Launavísitala – enn mun meiri hækkanir á opinbera markaðnum
Launavísitalan hækkaði um 0,3% milli október og nóvember samkvæmt tölum Hagstofu Íslands. Síðustu 12 mánuði hefur launavísitalan hækkað um 7,5%, sem er svipaður árstaktur og verið hefur síðustu mánuði.
Verðbólga í nóvember mældist 4,8% en árshækkun launavísitölunnar um 7,5%. Kaupmáttur launa jókst því um 2,6% á árinu þrátt fyrir óvenju mikla verðbólgu. Kaupmáttaraukning launa er því áfram nokkuð stöðug og mikil í sögulegu samhengi. Kaupmáttarvísitalan hefur lækkað eilítið frá því í janúar og var kaupmáttur launa í nóvember 1,1% lægri en í janúar, en þá var kaupmáttur í sögulegu hámarki.
Sé litið á launabreytingar hjá stóru hópunum á vinnumarkaðnum milli 3. ársfjórðunga 2020 og 2021 sést að laun á almenna markaðnum hækkuðu um 6,3% á þessum tíma og um 11,5% á þeim opinbera; þar af 9,9% hjá ríkinu og 13,3% hjá sveitarfélögunum.
Á þessu ári hefur hluti hækkunarinnar á opinbera markaðnum komið til vegna vinnutímastyttingar, líkt og gerðist á almenna markaðnum í fyrra. Áhrif styttingar vinnutíma eru á hinn bóginn ekki metin inn í launavísitölu nema þau séu talin ígildi launahækkana, þ.e. þegar greiddum stundum fækkar og laun haldast óbreytt.
Frá mars 2019, þegar Lífskjarasamningurinn var gerður, fram til september 2021 hefur launavísitalan hækkað um 18,4%. Þar af eru áhrif vinnutímastyttingar 1,8 prósentustig og áhrif annarra breytinga 16,6 prósentustig. Aðrar breytingar eru fyrst og fremst áfangahækkanir kjarasamninga, en auk þess breytingar á aukagreiðslum eins og bónusum og vaktaálagi, þar með talið árstíðabundnum aukagreiðslum. Hækkanir umfram hækkanir vegna kjarasamninga eru oft flokkaðar sem launaskrið.
Áhrif vinnutímabreytinga á launavísitölu hafa verið mun meiri á opinbera markaðnum en þeim almenna og það sama gildir um launahækkanir vegna kjarasamninga og launaskriðs. Þannig eru áhrif vinnutímabreytinga rúmlega þrefalt meiri hjá starfsmönnum ríkis og sveitarfélaga á þessu tímabili. Það kemur ekki á óvart í ljósi þess að almennt var samið var um 45 mínútna styttingu á vikulegum vinnutíma á almenna markaðnum en um 65 mínútur á þeim opinbera. Því til viðbótar styttist vinnutími vaktavinnufólks á opinbera markaðnum einnig.
Lesa Hagsjána í heild:
Hagsjá: Launavísitala – enn mun meiri hækkanir á opinbera markaðnum
