Per­sónu­vernd og ör­yggi barna á net­inu

Fullorðnir bera ábyrgð á að börn fái að kynnast ólíkum miðlum og þeim tækifærum sem felast í net- og snjallsímanotkun. Foreldrar þurfa einnig að vera vakandi yfir því hvað börnin þeirra eru að gera á netinu.
28. janúar 2021

Netnotkun og smáforrit, eða öpp, eru orðin samofin lífi barna og fullorðinna enda margt jákvætt sem tengist þeim. Þau einfalda innkaupin, gera nám og vinnu skilvirkari, hjálpa okkur að halda sambandi við fólk og gera tilveruna oft og tíðum skemmtilegri. Það er mikilvægt að kenna börnum að taka sín fyrstu skref á netinu, temja sér gagnrýna hugsun og hvernig megi verjast skuggahliðum netsins.

Öryggi barna og vernd gegn skaðlegu efni á netinu

Íslensk börn hafa flest öll aðgang að netinu heima eða í eigin snjalltækjum. Gríðarleg aukning í netnotkun barna og breytt samskiptamynstur með öppum hafa í för með sér hættur á netinu, sem ber að varast.

Samhliða aukinni netnotkun barna hefur beint eftirlit foreldra með netnotkun þeirra minnkað. Samkvæmt rannsóknum eyða börn á aldrinum 11-16 ára að meðaltali 88 mínútum á netinu á dag, 49% þeirra fara á netið í herberginu sínu og 33% fara á netið í símanum sínum eða öðru snjalltæki. Þá má velta fyrir sér áhrifum aukinnar heimavinnu foreldra í kjölfar Covid-19 á skjátíma yngri barna. Á heilsuveru.is má finna viðmið um skjánotkun barna eftir aldri.

Mikilvægt er að fylgjast með netnotkun barna og unglinga, sérstaklega á yngstu stigum, og kenna þeim að nota netið á öruggan hátt. Börn þurfa að vita hvers konar efni má birta á netinu og hvaða upplýsingar ætti aldrei að birta. Þau þurfa einnig að vita hvaða afleiðingar það getur haft í framtíðinni ef óæskilegt efni eða myndir af börnum fara í umferð gegn vilja þeirra. Þá þurfa þau að vita hvernig skuli bregðast við ef ókunnugir nálgast þau en erlendir aðilar hafa greitt íslenskum börnum fyrir kynferðislegar myndir.

Sjálfsmynd byggð á stafrænum viðbrögðum

Flest öll notum við einhver öpp á degi hverjum. Samfélagsmiðlar eru þar margir fremstir í flokki. Samskipti barna fara að miklu leyti fram á miðlum eins og Facebook, Instagram, WhatsApp, Snapchat og Telegram. Viðbrögðin eru oft og tíðum sett fram með táknmyndum eða tjámerkjum eins og hjarta, broskalli eða þumli, sem lýsa tilfinningum sendanda (e. emojis).

Flestir foreldrar sem reyna að setja mörk um snjalltækjanotkun þekkja viðkvæðið „en vinurinn/vinkonan má þetta“. Almennt er notkun samfélagsmiðla óheimil fyrir börn yngri en 13 ára samkvæmt skilmálum tæknirisa eins og Tik Tok, Snapchat, Instagram, WhatsApp, Kik og annarra miðla. Samkvæmt persónuverndarlögum geta börn einungis samþykkt vinnslu persónuupplýsinga um sig, t.d. í öppum eða í tengslum við aðra rafræna þjónustu, ef þau eru 13 ára eða eldri að undangenginni skýrri og einfaldri fræðslu til þeirra. Ástæðan er m.a. sú að börn og unglingar eru áhrifagjörn og hópþrýstingur á netinu getur haft mikil áhrif t.d. til þátttöku í ýmis konar „áskorunum“ sem spretta reglulega upp á samfélagsmiðlum. Þessar áskoranir hafa haft alvarlegar afleiðingar fyrir börn og jafnvel leitt til banaslysa. Fjöldi viðbragða, fleiri „like“ og meira áhorf á efni sem börn birta hefur mikil áhrif á sjálfsmynd og viðurkenningarþörf barna í mótun.

