Kaup­mátt­ur jókst lít­il­lega milli mán­aða

Launavísitalan hækkaði um 0,4% milli mánaða í nóvember og kaupmáttur jókst um 0,2%. Ráðstöfunartekjur jukust um 2,9% milli þriðja ársfjóðungs ársins 2022 og sama ársfjórðungs árið áður en vegna verðbólgu dróst kaupmáttur ráðstöfunartekna saman um 6,1% á sama tíma sem er mesta lækkun síðan í lok árs 2010.
4. janúar 2023

Kaupmáttur launa jókst um 0,2% milli mánaða í nóvember. Á síðustu sjö mánuðum lækkaði kaupmáttur milli mánaða alla mánuði nema í september og nóvember. Á þessu sjö mánaða tímabili lækkaði kaupmáttur launa um 2,5%. Launavísitalan hækkaði um 0,4% í nóvember, og hafa ber í huga að nýumsamdar launahækkanir stórs hluta aðildarfélaga ASÍ gilda afturvirkt frá og með nóvembermánuði, og þær hækkanir eru ekki komnar inn í vísitöluna. Launavísitalan hækkaði örlítið meira í nóvember en í október (þá um 0,3%) og á síðustu 12 mánuðum hefur hún hækkað um 8%.

Kaupmáttur jókst vegna þess að launavísitalan hækkaði hlutfallslega meira en vísitala neysluverðs, sem hækkaði um 0,29% í nóvember. Vísitala neysluverðs hækkaði svo þó nokkuð meira milli mánaða í desember, um 0,66%.

Milli nóvembermánaða þessa árs og þess síðasta dróst kaupmáttur saman um 1,1%. 12 mánaða breyting á kaupmætti hefur verið neikvæð frá því í júní á síðasta ári, eftir að hafa aukist samfellt í 12 ár þar á undan.

Ráðstöfunartekjur jukust um 2,9% milli ára

Hagstofan gerir ráð fyrir að ráðstöfunartekjur á mann hafi numið rúmlega 1,2 milljónum króna á þriðja ársfjórðungi síðasta árs, u.þ.b. 400 þúsund krónum á mánuði, og hafi aukist um 2,9% frá sama tímabili í fyrra. Þjóðhagsreikningar Hagstofunnar reikna ráðstöfunartekjur heimilageirans með því að leggja saman launatekjur, eignatekjur, tilfærslutekjur, auk rekstrarafgangs vegna eigin eignarhalds, og draga frá öll eigna- og tilfærsluútgjöld svo sem tekjuskatt og fasteignagjöld.

Hagstofan áætlar að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann hafi dregist saman um 6,1% milli þriðja ársfjórðungs þessa árs og sama fjórðungs síðasta árs sem er mesti samdráttur síðan á fjórða ársfjórðungi ársins 2010. Vísitala neysluverðs hækkaði um 9,7% á sama tímabili. Kaupmáttur ráðstöfunartekna dróst einnig saman á öðrum ársfjórðungi, um 2,7% milli ára, en hafði þar á undan aukist samfellt frá og með fyrsta ársfjórðungi 2021.

Ráðstöfunartekjur og launavísitala breytast með mjög svipuðum hætti yfir lengri tíma, en meiri sveiflur eru í þróun ráðstöfunartekna enda fleiri stærðir sem hafa áhrif á hana, svo sem vinnutími, atvinnuþátttaka og skattbreytingar. Launavísitalan mælir þróun reglulegra mánaðarlauna. Hún er stöðugri og lækkar yfirleitt ekki, að minnsta kosti mjög lítið.

Mestar hækkanir hjá sveitarfélögum

Laun hafa hækkað mun meira á opinbera markaðnum en þeim almenna á síðustu fjórum árum; á tímabilinu frá mars 2019, mánuði áður en kjarasamningar tóku gildi, til september 2022 hafa laun á almennum vinnumarkaði hækkað um 26,5%, laun á opinberum markaði um 31,6%, um 27,5% meðal ríkisstarfsmanna og 36,7% meðal starfmanna sveitarfélaga. Umframhækkunin á opinbera markaðnum skýrist því öll af launahækkunum þeirra sem starfa hjá sveitarfélögum.

Þessi munur er ekki furða í ljósi þess að í lífskjarasamningunum árið 2019 var samið um krónutöluhækkanir í stað hlutfallshækkana, og því hækkuðu þau laun mest sem voru lægst fyrir. Þar að auki hefur vinnutími styst meira á opinberum markaði en þeim almenna og hluti styttingar er metinn til launabreytinga.

Laun verkafólks og þjónustu- og afgreiðslufólks hafa hækkað langmest

Lífskjarasamningurinn fól þannig einnig í sér mjög mismiklar launahækkanir eftir starfstéttum. Sé litið til sama tímabils og hér að ofan, frá marsmánuði 2019 til septembermánaðar 2022, má sjá að laun hafa hækkað um u.þ.b. 35% meðal verkafólks og þjónustu-, sölu- og afgreiðslufólks en laun stjórnenda hafa hækkað um u.þ.b. 19% og laun sérfræðinga um 21%.

Og svipaða sögu er að segja um launabreytingar í ólíkum atvinnugreinum. Laun hafa hækkað langmest á veitinga- og gististöðum, um 39% á tímabilinu frá mars 2019 til septembermánaðar í fyrra. Næstmestar eru launahækkanir í verslunum og viðgerðum, um 29%. Veitustarfsemi, framleiðsla, byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð og greinar tengdar flutningum og geymslu fylgja þar fast á eftir með launahækkanir á bilinu 24-29%. Laun þeirra sem starfa við fjármála- og vátryggingarstarfsemi hafa hækkað langminnst, um 19% að meðaltali.

Gera má ráð fyrir að þessi mikli munur skýrist ekki bara af muninum á síðustu kjarasamningsbundnum launahækkunum, sem voru minni í hátekjugreinum, heldur einnig launaskriði; starfsfólki í fjármálageiranum hefur fækkað stöðugt á síðustu árum á meðan fyrirtæki í verslun og þjónustu hafa þurft að keppa um starfsfólk, sem skapar þrýsting á laun.

Fyrirvari
Innihald og form þessarar greiningar er unnið af starfsfólki Hagfræðideildar Landsbankans hf. (hagfraedideild@landsbankinn.is) og byggist á aðgengilegum opinberum upplýsingum á þeim tíma sem greiningin var unnin. Mat á þeim upplýsingum endurspeglar skoðanir starfsfólks Hagfræðideildar Landsbankans á þeim degi þegar greiningin er dagsett, en þær geta breyst án fyrirvara.

Landsbankinn hf. og starfsfólk hans taka ekki ábyrgð á viðskiptum sem byggð eru á þeim upplýsingum og skoðunum sem hér eru settar fram, enda eru þær ekki veittar sem persónuleg ráðgjöf fyrir einstök viðskipti.

Bent skal á að Landsbankinn hf. getur á hverjum tíma haft beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta, ýmist sjálfur, dótturfélög hans eða fyrir hönd viðskiptavina, s.s. sem fjárfestir, lánardrottinn eða þjónustuaðili. Greiningar eru engu að síður unnar sjálfstætt af Hagfræðideild Landsbankans og innan Landsbankans eru í gildi reglur um aðskilnað starfssviða sem eru aðgengilegar á vef bankans.
Þú gætir einnig haft áhuga á
29. feb. 2024
Skýr viðsnúningur í hagkerfinu á síðasta ári
Hagvöxtur mældist 4,1% árið 2023, samkvæmt fyrsta mati Hagstofunnar. Vöxturinn var meiri en búist var við, en það skýrist ekki síst af miklum breytingum í nýjustu uppfærslu Hagstofunnar á gögnum um 1. til 3. ársfjórðung. Árið hófst af miklum krafti en eftir því sem leið á það hægðist um og hver fjórðungur var rólegri en sá á undan.
Bananar í verslun
28. feb. 2024
Verðbólga 6,6% og hjaðnar mun minna en búist var við
Vísitala neysluverðs hækkaði um 1,33% milli mánaða í febrúar og við það hjaðnaði ársverðbólga lítillega, úr 6,7% í 6,6%. Janúarútsölur gengu hraðar til baka en oft áður og gjaldskrárhækkanir fyrir sorphirðu, holræsi og kalt vatn höfðu meiri áhrif til hækkunar en við höfðum spáð. Reiknuð húsaleiga hækkaði minna en við gerðum ráð fyrir, en flugfargjöld til útlanda hækkuðu þvert á spá okkar um lækkun á milli mánaða.
Vöruhótel
26. feb. 2024
Vikubyrjun 26. febrúar 2024
Á árunum 2010 til 2019 var samfelldur afgangur af vöru- og þjónustuviðskiptum við útlönd. Nokkur halli var árin 2020 og 2021 á meðan heimsfaraldurinn geisaði, en síðan hafa utanríkisviðskipti verið nokkurn veginn í jafnvægi.
Gata í Reykjavík
22. feb. 2024
Vísitala íbúðaverðs hækkar áfram örlítið milli mánaða
Vísitala íbúðaverðs hækkaði um 0,4% á milli mánaða í janúar. Sérbýli hækkaði um 0,1% og fjölbýli um 0,4%. Raunverð íbúða er nokkurn veginn það sama og fyrir einu ári. Undirrituðum kaupsamningum á höfuðborgarsvæðinu fjölgaði á milli ára síðustu fjóra mánuði eftir að hafa fækkað sífellt frá miðju ári 2021.
Bátur
19. feb. 2024
Vikubyrjun 19. febrúar 2024
Nokkur breyting hefur orðið á samsetningu vinnumarkaðarins hér á landi frá árinu 1991. Stjórnendum, sérfræðingum, sérmenntuðu starfsfólki, þjónustu- og verslunarfólki hefur fjölgað verulega á sama tíma og skrifstofufólki, bændum og fiskveiðifólki hefur fækkað.
Peningaseðlar
15. feb. 2024
Spáum áframhaldandi hjöðnun í febrúar: Úr 6,7% í 6,1%
Við spáum því að vísitala neysluverðs hækki um 0,89% milli mánaða í febrúar og að ársverðbólga hjaðni úr 6,7% í 6,1%. Útsölulok munu hafa mest áhrif til hækkunar á milli mánaða í febrúar, samkvæmt spánni. Þá koma gjaldskrárhækkanir á sorphirðu, fráveitu og köldu vatni inn í mælingar nú í febrúar. Lægri flugfargjöld til útlanda vega þyngst á móti hækkunum, gangi spáin eftir.
Flugvél
12. feb. 2024
Ferðamenn dvelja skemur og eyða færri krónum
Um 131 þúsund erlendir ferðamenn fóru um Keflavíkurflugvöll í janúar. Þeir voru fleiri en í janúar í fyrra en færri en árin fyrir faraldur. Fjórði ársfjórðungur síðasta árs var sá fjölmennasti frá upphafi.
Smiður
12. feb. 2024
Vikubyrjun 12. febrúar 2024
Á fjórða ársfjórðungi síðasta árs voru fleiri atvinnulausir á Íslandi en sem nam lausum störfum. Því var öfugt farið um mitt ár 2022 þegar spennan á vinnumarkaði var sem mest og fyrirtæki kepptust um starfsfólk. Þessi viðsnúningur er eitt merki þess að tekið sé að draga út spennu á vinnumarkaði, ekki síst vegna aukins peningalegs aðhalds.
Hús í Reykjavík
9. feb. 2024
Meirihluti útistandandi íbúðalána nú verðtryggður
Hátt vaxtastig hefur breytt samsetningu íbúðalána til heimila. Meirihluti útistandandi íbúðalána heimila er nú verðtryggður, en heimili hafa frá byrjun síðasta árs í auknum mæli fært sig úr óverðtryggðum lánum yfir í verðtryggð. Hrein ný íbúðalán banka og lífeyrissjóða hafa aukist frá miðju síðasta ári en drógust nú saman milli mánaða í desember.
5. feb. 2024
Mánaðaryfirlit yfir sértryggð skuldabréf - janúar 2024
Meðfylgjandi er mánaðarlegt yfirlit sértryggðra skuldabréfa.
Vefkökur

Með því að smella á „Leyfa allar“ samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur