Þetta er gott að vita áður en þú kaup­ir í sjóði

Fjárfesting í verðbréfa- og fjárfestingarsjóðum er vinsæl leið til að ávaxta sparifé. Almennt má segja að slíkir sjóðir gefi kost á meiri ávöxtun en hefðbundnir sparireikningar, sérstaklega þegar vextir eru lágir. Áhættan er á hinn bóginn meiri og hún er mjög misjöfn á milli sjóða. Því er gott að þekkja nokkur lykilhugtök þegar þú veltir fyrir þér að setja sparnaðinn þinn, eða hluta af honum, í sjóð.
Verðbréf í appi
3. maí 2021 - Teitur Páll Reynisson

Úrvalið af sjóðum er mikið og mikilvægt að finna sjóðinn sem hentar þínum fjárhagslegum markmiðum. Kynntu þér hvern sjóð vel og vandlega áður en þú kaupir í honum. Þú þarft að m.a. að huga að því hversu lengi þú vilt geyma peningana þína í sjóðnum og hversu mikla áhættu þú getur sætt þig við.

Hvers konar sjóðir eru í boði fyrir þig?

  • Lausafjársjóðir geta hentað þeim sem vilja ávaxta sparnaðinn sinn með innlánum, stuttum skuldabréfum og víxlum. Lausafjársjóðir bera almennt litla vaxtaáhættu og fá betri kjör á innlánum í krafti stærðar sinnar.
  • Skuldabréfasjóðir eru sjóðir sem fjárfesta að mestu í skuldabréfum útgefnum af ríki, sveitarfélögum, fjármálafyrirtækjum og fyrirtækjum. Skuldabréfasjóðir geta ýmist hentað til skamms eða langs tíma.
  • Hlutabréfasjóðir fjárfesta aðallega í skráðum og óskráðum innlendum sem og erlendum hlutabréfum. Hlutabréfasjóðir eru ætlaðir sem langtímafjárfesting þar sem sveiflur geta verið talsverðar. Ráðlagður fjárfestingartími er oftast 4 ár eða lengur.
  • Blandaðir sjóðir fjárfesta í dreifðu og blönduðu safni verðbréfa, öðrum sjóðum og innlánum. Með blönduðum sjóði er hægt að ná fram eignadreifingu sem dregur úr áhættu og getur hentað til ávöxtunar til lengri tíma.
  • Kauphallarsjóðir eru með hlutlausa stýringu sem endurspegla tiltekna vísitölu. Viðskipti með slíka sjóði fara í gegnum kauphöll og bera oft á tíðum minni árlegan viðvarandi kostnað en sjóðir með virka stýringu.

Sjóðir sem þessir geta svo verið ýmist verðbréfasjóðir eða fjárfestingarsjóðir. Fjárfestingarsjóðir hafa rýmri fjárfestingarheimildir en verðbréfasjóðir og geta því fjárfest í flóknari fjármálaafurðum. Fjárfestingarsjóðir teljast því áhættumeiri fjárfesting.

Þú getur skoðað fjárfestingarheimildir og áhættuþætti hvers sjóðs í útboðslýsingu, upplýsingablaði og lykilupplýsingum sjóðsins. Það skiptir miklu máli að þekkja heimildir þess sjóðs sem keypt er í og vita þar með í hverju sjóðstjórinn má kaupa.

Áskrift að sjóði

Þú getur skráð þig í mánaðarlega áskrift í sjóðum. Í mánaðarlegri áskrift getur þú valið tiltekna fjárhæð sem er sjálfkrafa skuldfærð af reikningnum þínum í hverjum mánuði. Þessi leið getur hentað vel ef þú vilt byggja upp sparnað til lengri tíma. Í mánaðarlegri áskrift greiðir þú ekkert gjald við kaup í sjóðnum og færð afslátt af afgreiðslugjaldinu. Í reglubundnum sparnaði þarf upphæðin ekki að vera há. Lágmarksfjárhæðin í áskrift er aðeins 5.000 kr. en gott er að hafa í huga að margt smátt gerir eitt stórt.

Afgreiðslugjald

Afgreiðslugjald í verðbréfaviðskiptum hjá Landsbankanum er almennt 450 krónur. Gjaldið er innheimt í hvert skipti sem viðskipti eru framkvæmd. Ef þú annast viðskiptin í netbankanum færðu 50% afslátt af afgreiðslugjaldinu.

Gjald við kaup í sjóðum

Gjald við kaup (einnig nefnt upphafsgjald eða gengismunur) er sú fjárhæð sem þú þarft að greiða þegar þú fjárfestir (kaupir) í sjóðnum og er hlutfall af þeirri fjárhæð sem fjárfest er fyrir. Í tilviki Landsbréfa, sem er dótturfélag Landsbankans og sér um stýringu sjóða bankans, bera flestir sjóðir aðeins gjald við kaup en ekkert gjald við innlausn. Hægt er að skoða hvert upphafsgjald hvers sjóðs er í lykilupplýsingum sjóðsins. Óskir þú eftir kaupum í sjóðum Landsbréfa í netbankanum er veittur 25% afsláttur af upphafsgjaldinu.

Dæmi um áhrif upphafsgjalds eða gjald við kaup


Fjárhæð sem keypt er fyrir í sjóði 100.000 kr.
Upphafsgjald í hlutabréfasjóði (2,0%) 2.000 kr.
Afgreiðslugjald 450 kr.
Fé til ávöxtunar 97.550 kr.
Ávöxtun sjóðs á fyrsta árinu 8,00%
Ávöxtun þín fyrsta árið með tilliti til upphafsgjalds 105.354 kr.
Hlutfallsleg ávöxtun þín fyrsta árið með tilliti til upphafsgjalds 5,35%

Uppgjörstími

Uppgjörstími er fjöldi viðskiptadaga frá því að viðskiptavinur óskar eftir að kaupa eða selja í sjóði og þar til viðskiptin eru afgreidd, annað hvort með því að skuldfæra reikning (ef þú ert að kaupa) eða leggja peninga inn á reikninginn þinn (ef þú ert að selja). Uppgjörstími flestra íslenskra sjóða er 1 til 3 virkir daga. Þetta er gjarnan táknað með T+X, þar sem T stendur fyrir viðskiptadag (e.transaction date) og X er fjöldi daga.

Opnunartími sjóðs

Opnunartími sjóðs er sá tími sólarhrings sem hægt er að óska eftir kaupum og sölu í sjóðum. Flestir sjóðir Landsbréfa eru opnir frá kl. 9:30-14:30 þá viðskiptadaga sem kauphöllin á Íslandi er opin. Ef viðskiptavinur óskar eftir kaupum eða sölu eftir lokunartíma sjóðs er hún afgreidd með þeim pöntunum sem berast á opnunartíma næsta dags.

Fjárfestingarheimildir

Fjárfestingarheimildir eru fyrirfram ákveðnar heimildir sem sjóðstjóra ber að fara eftir við stýringu sjóðs. Þær segja til um hversu hátt hlutfall af fjárfestingum sjóðsins má vera í mismunandi eignaflokkum, eins og skuldabréfum, hlutabréfum o.s.frv. Þú getur skoðað fjárfestingarheimildir sjóða í lykilupplýsingum eða í útboðslýsingu.

Uppgjörsdagur

Uppgjörsdagur er sá viðskiptadagur þar sem skuldfærsla fyrir viðskiptin á sér stað. Ef þú óskar eftir að kaupa í sjóði með uppgjörstíma T+2 þá er reikningurinn þinn skuldfærður tveimur viðskiptadögum eftir að þú óskaðir eftir kaupunum.

Ráðlagður fjárfestingartími

Ráðlagður fjárfestingartími sjóðs er sá tími sem æskilegt er að ávaxta fjármuni í sjóðnum með tilliti til þess hvernig sjóðurinn hefur sveiflast í verði á síðustu árum. Ágætt er að hafa í huga að fjármunir þínir eru ekki bundnir í sjóðnum, fyrir utan þá daga sem það tekur að innleysa úr sjóðnum, sem er oftast 1 til 3 dagar. Það getur hins vegar verið óhagkvæmt að innleysa í sjóði eftir stuttan tíma hafir þú greitt upphafsgjald.

Áhættuþættir

Fjárfesting í sjóðum felur ávallt í sér áhættu. Mikilvægt er að kynna sér helstu áhættuþætti í þeim sjóði sem þú ert að hugsa um að fjárfesta í en í tilfelli sjóða Landsbréfa eru þær upplýsingar aðgengilegar á upplýsingablaði og í útboðslýsingu sem birt er fyrir hvern sjóð. Áhættuþættirnir eru misjafnir á milli sjóða og það borgar sig að kynna sér þá í hverju tilfelli fyrir sig. Meðal áhættuþátta er markaðsáhætta sem felst í að gengi verðbréfa og breytingar á markaðsvöxtum getur sveiflast með ófyrirsjáanlegum hætti. Annar áhættuþáttur er lausafjáráhætta þar sem sú staða getur komið upp að eign seljist ekki tímanlega á ásættanlegu verði. Í sumum sjóðum er líka gjaldmiðlaáhætta og svo má áfram telja.

Áhættuþol

Áhættuþol er einstaklingsbundið og segir til um viðhorf þitt til áhættu. Ráðlagt er að taka minni áhættu eftir því sem aldurinn færist yfir þar sem yngra fólk hefur að jafnaði meira svigrúm til að þola sveiflur í ávöxtun. Ef þú ætlar að fjárfesta til skamms tíma er ekki mælt með að taka mikla áhættu þar sem þú gætir átt von á sveiflum í ávöxtun.

Áhættumælikvarði

Áhættumælikvarði sjóðs á að hjálpa þér að meta áhættuna í sjóðnum og er hann er byggður á sveiflum í vikulegri ávöxtun sjóðsins síðustu fimm ár. Mælikvarðinn er reiknaður samkvæmt leiðbeiningum frá Evrópska verðbréfa- og markaðseftirlitinu (e. ESMA). Flokkur 1 ber minnstu sveiflurnar í ávöxtun en flokkur 7 mestu sveiflurnar og er því talinn áhættumeiri.

Viðverandi gjöld

Viðverandi gjöld er allur sá kostnaður sem til fellur við rekstur sjóðs. Gjöldin eru reiknuð inn í gengi sjóðsins á hverjum degi og eru því ekki innheimt sérstaklega.

Pantaðu sparnaðarráðgjöf

Ef þú ert að velta fyrir þér að spara með því að kaupa í sjóði eða gerast áskrifandi að sjóði, þá getur fyrsta skrefið verið að panta tíma í sparnaðarráðgjöf hjá sérfræðingi bankans. Við tökum vel á móti þér og saman finnum við leiðina sem hentar þínum markmiðum best.

Panta sparnaðarráðgjöf

Höfundur er viðskiptastjóri í Fagfjárfestaþjónustu Landsbankans.

Kona og maður með kaffibolla

Almennur fyrirvari vegna fjárfestinga í sjóðum

Upplýsingar þær sem hér koma fram eru útbúnar af Landsbankanum og eru ætlaðar til almennrar fræðslu og upplýsingar um fjárfestingar í sjóðum.

Landsbankinn er ekki skuldbundinn til að uppfæra efni þessarar greinar eða til að leiðrétta villur sem kunna að koma í ljós síðar. Efni þessarar greinar getur breyst án fyrirvara, s.s. vegna breytinga í lagaumhverfi eða á reglum sjóða. Landsbankinn ber enga ábyrgð á beinu eða óbeinu tjóni sem kann að verða vegna notkunar á efni þessarar greinar.

Efni þessarar greinar er markaðsefni og felur ekki í sér fjárfestingarráðgjöf sbr. lög nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, og hefur Landsbankinn því ekki metið hvort fjárfesting í tilteknum fjármálagerningi eða sjóði sé viðeigandi fyrir einstaka viðskiptavini.

Viðskiptavinir Landsbankans eru ávallt hvattir til að gera sjálfstæða könnun á þeim upplýsingum sem ákvörðun þeirra um fjárfestingu byggir á og leita óháðrar ráðgjafar þar um, þ.m.t. um skattaleg atriði sem kunna að snerta fjárfestinguna.

Viðskipti með fjármálagerninga og sjóði geta verið mjög áhættusöm og ávöxtun í fortíð gefur ekki áreiðanlega vísbendingu um ávöxtun í framtíð. Viðskiptavinir eru því sérstaklega hvattir til að kynna sér áhættulýsingu vegna markaðsviðskipta með fjármálagerninga sem aðgengileg er hér til hliðar.

Þú gætir einnig haft áhuga á
Skipulagning framkvæmda
6. des. 2022

Hvað kostar að taka skammtímalán?

Óvænt útgjöld eða tekjufall geta valdið því að stundum þarf að taka lán til skamms tíma og með litlum fyrirvara. Ýmis skammtímalán eru í boði og það borgar sig að kanna hvar hægt er að fá bestu kjörin.
Íbúðahús
9. nóv. 2022

Hvernig virka verðtryggð lán?

Verðtryggð lán eru bundin við vísitölu neysluverðs sem er notuð til að mæla verðbólgu. Það þýðir að höfuðstóll lánsins hækkar í takt við verðbólguna hverju sinni. Ef verðbólga er mikil getur hækkunin verið umtalsverð og haft þau áhrif að greiðslubyrði verðtryggðra lána hækkar þegar líður á lánstímann.
2. nóv. 2022

Hvernig er hægt að ávaxta sparnað í verðbólgu?

Þegar verðbólga er há getur verið snúið að ávaxta sparnað til skemmri tíma. Ef ávaxta á sparnaðinn til lengri tíma eru fleiri möguleikar í stöðunni.
20. okt. 2022

Þú getur byggt upp séreign með skyldulífeyrissparnaðinum

Í hugum margra er lítill munur á lífeyrissjóðum og þeirri þjónustu sem þeir bjóða upp á. Sú er þó ekki raunin og liggur munurinn m.a. í því að sumir lífeyrissjóðir bjóða fólki upp á þann kost að greiða hluta af skyldulífeyrissparnaði í séreign sem ella hefði runnið í samtryggingu. Séreignin erfist að fullu við fráfall sjóðsfélaga.
11. okt. 2022

Hvaða áhrif hafa vaxtahækkanir á lánin mín?

Hærri stýrivextir leiða til þess að vextir og mánaðarleg greiðslubyrði á lánum sem eru með breytilega vexti hækka. Þetta á meðal annars við um neytendalán á borð við yfirdrátt og greiðsludreifingu á kreditkortum en mestu munar þó yfirleitt um íbúðalánin.
Fasteignir
2. sept. 2022

Ætti ég að festa vextina á íbúðaláninu mínu?

Seðlabankinn hefur á árinu 2022 hækkað stýrivexti, úr 2% í 5,5% en lægstir voru stýrivextir 0,75% á árinu 2021. Þegar vextir byrjuðu að hækka varð algengara að fólk festi vextina, í 3 eða 5 ár. Í þessari grein er fjallað um muninn á föstum og breytilegum vöxtum og hvað þarf að hafa í huga þegar ákvörðun um lánsform er tekin.
26. ágúst 2022

Kaup í sjóðum getur verið einfaldasta leiðin til að dreifa áhættunni

Sjóðir eru í stuttu máli safn margra fjárfestinga og er ætlað að einfalda fólki dreifingu eigna til að draga úr áhættu og sveiflum. Margar tegundir sjóða eru í boði og fylgja þeir ólíkum markmiðum. Sumir sjóðir stefna til dæmis að því að lágmarka áhættu eða sérhæfa sig í tilteknum atvinnugreinum eða hugmyndafræði, s.s. sjálfbærni.
26. ágúst 2022

Hvernig kaupi ég hlutabréf?

Það er mjög einfalt að kaupa hlutabréf. Til dæmis er hægt að fjárfesta í hlutabréfum einstakra félaga og margskonar sjóðum í netbanka Landsbankans og í Landsbankaappinu á einfaldan hátt og fylgjast þar með þróun fjárfestingarinnar.
26. ágúst 2022

Fyrstu skrefin í verðbréfafjárfestingum

Áður en byrjað er að fjárfesta í verðbréfum er mikilvægt að hafa ákveðin lykilatriði á hreinu og vera meðvituð um áhættuna.
15. júní 2022

Hvað á að borga fyrir barnapössun?

Stundum þurfa foreldrar að skreppa eða geta ekki sótt börn á réttum tíma vegna vinnu eða náms. Sumarnámskeið eru líka yfirleitt styttri en vinnudagur. Því þarf stundum að redda pössun. En hvað á að borga á tímann fyrir barnapössun?
Vefkökur

Með því að smella á “Leyfa allar” samþykkir þú notkun á vefkökum til þess að auka virkni vefsins, greina vefnotkun og aðstoða við markaðssetningu.

Nánar um vefkökur