Saga bankans
„Banka skal stofna í Reykjavík …
… er kallast landsbanki; tilgangur hans er að greiða fyrir peningaviðskiptum landsins og styðja við framgang atvinnuvega þess.“
Úr frumvarpi til laga um stofnun landsbanka árið 1885.
Samþætt þróun banka og þjóðfélags
Saga Landsbankans er samofin sögu íslenska hagkerfisins. Frá stofnun bankans árið 1886 hefur hann gegnt lykilhlutverki í uppbyggingu atvinnulífs, fjármálakerfis og samfélagsins í heild. Þrátt fyrir miklar breytingar hefur meginhlutverk bankans ávallt verið að veita einstaklingum og fyrirtækjum fyrsta flokks fjárhagslega þjónustu og styðja við þróun íslensks atvinnulífs.
Landsbankinn stofnaður
Landsbanki Íslands var stofnaður árið 1885 með lögum frá Alþingi. Bankinn hóf starfsemi 1. júlí 1886 í húsi við Bakarabrekku í Reykjavík, þar sem Bankastræti er nú. Stofnun bankans markaði tímamót í íslensku atvinnulífi, enda hafði skort innlenda lánastofnun sem gat stutt við atvinnuvegi landsins. Megintilgangur bankans var að efla peningaviðskipti landsmanna, auðvelda lánveitingar og stuðla að uppbyggingu atvinnulífs, einkum sjávarútvegs og landbúnaðar.
Árið 1927 var Landsbanki Íslands endurskipulagður sem fyrsti seðlabanki landsins – svokallaður þjóðbanki - og gegndi hann því hlutverki til ársins 1961. Þá annaðist bankinn útgáfu íslenskra seðla og hafði mikilvægu hlutverki að gegna við stjórn peningamála. Með stofnun Seðlabankans Íslands breyttist hlutverk Landsbankans og hann varð hefðbundinn viðskiptabanki.
Banki allra landsmanna
Bankanum óx fljótt fiskur um hrygg og ljóst var að hann þyrfti stærra húsnæði í Reykjavík sem og fasta viðveru í öðrum mikilvægum byggðakjörnum. Strax árið 1899 flutti bankinn í nýtt og glæsilegt steinhús á horni Austurstrætis og Pósthússtrætis. Árið 1902 opnaði bankinn útibú á Akureyri og 1904 á Ísafirði, síðan á Eskifirði og Selfossi 1918. Markmiðið með stækkandi útibúaneti um allt land var að tryggja að einstaklingar og fyrirtæki, óháð búsetu, hefðu aðgang að bankaþjónustu. Landsbankinn varð þannig einn af mikilvægustu innviðum landsins og hafði sterk tengsl við samfélög víðs vegar um Ísland. Byggingar bankans eftir teikningum Guðjóns Samúelssonar urðu að mörgu leyti táknmynd hans.
20. öldin - breytingar á atvinnuvegum og á fjármálamarkaði
1900–1909
Nánar1900–1909
Landsbankinn hélt áfram að festa sig í sessi sem helsta lánastofnun landsins. Árið 1900 var veðdeild bankans stofnuð og veitti fasteigna- og jarðalán.
Fyrsta útibú bankans utan Reykjavíkur var opnað á Akureyri árið 1902 og annað á Ísafirði árið 1904, sem markaði upphaf landsnets útibúa. Á sama tíma var Fiskveiðasjóður Íslands stofnaður (1905) til að styðja fjármögnun sjávarútvegs.
1910–1919
Nánar1910–1919
Vaxandi umsvif í íslensku atvinnulífi, einkum á sviði sjávarútvegs og verslunar, kallaði á öflugri bankaþjónustu og gegndi Landsbankinn lykilhlutverki. Á sama tíma skók fyrri heimstyrjöldin íslenskt efnahagslíf og mikil óvissa einkenndi árin 1914-1918.
Fyrsta Landsbankahúsið varð miðbæjarbrunanum mikla að bráð árið 1915 en þrátt fyrir erfiðar aðstæður hélt bankinn áfram að færa út kvíarnar og opnaði útibú á Eskifirði og á Selfossi árið 1918. Markmið bankans var að tryggja einstaklingum og fyrirtækjum aðgang að fyrsta flokks fjármálaþjónustu, óháð búsetu.
1920–1929
Nánar1920–1929
Bankinn tók við seðlaútgáfu árið 1924 og með lögum 1927 varð hann jafnframt þjóðbanki Íslands með sérstaka seðlabankadeild og einkarétt til seðlaútgáfu. Gjaldeyrisverslun var færð undir bankana og innflutningur háður ströngu leyfiskerfi. Með breytingunni lék Landsbankinn lykilhlutverk í stjórn peninga- og gjaldeyrismála.
1930–1939
Nánar1930–1939
Kreppan mikla leiddi til aukinna ríkisafskipta af efnahagslífinu. Seðlabanka- og viðskiptabankastarfsemi Landsbankans var formlega aðskilin árið 1930, en í framkvæmd voru skilin óljós. Landsbankinn, Búnaðarbankinn og Útvegsbankinn mynduðu kjarna ríkisrekins bankakerfis þar sem hver banki sinnti ákveðnum atvinnugreinum.
1940–1949
Nánar1940–1949
Landsbankinn gegndi áfram tvíþættu hlutverki sem bæði viðskiptabanki og seðlabanki. Haftakerfið, gjaldeyriseftirlit og ríkisstýrð útlán voru áfram megineinkenni bankakerfisins og Landsbankinn gegndi lykilhlutverki við fjármögnun atvinnulífsins á tímum mikilla umskipta.
Konum sem starfa í bankanum fjölgaði og námu þær 29% af starfsliði.
1950–1959
Nánar1950–1959
Bankakerfið stækkaði með stofnun Framkvæmdabanka Íslands og Iðnaðarbanka Íslands árið 1953. Landsbankinn var áfram stærsti banki landsins og gegndi seðlabankahlutverki. Árið 1959 hófst markviss losun hafta, frelsi var aukið í gjaldeyrisviðskiptum og undirbúningur hófst að nútímalegra fjármálakerfi.
Árið 1957 var innri skipting Landsbankans í seðlabanka- og viðskiptabankadeild styrkt og varð hún undanfari endanlegs aðskilnaðar árið 1961.
1960–1969
Nánar1960–1969
Mikil tímamót urðu þegar Seðlabanki Íslands var stofnaður árið 1961. Landsbankinn varð hreinn viðskiptabanki og gat einbeitt sér að þjónustu við einstaklinga og atvinnulíf. Sama ár voru Verzlunarbanki Íslands og síðar Samvinnubanki Íslands stofnaðir, sem jók samkeppni á bankamarkaði. Árið 1967 hélt bankaráð Landsbankans sinn 1000. fund.
1970–1979
Nánar1970–1979
Áratugurinn einkenndist af mikilli verðbólgu og umskiptum í vaxtaumhverfi. Raunvextir urðu neikvæðir árið 1972, nýtt verðbótakerfi var tekið upp árið 1977 og almenn verðtrygging var lögfest með Ólafslögum árið 1979. Landsbankinn, líkt og aðrir viðskiptabankar, starfaði við mjög stýrðar aðstæður þar sem útlán og innlán mótuðust af verðbólgu og opinberri vaxtastefnu.
1980–1989
Nánar1980–1989
Áratugurinn markaði upphaf frjálsræðis á fjármálamarkaði. Árið 1986 voru vextir gefnir frjálsir, Verðbréfaþing Íslands var stofnað og nýir sparnaðar- og fjárfestingarkostir komu fram. Landsbankinn þurfti að laga rekstur sinn að aukinni samkeppni og markaðsdrifnari starfsemi.
Tryggi Tryggvason vann hugmyndasamkeppni um nýtt merki fyrir bankann í tilefni af 100 ára afmæli hans 1986.
1990–1999
Nánar1990–1999
Miklar breytingar urðu á bankakerfinu. Íslandsbanki hf. varð til við sameiningu fjögurra banka árið 1990. Sama ár keypti Landsbankinn Samvinnubankann og þannig fækkaði viðskiptabönkunum úr sjö í þrjá. EES-samningurinn 1994 færði íslenskt regluverk nær evrópskum stöðlum.
Fyrsta skrefið í einkavæðingu Landsbankans var tekið árið 1997 þegar hann var gerður að hlutafélagi (Landsbanki Íslands hf.) og árið 1998 var bankinn skráður í Kauphöll Íslands.
Breytt eignarhald Landsbankans
Árið 2002–2003 seldi ríkið ráðandi hlut sinn í Landsbankanum og eignarhald bankans færðist til einkaaðila. Á næstu árum opnaði bankinn útibú og dótturfélög víða um Evrópu og stækkaði verulega.
Hrun og endurreisn
Haustið 2008 varð alþjóðlegt fjármálahrun sem íslenskt fjármálakerfi fór ekki varhluta af. Áhrif alþjóðlegrar lausafjárkreppu og erfiðleikar við endurfjármögnun skulda urðu til þess að Landsbanki Íslands hf. sigldi í þrot. Fjármálaeftirlitið tók yfir rekstur bankans samkvæmt neyðarlögum frá Alþingi þann 7. október 2008.
Í kjölfar fjármálahrunsins hófst umfangsmikil endurreisn í íslensku efnahagslífi. Nýr Landsbanki var stofnaður 9. október 2008 og tók hann yfir innlenda starfsemi og þjónustu við íslenska viðskiptavini. Erlendar eignir og skuldir voru eftir í gamla bankanum sem fór í slitameðferð. Dótturfélag Landsbankans, Landsbréf hf., var stofnað sem rekstrarfélag verðbréfasjóða, en Landsbankinn eignaðist félagið árið 2010.
Traustur rekstur
Hinn nýi Landsbanki lagði áherslu á traustan rekstur, sterka eiginfjárstöðu, ábyrga útlánastefnu og aukið gagnsæi. Bankinn var aftur í eigu íslenska ríkisins og unnið var að því að endurheimta traust viðskiptavina. Á sama tíma voru innleiddar strangari reglur um áhættustýringu, stjórnarhætti og eiginfjárkröfur í samræmi við alþjóðlega staðla. Bankinn lagði meiri áherslu á samfélagsábyrgð og sjálfbærni, sem og að hlusta á viðskiptavini og mæta þörfum þeirra í mismunandi aðstæðum.
Sparisjóðir Vestmannaeyja og Norðurlands sameinuðust Landsbankanum árið 2015 sem styrkti stöðu bankans enn frekar á landsbyggðinni.
Þróun til framtíðar
Undanfarin ár hafa einkennst af markvissri þróun og mikilvægum tímamótum í starfsemi Landsbankans. Með stafrænum lausnum, nýju húsnæði og auknu þjónustuframboði hefur bankinn styrkt stöðu sína og skapað traustan grunn fyrir framtíðina.
Stafræn bylting
Landsbankinn hefur verið leiðandi í þróun íslenskrar bankaþjónustu á stafrænum vettvangi.
Fyrst var öflugt netbankaumhverfi þróað og síðan Landsbankaappið sem gerir viðskiptavinum kleift að framkvæma nær öll bankaviðskipti hvar og hvenær sem er. Landsbankinn nýtir nú einnig gervigreind í starfsemi sinni. Við innleiðingu nýrrar tækni er það leiðarljós Landsbankans að mæta þörfum viðskiptavina með mannlegri þjónustu sem styðst við tæknina og gæta að öryggi.
Tímamót
Landsbankinn flutti miðlæga starfsemi sína úr 12 húsum í Kvosinni í nýtt og hagkvæmara húsnæði við Reykjastræti 6 í Reykjavík árið 2023. Bæði hönnun og framkvæmd nýbyggingar bankans hlutu vottun 2016 BREEAM-umhverfisstaðalsins með einkunnina frábært, fyrst bygginga hérlendis.
Árið 2025 keypti Landsbankinn TM tryggingar hf. Kaupin marka tímamót í sögu bankans en með því að bæta tryggingarekstri við starfsemina býðst viðskiptavinum enn betri og fjölbreyttari fjármálaþjónusta, allt á einum stað. Kaupin á TM styrktu einnig rekstur bankans og auka verðmæti hans til framtíðar.
140 ára afmæli
Landsbankinn fagnar 140 ára afmæli árið 2026. Bankinn er enn stærsti viðskiptabanki á Íslandi og veitir einstaklingum og fyrirtækjum um allt land alhliða fjármálaþjónustu. Bankinn er sem fyrr hluti af og virkur þátttakandi í umhverfi sínu, íslensku samfélagi.
Skýr lykilmarkmið, studd með áhersluverkefnum, markvissri framkvæmd og vel ígrunduðum ákvörðunum með langtímahagsmuni að leiðarljósi skila sér í traustum banka fyrir farsæla framtíð.