Að hverju þarf að huga við skipt­ingu dán­ar­búa?

Starfsfólk Landsbankans er oft beðið um aðstoð og upplýsingar við meðferð og frágang dánarbúa. Eðli málsins samkvæmt geta þessi mál verið viðkvæm og flókin. Strangar reglur gilda um meðferð dánarbúa og bankinn getur aðeins veitt upplýsingar ef öllum formsatriðum hefur verið fylgt.
Reykjavíkurtjörn
11. desember 2018

Í starfi mínu hjá Landsbankanum hef ég oft komið að því að aðstoða fólk við frágang og meðferð dánarbúa. Í mörgum tilfellum kemur það erfingjum á óvart hversu stífar reglurnar um meðferð og frágang dánarbúa eru. Til þess að við í bankanum getum veitt upplýsingar sem varða hinn látna, aðgang að bankareikningum og fleira, verða allar þessar reglur að vera uppfylltar. Flestir sýna þessu skilning, enda er reglunum umfram allt ætlað að tryggja hagsmuni erfingja.

Við skipti á dánarbúi þarf að gæta vel að því að allra tilskilinna leyfa og umboða hafi verið aflað. Hægt er að nálgast ítarlegar upplýsingar um hvernig standa skal að skiptingu dánarbúa á vef sýslumanna landsins.

Í þessum pistli fjalla ég um hvernig bankastarfsmenn geta aðstoðað og hvaða upplýsingar þeir geta veitt erfingjum vegna skiptingu dánarbúa.

Dánarbúið tekur við réttindum og skyldum

Við andlát verður til sérstakur lögaðili, dánarbú, sem tekur við réttindum og skyldum hins látna uns skiptum á dánarbúinu lýkur.

Fyrsta skrefið í skiptingu dánarbúa er að tilkynna sýslumanni um andlátið með því að senda þangað dánarvottorð. Erfingi getur í kjölfarið fengið skriflega heimild frá sýslumanni til að afla upplýsinga um eignir og skuldir hins látna, m.a. hjá bönkum og sparisjóðum. Bönkum er óheimilt að veita upplýsingar um stöðu reikninga til annarra en þeirra sem hafa þessa skriflegu heimild frá sýslumanni. Hafi hinn látni veitt öðrum umboð á reikninga, falla öll slík umboð niður við andlát.

Ef allir erfingjar eru sammála um hvernig eignum og skuldum dánarbús skuli skipt er þeim heimilt að skipta dánarbúi einkaskiptum, enda sé öllum skilyrðum fullnægt. Ef slíkt samkomulag næst ekki þurfa almennt að fara fram opinber skipti og er þá skipaður sérstakur skiptastjóri yfir búinu.

Skriflega heimild þarf til að afhenda reikningsyfirlit

Oft biðja erfingjar bankann um yfirlit yfir hreyfingar á reikningum. Heimilt er að veita upplýsingar um hreyfingar á reikningum dánarbús aftur í tímann til dánardags. Hreyfingayfirlit lengra aftur í tímann er almennt einungis heimilt að afhenda eftir að erfingjar hafa fengið leyfi til einkaskipta eða maki hefur fengið heimild til setu í óskiptu búi. Stundum koma upp vafaatriði og er þá leitað eftir ráðgjöf hjá lögfræðingum bankans.

Við andlát er greiðslukortum og aðgangi að netbanka hins látna lokað. Ef um fastar greiðslur hefur verið að ræða á kreditkorti, t.d. vegna reksturs á húsnæði, er kortinu haldið opnu þar til gengið hefur verið frá málum því tengdu. Ef hinn látni hafði gert samning um greiðsludreifingu má leyfa tímabilinu að renna út og ekki er heimilt að fella niður samninginn fyrr en honum hefur verið sagt upp af hálfu erfingja sem hafa fengið leyfi til einkaskipta. Samningar um greiðsluþjónustu eru gerðir til 12 mánaða í senn og ekki er hægt að endurnýja hann að því tímabili loknu eða framlengja hann.

Ef erfingjar eru margir er algengt að einhverjum einum þeirra sé veitt umboð til að koma fram fyrir hönd hina í tengslum við skiptin á dánarbúinu. Getur það verið hvort heldur sem er í leyfi sýslumanns til einkaskipta eða erfingjar sem veita umboðið skriflega, enda liggi þá fyrir leyfi sýslumanns til einkaskipta. Í flóknari tilfellum er lögmanni eða öðrum sérfræðingi fengið slíkt umboð. Í þeim tilfellum sem enginn einn aðili hefur fengið umboðið þurfa allir að mæta á staðinn í hvert skipti sem eitthvað er hreyft við eignum eða unnið að skiptingu dánarbúsins á annan hátt.

Ef hinn látni hefur verið með geymsluhólf í banka, er ekki heimilt að opna það fyrr en leyfi til einkaskipta liggur fyrir, auk þess sem erfingjar þurfa að hafa lykla að geymsluhólfinu.

Reglurnar settar til að tryggja sanngjörn skipti

Að ýmsu öðru er að huga við skiptingu dánarbúa. Ef hinn látni hefur átt uppsafnaðan séreignarsjóð, t.d. viðbótarlífeyrissparnað eða hluta af lögbundnum lífeyri sem hefur farið í séreign og hann ekki náð að nýta fjárhæðina til eigin nota, erfist sá sparnaður eins og aðrar eignir.