Frumskógur foreldrastillinga

Til að tryggja öryggi barna á netinu geta foreldrar einnig breytt stillingum á snjalltækjum eða innleitt svokallaðar foreldrastillingar (e. parental controls). Með því að búa til sérstakan notendareikning eða aðgang fyrir barn er hægt að stilla hann í samræmi við aldur og þroska barnsins. Með foreldrastillingum í iOS-stýrikerfi Apple eða Android-stýrikerfi Google er einnig hægt að takmarka skaðlegt efni og innleiða friðhelgisstillingar, setja tímamörk fyrir skjátíma almennt og fyrir einstök öpp, setja upp netsíur fyrir óviðeigandi vefsíður og krefjast samþykkis fyrir niðurhali í appverslunum. Skilmálar og stillingar einstakra smáforrita bjóða einnig upp á foreldrastillingar í sama tilgangi sem stjórna því við hverja börn geta talað og hvers konar efni appið veitir aðgang að.

Það getur verið krefjandi að læra á öpp og snjalltæki sem börn nota. Gott ráð er að prófa öpp sem barnið þitt notar, skoða aldursmörk og virkni þeirra. Eftir því sem börn eldast og þroskast breytist hlutverk foreldra úr því að stjórna miðlanotkun barna sinni yfir í að leiðbeina þeim.

Persónuverndarvalkostir og öryggisstillingar virka best ef þær eru hluti af heildstæðri nálgun foreldra sem kennir börnum hvað sé skynsamlegt og óskynsamlegt að gera á netinu. Börn eiga að sjálfsögðu rétt á friðhelgi einkalífs eins og aðrir og því er mikilvægt að útskýra hvort og eftir atvikum hvernig eftirlit foreldrar hafa með snjalltækjum þeirra og netnotkun.

Persónuvernd á netinu

Það er ekki síður mikilvægt að tryggja persónuvernd barna á netinu. Börn frá 8 ára aldri deila upplýsingum um heimilisfang sitt, símanúmer og jafnvel lykilorðum á netinu, ásamt myndum eða myndböndum sem sína ferðir þeirra, staðsetningu og venjur. Þátttaka barna í netvæddum heimi gerir það að verkum að persónuupplýsingum þeirra er deilt með fjölmörgum aðilum. Netnotkun er bæði að verða aðgengilegri og mun persónulegri en áður var. Landsbankinn hefur sett sér skýra persónuverndarstefnu fyrir alla viðskiptavini. Þar að auki hefur bankinn birt sérstaka fræðslu um persónuvernd fyrir unga viðskiptavini sem er auðlesin og til þess fallin að upplýsa unga viðskiptavini um meðferð persónuupplýsinga þeirra hjá bankanum.

Heimili og skóli og SAFT – Samfélag, fjölskylda og tækni, hafa gefið út handbókina Börn og miðlanotkun en hún er ætluð foreldrum barna á grunnskólaaldri. SAFT er vakningarátak um örugga og jákvæða tölvu- og nýmiðlanotkun barna og unglinga á Íslandi. Á vefsíðu SAFT má einnig finna mikinn fróðleik og netheilhræði fyrir börn og foreldra, m.a. um ung börn og snjalltæki, námsefni, bækur og æfingar fyrir ólíka aldurshópa sem kenna börnum að fara varlega á netinu.

Þú gætir einnig haft áhuga á
Lára Rut Davíðsdóttir, Björk Hauksdóttir og Dóra Gunnarsdóttir
31. ágúst 2021

Fjölbreytileiki nauðsynlegur í upplýsingatækni

Lára Rut Davíðsdóttir, Björk Hauksdóttir og Dóra Gunnarsdóttir vinna allar á Upplýsingatæknisviði Landsbankans. Þær segja hugbúnaðargeirann vera afar spennandi starfsvettvang sem bjóði upp á ótal möguleika. Þær hvetja alla, ekki síst fleiri stelpur og konur, til að skoða forritun og hugbúnaðargeirann til að stuðla að auknum fjölbreytileika.
10. ágúst 2021

Listafólk túlkar Hinsegin daga

Í samstarfi við Samtökin´78 og Landsbankann hefur listafólkið Anna Maggý Grímsdóttir, Ásgeir Skúlason og Helga Páley Friðþjófsdóttir, unnið þrjú prentverk tileinkuð Hinsegin dögum.
Bláa lónið
10. ágúst 2021

Hringrásarhagkerfið og tækifæri í ferðaþjónustu

Hringrásarhagkerfið er ekki draumsýn eða óraunhæf hugmynd, heldur raunveruleg lausn sem býður upp á gífurleg tækifæri hér og nú. Til þess að átta sig á tækifærum til innleiðingar hringrásarhagkerfisins í ferðaþjónustu er fyrsta skrefið að skilja hvernig hringrásarhagkerfið virkar.
Sky Lagoon
30. júní 2021

Í skýjunum með Sky Lagoon

„Það hefur gengið ótrúlega vel hjá okkur og við erum í skýjunum með viðtökurnar,“ segir Dagný Pétursdóttir, framkvæmdastjóri Sky Lagoon. Baðlónið býður upp á heit og köld böð, gufur og stórkostlegt útsýni við sjávarsíðuna á Kársnesi í Kópavogi. Þetta er stærsta fjárfesting í afþreyingu á höfuðborgarsvæðinu.
23. júní 2021

Stórt skref að þekkja kolefnislosun frá útlánum

Landsbankinn tók þátt í þróun PCAF loftslagsmælisins sem er alþjóðlegur mælikvarði á óbeina losun gróðurhúsalofttegunda sem verða til við útlán banka.
Svanni
10. júní 2021

Svanni heldur áfram að styðja frumkvöðlastarf kvenna

Svanni – lánatryggingasjóður eflir konur í fyrirtækjarekstri og stuðlar þannig að nýsköpun og blómlegu atvinnulífi. Vorúthlutun sjóðsins fór fram nýverið og hlutu fjögur spennandi frumkvöðlafyrirtæki fyrirgreiðslu. Landsbankinn er stoltur bakhjarl Svanna.
Ferðamenn á jökli
9. júní 2021

Tölum íslensku um sjálfbærni

Þegar nýjar hugmyndir, tækni eða aðferðir ryðja sér til rúms á Íslandi koma þær oft erlendis að og fagorðin eru gjarnan á ensku. Það er hætt við því að erlend fagorð torveldi okkur skilning á nýjungum og festi þær í einhverjum fílabeinsturni, sem er miður – nógu erfitt er samt að setja sig inn í umræðuna eða læra á ný tæki.
31. maí 2021

Fjárfestum í framtíðinni

Fjárfestar hafa í auknum mæli tileinkað sér aðferðafræði ábyrgra fjárfestinga. Ekki að ástæðulausu, þar sem rannsóknir sýna fylgni milli góðs árangurs fyrirtækja í sjálfbærnimálum og arðsemi í rekstri til lengri tíma.
5. maí 2021

Hreystineistinn kveiktur hjá krökkunum

„Tilgangur Skólahreysti var að kveikja aftur þennan hreystineista sem okkur fannst vera að deyja út,“ segir Andrés Guðmundsson, sem stofnaði keppnina með eiginkonu sinni, Láru B. Helgdóttur, árið 2005. Skólahreysti öðlaðist fljótt miklar vinsældir meðal krakkanna og síðustu tíu árin hafa um 110 af 120 skólum á landinu tekið þátt í keppninni.
Vindmyllur í Búrfellslundi.
2. mars 2021

Græn fjármögnun er allra hagur

Hjá Landsbankanum hefur um árabil verið lögð áhersla á sjálfbærni. Undanfarið hafa stór skref verið tekin í grænni fjármögnun bankans og starfsemi síðasta árs hefur fengið alþjóðlega vottun á kolefnisjöfnun.
Vefkökur

Með því að smella á “Leyfa allar” samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur