Tinna Rut er fædd í Reykjavík en fluttist sex ára gömul með foreldrum sínum og systrum til Reyðarfjarðar. Þar eru hennar rætur og þar spilaði hún fótbolta með meistaraflokksliði Vals á Reyðarfirði. Hún var hraustur og orkumikill unglingur en þegar kom í framhaldsskóla fór að bera á veikindunum. Hún byrjaði að hafa mjög mikla þörf fyrir að hreyfa sig og grenntist mikið.

Ég hef aldrei verið í neinni megrun og alltaf verið grönn. Við vitum ekki af hverju ég veiktist en grunar helst að erfiðleikar mínir við að borða stafi af því að þegar ég var lítil festist ostbiti í hálsinum á mér.

Eftir að ég byrjaði í Menntaskólanum á Egilsstöðum hafði ég mikla þörf fyrir að hreyfa mig og smám saman varð hreyfingin meiri og fæðan minni. Ég var samt aldrei þannig að ég væri föst í líkamsræktarstöðinni þótt ég æfði mikið. Ég hef líka alltaf átt erfitt með að sitja kyrr, vil helst vera á hundrað við vinnu, vaska upp eða þrífa.

Hefurðu alltaf verið þannig?

Já, en það jókst eftir að ég veiktist.

Þessi þörf fyrir hreyfingu, finnurðu sjálf fyrir því að hún sé óeðlilega mikil?

Já, hún er óeðlilega mikið. Ég get ekki sest niður til að horfa á sjónvarp og hef ekki gert það í mörg ár. Mér finnst eins og ég þurfi alltaf að vera að gera eitthvað.

Síðan ferðu að borða minna.

Ég var inni á deild fyrir tveimur eða þremur árum og þá komst vani á að borða sex sinnum á dag. Ef það breytist þá fer allt í rugl. Það er orðin svolítil þráhyggja.

En þessi hegðun fer fljótlega að hafa mikil áhrif á lífsgæði þín.

Já, bæði félagslega og andlega og auðvitað fyrir fjölskylduna. Líf mitt breyttist gjörsamlega. Ég hafði verið þessi hrausta íþróttakona sem aldrei veiktist. Ég byrjaði að verða mjög þreytt í fótboltanum og afsakaði mig með því að mér væri illt í bakinu til að þurfa ekki að spila. Núna er ég með beinþynningu á við sjötuga konu.

Þá fór ég að borða minna og minna. Nærðist aðallega á skyri og eplum. Annars man ég mjög lítið eftir þessum tíma og langar ekki að muna. Ég var ekki jafn meðvituð þá og nú um hvað ég borða. Núna veit ég alveg, ég sé það til dæmis á fötunum mínum, að ég þarf að borða meira og fitna. Ég sá það svosem líka þá en þá réði eitthvað annað.

Hvenær tók fjölskylda þín eftir að eitthvað var að?

Ég veit það ekki alveg. Eftir eitt eða tvö ár. Ég man ekki alveg hvenær ég viðurkenndi að ég væri veik. Þegar ég var lögð inn þá bað ég sjálf um það. Það var eitt það ógeðslegasta sem ég hef gert. Það er engin sérstök deild fyrir átröskunarsjúklinga þannig að ég fór inn á geðdeild. Þar var setið yfir mér og ég látin borða. Mér fannst það ekki gera neitt gagn og ekki pabba og mömmu heldur.

Þá ákvað pabbi að hætta að vinna í einn vetur. Hann sat yfir mér og fylgdist með því að ég borðaði. Fjölskyldan hefur hjálpað mér rosalega mikið. Ég væri örugglega ekki hér ef hún hefði ekki hjálpað mér. Síðan hætti mamma að vinna og kom með mér hingað suður þar sem eru betri aðstæður fyrir mig.

Afneitun er líklega algeng meðal anorexíusjúklinga. Hvernig var með þig?

Ég man lítið eftir því. Ég þrætti eitthvað fyrir að vera veik í byrjun. En núna hef ég verið meðvituð í langan tíma. Ég held líka að pabbi hafi verið í svolítilli afneitun þangað til ég bað um að verða lögð inn.

Manstu þegar þú fékkst greininguna?

Nei. Ég man bara að ég fór í nokkur viðtöl upp á göngudeild geðdeildar Landspítalans. Þá tók ég einhver próf. En eins og ég segi þá man ég lítið eftir þessum tíma.

Anorexía er lífshættulegur sjúkdómur. Varstu mjög hrædd?

Ég er mjög hrædd. Um daginn dó kona sem ég þekkti úr sjúkdómnum. Þegar minningargreinarnar birtust fann ég að mamma og pabbi urðu mjög hrædd. Það getur verið að einn morguninn vakni ég ekki. Jú, ég er hrædd og hef alltaf verið.

Þegar ég var yngri hefði mér aldrei dottið í hug að ég myndi fá anorexíu. Það var meira að segja stelpa með mér í skóla sem veiktist af anorexíu. Ég skildi ekki þetta vesen, af hverju hún borðaði bara ekki meira. Mér datt aldrei í hug að þetta gæti komið fyrir mig. En þetta getur komið fyrir alla.

Hvernig er meðferðin?

Pabbi hætti að vinna og það gerði mér mjög gott og ég náði mikilum bata. Ég hef annars farið mjög upp og niður. Síðan fór ég til Forma og það gerði mér mjög gott. Ég hef bæði verið hjá Forma í viðtölum og eins á hópfundum. Það er mjög gott að hlusta á aðra og tala vi þá sem skilja mann. Sálfræðingurinn minn hefur líka hjálpað mér mjög mikið: það hjálpast allt að. Svo reyni ég sjálf að taka á þessu og öll fjölskyldan hjálpast að.

Þú hefur fundið mikinn stuðning.

Já, frá öllum. Sumir fá enga hjálp og ég sé mikinn mun hvað það er erfiðara fyrir þá að ná sér.

Hvað er það hættulegasta við sjúkdóminn?

Ég held að það sé að maður fái hjartaáfall eða heilablóðfall. Ég missti neglurnar vegna vannæringarsveppasýkingar. Sumir missa hárið. Ég var heppin að halda hárinu þótt það hafi verið ljótt og reytt. Neglurnar eru allar að koma núna. Ég fór á rándýran sveppakúr sem hefur hjálpað eitthvað.

Sjálfsmyndin versnar mikið.

Sjálfsmyndin er í rúst. Ég fjarlægðist vini mína. Ég fer sjaldan út að skemmta mér þótt mamma og pabbi hvetji mig mjög til þess. Ég fer stundum og það er rosalega gaman þegar ég næ að hugsa um annað en sjúkdóminn, að allir séu að horfa á mig og hugsa um hvað ég sé grönn. Ég er alltaf í peysu, jafnvel þótt það sé heitt, því hendurnar á mér eru svo grannar.

Hvað varstu þung þegar þú varst léttust?

35 kíló.

Fylgdistu vel með vigtinni?

Ég gerði það þá en ég er ekki í æst í það núna. Þá vigtaði ég mig oft á dag.

Ert þú dæmigerður anorexíusjúklingur?

Það eru ótrúlega margar myndir af þessum sjúkdómi. Ég er ekki dæmigerð að því leyti að mér finnst ég vera grönn. Yfirleitt finnst anorexíusjúklingum þeir vera feitir. Mér finnst hins vegar mjög óþægilegt að vera svöng. Ég borða svosem ekki hamborgara, frekar brauð, skyr og ávexti. Ef ég fæ mér nammi þá þarf ég alltaf meira og meira af því líkamann vantar greinilega sykur. En það eru mörg einkenni sem ég á sameiginleg með þeim sem eru á fundunum hjá Forma þannig að ég get allavega ekki neitað því að ég sé með átröskun.

Hefurðu fundið mikinn skilning?

Margir skilja ekki afhverju þetta er vandamál. Mamma og pabbi fengu oft að heyra athugasemdir um hvað væri að þeim, af hverju þau gætu ekki bara látið hana borða? Það er auðvelt að segja það en erfiðara í framkvæmd. Ömmu fannst þetta til dæmis mjög skrýtið. En eftir fjölskyldufund hjá Forma fór hún að skilja sjúkdóminn betur.

Átröskun er oft tengd við samfélagslegan þrýsting og tísku.

Ég finn alveg fyrir því í blöðunum hvað allir eru í ræktinni og langar í kjólinn fyrir jólin. Í vinnunni hjá mér eru allir í ræktinni og á grænmetisfæði. Ég finn alveg að mig langar að vera í þeim pakka. En ég verð að vera sterk.

Hvernig sérðu framtíðina?

Ég vona bara að ég nái mér, eignist fjölskyldu og nái að þakka fjölskyldunni minni fyrir allt sem hún hefur gert fyrir mig. Mig langar í háskóla til að mennta mig meira. Og svo langar mig aftur í fótboltann. Ég lít björtum augum fram á við og ætla að ná mér.

Er bjartsýni og von stór hluti af batanum?

Algjörlega. Maður verður að vera jákvæður og bjartsýnn til að komast í gegnum þetta. Það er ekki hægt að neyða sjúkling til að fara á fundi eða til sálfræðings. Maður verður að vilja það sjálfur.

Maður er kominn langt þegar maður hefur viðurkennt sjúkdóminn og enn stærra skref er að fara á fundi. En það er langt eftir. Þetta tekur sinn tíma.

Þú talar um þráhyggju. Upplifirðu sterkt að þú getir ekki treyst eigin dómgreind?

Já. Ég spyr mikið. Ég á erfitt með að sofna á kvöldin af því ég get ekki ákveðið í hvað ég á að fara daginn eftir. Ég þarf alltaf að spyrja mömmu. Ég hef ákaflega lítið sjálfstraust og það er stór hluti af sjúkdómnum. Það væri mikill bati ef ég losnaði við þessar áhyggjur.

Og það er eitthvað sem var ekki áður?

Alls ekki.

Þú hefur verið sjálfsörugg stelpa?

Já. Ég naut þess að vera ein. Núna er ég ótrúlega háð mömmu og pabba, það er ekki eins og ég sé 22 ára. Ég þarf að klippa á naflasrenginn og standa á eigin fótum.

Lífið heldur áfram

Við erfiðar aðstæður er mikilvægt að geta notið styrks þeirra sem af hugsjón og reynslu búa vel að þeim sem glíma við alvarlega sjúkdóma.

Leggðu góðu málefni lið