir á launahækkunum
Eftirspurn eftir vinnuafli hefur minnkað, atvinnuleysi hefur aukist og vinnumarkaðurinn sýnir skýr merki kólnunar. Kólnun í hagkerfinu hefur dregið úr hækkunartakti launa og í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir hóflegri launahækkunum næstu árin. Þrátt fyrir það teljum við að kaupmáttur aukist áfram, samhliða minni verðbólgu og meiri uppgangi í atvinnulífinu á síðari hluta spátímans.
4. nóv. 2026
Minna af fiski en meiri verðmæti
Útflutningsmagn sjávarafurða hefur dregist saman undanfarin ár, en hátt afurðaverð hefur að miklu leyti vegið upp samdráttinn. Í fyrra jukust útflutningsverðmæti sjávarafurða þrátt fyrir að útflutningsmagnið hefði minnkað. Í nýlegri hagspá gerum við ráð fyrir áframhaldandi samdrætti í útflutningi sjávarafurða í ár og á næsta ári. Ef lokaráðgjöf fyrir loðnu verður nær upphafsráðgjöfinni gæti samdráttur þó snúist í vöxt og hagvaxtarhorfur batnað.
Mánaðamót 2
2. nóv. 2026
Mánaðamót 2. nóvember 2026
Mánaðarlegt fréttabréf frá Greiningardeild um nýjustu hagtölur og stöðu og horfur í efnahagsmálum.
Vikubyrjun
2. nóv. 2026
Vikubyrjun 2. nóvember 2026
Verðbólga hélst óbreytt í 5,9% í október, í samræmi við væntingar. Mikil hækkun á eldsneyti er áfram helsti drifkraftur verðbólgunnar. Gistinóttum erlendra ferðamanna fjölgaði á milli ára í september. 
29. okt. 2026
Verðbólga áfram 5,9%
Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,44% á milli mánaða í október og verðbólga mælist áfram 5,9%, í takt við okkar spá. Verðbólga án húsnæðis mælist nú einnig 5,9%. Mikil hækkun á eldsneyti er áfram helsti drifkraftur verðbólgunnar.
Vikubyrjun
26. okt. 2026
Vikubyrjun 26. október 2026
Íbúðaverð hækkaði um rúmlega 1% og leiguverð lækkaði um tæplega 1% á milli mánaða í september. Í næstu viku birtir Hagstofan verðbólgumælingu októbermánaðar og ýmis félög birta uppgjör.