Sýslumaður getur gefið út sérstakt leyfi fyrir greiðslu útfararkostnaðar. Útfararkostnaður er forgangskrafa og sá sem hefur fengið slíkt leyfi þarf að framvísa frumriti reikninga í útibúi til að fá þá greidda. Útfararkostnaður er mjög misjafn og fer eftir því hvernig staðið er að útförinni. Miðað við reynslu okkar er ekki fjarri lagi að kostnaður við útför liggi á bilinu 700.000 til ein milljón króna.

Fólki sem stendur í fyrsta skipti frammi fyrir því að skipta dánarbúi finnst ferlið oft flókið og reglurnar stundum óþarflega stífar. Þá er gott að hafa í huga að reglurnar hafa verið settar til að tryggja að staðið sé að skiptunum með sanngjörnum hætti. Það eru því miður mörg dæmi um að sársaukafullar deilur hafa sprottið upp meðal erfingja um skiptingu dánarbúa og er það meðal annars þess vegna sem nauðsynlegt er að fara varlega og fylgja öllum formreglum.

Höfundur var þjónustustjóri einstaklinga í útibúi Landsbankans við Austurstræti þegar hún lét af störfum árið 2020 með rúmlega 43 ára reynslu af bankastörfum.

Þú gætir einnig haft áhuga á
Verðbréfasíða í netbanka
24. jan. 2024
Viltu ná árangri með eignadreifingu?
Okkur er oft ráðlagt að dreifa eignum okkar til þess að draga úr sveiflum. Viðkvæðið „ekki setja öll eggin í sömu körfuna“ stendur fyrir sínu, en með því að dreifa áhættunni getum við varið okkur gegn ófyrirséðu tapi af stökum fjárfestingum.
18. jan. 2024
Hvernig er fjármálaheilsan?
Við upphaf nýs árs er mjög algengt að fólk byrji í heilsuátaki, enda oft ekki vanþörf á eftir margra vikna sykurát og óhóflega neyslu á mat og drykk. Það er upplagt að nota tækifærið til að velta líka fyrir sér fjármálaheilsunni og setja sér markmið um að bæta fjármálin.
16. jan. 2024
Hægt að spara stórfé með því að leggja bílnum
Svigrúmið til að skera niður föst útgjöld heimilisins þannig að virkilega muni um er oft lítið. Eitt liggur þó betur við höggi en flest annað, nefnilega hinn rándýri einkabíll!
Verðbréf í appi
4. jan. 2024
Þetta er gott að vita áður en þú kaupir í sjóði
Fjárfesting í verðbréfa- og fjárfestingarsjóðum er vinsæl leið til að ávaxta sparifé. Ef þú ert að velta fyrir þér að setja sparnaðinn þinn, eða hluta af honum, í sjóð er gott að þekkja nokkur lykilhugtök.
20. des. 2023
Hvað á að borga fyrir barnapössun?
Stundum þurfa foreldrar að skreppa eða geta ekki sótt börn á réttum tíma vegna vinnu eða náms. Frí í skólum eru líka lengri en sumarfrí foreldra og sumarnámskeið eru yfirleitt styttri en vinnudagur. Því þarf stundum að redda pössun. En hvað á að borga á tímann fyrir barnapössun?
Rafræn greiðsla
10. nóv. 2023
Hvað kostar að taka skammtímalán og dreifa greiðslunum?
Til að bera saman kjör á skammtímalánum er ekki nóg að horfa á vextina eða vaxtaprósentuna eina og sér heldur þarf að taka allan kostnað inn í reikninginn, svo sem lántökugjöld og greiðslugjöld. Á lánum sem fela í sér greiðsludreifingu er algengt að kjörin jafngildi 30-44% ársvöxtum. Og það er slatti!
2. nóv. 2023
Vantar þig fimmhundruðkalla?
Ertu á leiðinni með barnið í bekkjarafmæli og þarft að útvega nokkra fimmhundruðkalla í snatri? Við hjálpum þér að finna þá.
Netbanki
15. sept. 2023
Hægt að lækka eða komast hjá þjónustugjöldum
Þú borgar ekkert fyrir grunnþjónustu í appinu og netbankanum og þú getur komist hjá því að greiða þjónustugjöld eða lækkað þau með því að velja ódýrari eða gjaldfrjálsar þjónustuleiðir sem eru í boði hjá Landsbankanum.
Ungt fólk
8. sept. 2023
Hvað breytist við að verða fjárráða?
Þegar þú verður fjárráða berð þú ábyrgð á peningunum þínum og viðskiptasögu. Við þessi tímamót er gott að staldra við, kynna sér mikilvæg atriði um fjármálin sín og fá sem besta yfirsýn yfir hlutina.
5. sept. 2023
Hvaða áhrif hafa vaxtahækkanir á lánin mín?
Hærri stýrivextir leiða til þess að vextir og mánaðarleg greiðslubyrði á lánum sem eru með breytilega vexti hækka. Þetta á meðal annars við um neytendalán á borð við yfirdrátt og greiðsludreifingu á kreditkortum en mestu munar þó yfirleitt um íbúðalánin.
Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur