Friðgeir Jóhannesson fæddist 15. ágúst árið 1947. Þann 16. desember árið 1998 var Friðgeir við störf í húsgrunni nýbyggingar þegar hann lenti undir vinnuvél með þeim afleiðingum að hann missti sjónina og heyrn skertist verulega. Einn besti félagi hans er blindrahundurinn Erró.

Friðgeir tekur á móti mér með hundinum Erró. Friðgeir býr ásamt konu sinni í raðhúsi í Breiðholti. Móttökurnar eru hlýlegar. Friðgeir vísar mér til stofu, sest sjálfur í húsbóndastól, kemur sér vel fyrir. Erró kemur sér fyrir við hlið húsbónda síns, liggur, lætur fara vel um sig.

Svo við byrjum á byrjuninni, Friðgeir, hvar ertu fæddur?

Ég er fæddur í Reykjavík 5. ágúst árið 1947. Foreldrar mínir voru Jóhannes Guðjónsson útgerðarmaður og Ragnheiður Maríasdóttir frá Hesteyri í Jökulfjörðum. Pabbi átti bát í Reykjavík sem hét Íslendingur og síðar eignaðist hann annan sem hét Íslendingur II.

Togaði sjórinn í þig?

Já, ég var til sjós í 34 ár, byrjaði 11 ára gamall á skaki á bát sem hét Hermóður. Ég var tvo sumur á Hermóði og þá byrjaði ég hjá pabba.

Hvernig átti það við þig?

Ég kunni mjög vel við mig. Sjórinn er mín heimabyggð, enda sjómaður í 34 ár.

Hvað er svona heillandi við sjóinn?

Fjölbreytileikinn. Á sjónum er aldrei neitt eins: sjórinn, veðrið, fiskiríið, vinnan. Sjórinn togar alltaf í mann.

Hvenær komstu svo í land?

Ég kom líklega í land árið 1996. Þá var ég á milli skipa eins og það er kallað. Ég hitti bróður mömmu heima hjá foreldrum mínum. Hann var þá að vinna hjá Klæðningu og spurði hvort ég hefði eitthvað að gera. Ég sagði honum eins og var að ég væri milli skipa, væri að bíða eftir næstu vertíð og ætlaði að skipta um bát. Ef þú hefur ekkert að gera, sagði hann, þá geturðu unnið hjá mér. Og það varð úr að ég byrjaði að vinna hjá Klæðningu við að leggja þökur og og standsetja lóðir og plön.

Ég man ekkert eftir þessum degi

Þegar haustaði bað ég um að fara vestur á Flateyri þar sem Klæðning var að vinna við snjóflóðagarðana. Verkstjórinn þar var ekkert á því að taka mig, leist ekkert á karlinn. En það varð síðan úr að ég fékk starf við að setja saman stórt rör sem liggur í gegnum snjóflóðagarðinn svo hægt sé að aka inn í A-ið þar sem útivistarsvæði Flateyringa er. Ég kláraði tvö eða þrjú úthöld þar og fór svo að vinna við Gilsfjarðarbrúna þar sem mitt hlutverk var að sprengja grjót í garðinn.

Þar var ég í einhverja átta mánuði eða allt þar til ég byrjaði að vinna í grunninum á Smáralind. Þar var ég að hjálpa til við sprengingar þegar ég varð fyrir slysinu: félagi minn sá mig ekki og keyrði eiginlega yfir mig á beltagröfu.

Manstu eftir þessum degi?

Nei, ég man ekkert eftir þessum degi.

Og ekki fram að slysinu?

Ekkert frá rúmlega sex um morguninn. Ég man ekki hvernig ég fór í vinnuna þó ég viti að ég hafi farið á bíl. Þetta gerðist 16. desember árið 1998 og ég man ekki eftir mér fyrr en eftir þrettándann. Annars er þetta voðalega gloppótt, bara einhver smáatriði sem ég man.

Varstu farsæll fram að slysinu?

Nei, ég hef verið frekar mikill hrakfallabálkur um ævina, lent í allskonar smáslysum.

Frá því þú varst krakki?

Já, en aldrei lent svona illa í því. Ég hef lent í sjóinn, tekið út og skolað inn aftur. Í Gilsfirðinum var ég á borvél á leiðinni eftir 14 metra háu stáli í grjótnámunni þegar ég keyri upp á 40 sentimetra grjót sem skýst undan beltinu á vélinni sem dettur niður þessa örfáu sentimetra með þeim afleiðingum að henni hvolfdi og hrapaði niður af brúninni og ofan í námuna á aðra vél.

Svo heppilega vildi til að ég hafði ekki getað lokað dyrunum þannig að ég festi hurðina upp og gat stokkið út áður en vélin hrapaði niður. Ef ég hefði ekki komist út hefði ég ekki kembt hærurnar: vélin fór í tvennt.

Það var mikil mildi að vélin lenti ofan á rassinum á þeirri sem var niðri í námunni. Félagi minn sem var á vélinni ætlaði aldrei að þora að athuga með vélina mína af því að hann hélt að ég væri í henni og ég ætlaði aldrei að þora út á brúnina af því að ég hélt að vélin hefði lent ofan á honum. Þetta hefur verið skondin sjón.

Prinsinn á Hermóði

En þú ert kominn ellefu ára gamall á sjó: þú byrjar snemma að vinna.

Já, mjög snemma. Ég átti að vera í sveit en mér líkaði það engan veginn, var alltaf veikur og læknirinn sagði að það þýddi ekkert annað en senda mig heim. Nokkrum dögum eftir að ég birtist heima þá kemur í heimsókn gamall vinur mömmu og pabba, Guðmundur skipstjóri á Hermóði, kallaður prins á Hermóði, sem var á leið á skak vestur á Ísafjörð.

Hann sagði við mömmu hvort hann mætti ekki taka strákinn með sér í sumar, hann skyldi hafa mig hjá sér. Mamma sagði að hún yrði að ræða það við pabba sem var úti á sjó en Guðmundur sagðist myndu tala við hann í talstöðinni. Það varð úr að ég fór með prinsinum á Hermóði og var með honum tvö sumur.

Hvernig leist þér á það, 11 ára, að fara á skak vestur á Ísafjörð?

Mjög vel. Þetta var akkúrat eitthvað fyrir mig.

Var þetta erfitt sumar?

Nei! Þetta var skemmtilegt sumar, eitt skemmtilegasta sumar sem ég hef lifað. Mikið ævintýri. Við lönduðum mest á Ísafirði og í Dýrafirði. Einu sinni þegar við lönduðum á Þingeyri var enginn ís til þar þannig að við fengum vörubíl, fórum upp í fjall og mokuðum snjó á bílinn með skóflum. Þetta var mikið ævintýri fyrir 11 ára gutta.

Fyrst áttum við að vera tveir strákar, það sem kallað er hálfdrættingar. Strákurinn sem var á móti mér var hins vegar soddan ónytjungur að það var ekki hægt að láta hann gera nokkurn skapaðan hlut. Hann fór með okkur einn eða tvo túra en var svo settur í land. Ég tók við og átti það sem ég dró, þurfti ekkert að borga til bátsins.

Þú hefur verið efnaður eftir sumarið?

Já, ég átti fullt af peningum.

Þú hefur væntanlega farið róðra með pabba þínum áður en þú fórst vestur á Hermóð?

Jájá, einn og einn róður og í slipp. Maður fór út þegar maður var farinn að standa í lappirnar. Það var enginn maður með mönnum öðruvísi.

Þannig að atvinnuferill þinn byrjar sumarið sem þú ert 11 ára.

Já, eftir þetta var ég alltaf til sjós á sumrin. Ég kláraði barnaskólann og fór í gagnfræðaskóla í Vogaskóla fyrstu tvo bekkina en eftir það fór ég í Lindargötuskóla í sjóvinnudeild verknáms og kláraði þar 3. og 4. bekk.

Síðan fór ég á sjóinn allt árið þegar skólanum lauk.

Kom aldrei neitt annað til greina?

Nei. Aldrei.

Alltaf verið Valsari

Hefurðu átt einhver áhugamál fyrir utan vinnuna?

Já, fótbolta.

Hvaða liðum heldurðu með?

Ég hef alltaf haldið með Val hérna heima.

Og Manchester United á Englandi?

Nei, það eru akkúrat erkifjendurnir. Ég er algjör Liverpool-aðdáandi.

Og búinn að vera frá barnæsku?

Já, frá því ég man eftir mér.

Er það ekki óvenjulegt, yfirleitt eru Valsarar Manchestermenn og KR-ingar Liverpoolmenn.

Jújú, en því er öfugt farið með mig. En ég hef alltaf verið Valsari, líklega vegna þess að Sigurður Dagsson markmaður Vals átti heima við hliðina á mér í Efstasundi.

Þú hefðir átt að vera Þróttari.

Já, en alltaf í Val.

Spilaðirðu sjálfur?

Já, við spiluðum mikið, strákarnir, á Kleppstúninu. Ég fór líka með Sigga í Val en það er ekki hægt að segja að ég hafi spilað með þeim, ég var alltaf úti á sjó. En maður spilaði alltaf fótbolta þegar hægt var.

Og horfðir á boltann.

Já. Núna er ég til dæmis með allar fótboltastöðvarnar hjá öllum sjónvarpsfyrirtækjunum bara til að geta fylgst með enska boltanum. Þó sé ég ekki glóru. Þetta skýtur svolítið skökku við. Ég er meira að segja með sérstaka ADSL rás til að hafa enska boltann þótt ég sjái ekki neitt. Ég heyri og sé leikinn fyrir mér.

Svo er ég líka mikil handboltafrík. Hef líka mikinn áhuga á formúlunni. Er Ferrari-maður út í ystu æsar. Schumacher er minn maður.

Er ekki hægt að kveikja ljós?

En svo við komum aftur að slysinu. Manstu þegar þú uppgötvaðir að þú værir ekki með sjón?

Jájá, ég man eftir því. Það var eiginlega þannig að hjúkrunarfræðingurinn uppgötvar að ég er blindur. Ég er alltaf að tala um hvað það sé dimmt, hvort ekki sé hægt að kveikja ljós og hvort ég geti fengið gleraugun mín. Ég hafði gert mikið af því í tómstundum að setja saman skútur og notaði þá gleraugu við að þræða litlar blakkir og svoleiðis. Síðan kveikir fólk á því að ég sé ekki neitt.

Ekki neitt?

Nei.

Hvernig tilfinning var að fá þann úrskurð?

Ég veit það ekki. Ég held ég hafi ekki gert mér grein fyrir því. Það var í upphafi sagt að blindan gæti verið um stundarsakir en sjónin síðar komið aftur. Ég held að enginn hafi vitað hvernig þetta færi. Sjálfur gerði ég mér ekki grein fyrir þessu.

En er útséð með að þú færð ekki sjónina aftur?

Hún kemur ekki sjálfkrafa. Það kemur til greina að hægt verði að laga sjónina en læknisfræðileg kunnátta er ekki til staðar í dag. Menn eru aðeins byrjaðir á að laga mænuskaða með svokallaðri brú þar sem tengt er framhjá skemmdunum. Ef það er hægt þá er hægt að gera það sama við sjóntaugina hjá mér. Það gæti verið hægt í framtíðinni en það er ekkert víst.

Ég henti mér í djúpu laugina

Hefur þetta ekki breytt öllu í lífi þínu?

Jú, þetta hefur breytt öllu, frá A til Ö.

Þetta hlýtur að hafa verið mikið áfall?

Ja, þetta var ekki jafn mikið áfall og fólk heldur. Ég fór auðvitað niður, eins og maður segir, í augnablik en ég gerði mér einhvern veginn strax grein fyrir því að það þýddi ekkert að vorkenna sjálfum sér. Ég tók strax ákvörðun um að ég myndi ekki leggjast með tærnar upp í loft. Ég var ekki kominn út af sjúkrahúsinu þegar ég var byrjaður að væla um að fá hundinn; ég var ekki farinn að komast hjálparlaust á milli herbergja þegar ég var farinn að hugsa um að fara einn í gönguferðir. Þetta var ekki áfall heldur áskorun sem ég ætlaði að taka.

Ég henti mér út í djúpu laugina; var ekki með neinn björgunarhring en henti mér samt í djúpu laugina og hef eiginlega ekki hætt því síðan. Ég hef átt mína slæmu tíma, dottið niður og vorkennt sjálfum mér augnablik en það hefur aldrei verið neitt alvarlegt: maður væri nú ekki mannlegur ef maður ætti ekki sínar erfiðu stundir.

Hvers saknarðu mest eftir sjónmissinn?

Ég sakna þess mest að sjá ekki fjölskylduna mína. Hitt finnst mér ekki skipta máli. Ég á óskaplega stóran vinahóp og fæsta vini mína hef ég séð og sakna þess ekki. Það versta er að sjá ekki fjölskylduna og barnabörnin.

Þú átt kannski barnabörn sem þú hefur aldrei séð?

Já, ég á fjögur sem ég hef aldrei séð og eitt sem ég hef séð. Ég fór út af spítalanum 19. mars 1999 og dóttir okkar eignaðist stúlku 31. mars. Í fyrsta skipti sem ég kom við litlu stúlkuna var hún í hitakassa. Ég hef aldrei séð hana en hún er mitt líf og yndi. Hjörtu okkar slá í takt.

Þýðir ekkert að nikka til mín

Þú segir að marga af vinum þínum hafirðu aldrei séð, hvar hefurðu kynnst þeim?

Mörgum þeirra hef ég kynnst niðri í Blindrafélagi. Í maí 1999 var ég tekinn inn í Blindrafélagið á aðalfundi og er jafnframt kosinn í stjórn. Ég hef kynnst fullt af fólki í Blindrafélaginu sem hefur reynst mér einstaklega vel. Svo á ég fullt af nýjum kunningum og vinum sem ég hef aldrei séð sem tengjast ekki Blindrafélaginu. Ég er í Kiwanisklúbbnum Eldey í Kópavogi og félaga mína þar hef ég aldrei séð.

Besta vini mínum í dag kynntist ég þegar við hjónin vorum að fara til Kanarí árið 2004. Þá hittum við hjón í Leifsstöð sem voru líka að fara til Kanaríeyja og þegar við byrjuðum að spjalla kom í ljós að ég hafði verið til sjós með syni konunnar. Þessi vinur minn fór með mig í Kiwanis þar sem ég hef eignast marga góða vini.

Var ekki stórt skref að fara í Kiwanis?

Nei, mér fannst það nú ekki, þetta var eins og að fara í bíó, ekkert meira. Ég fór nokkur skipti sem gestur með honum, kynnti mér starfsemina. Pabbi hafði verið Kiwanismaður þannig að þetta var mér ekki ókunnugt. Ég ákvað að prófa að gerast félagi og hefur liðið mjög vel þar. Ætli ég sé ekki þekktasta nafnið í klúbbnum; það koma allir til mín og heilsa mér, þeir vita að það þýðir ekkert að nikka til mín, það verður að koma til mín og heilsa. Það er eitt af því sem breytist mikið: ég veit ekki hver er inni í húsinu með mér.

Við villumst auðvitað stundum

Hefur sjónmissirinn breytt öðrum skynfærum, til dæmis heyrninni?

Gallinn er að ég missti mikla heyrn og fékk svokallað suð í eyru og það truflar mig töluvert. Eftir skilgreiningu kallast ég daufblindur. Ætli heyrnin sé ekki metin 25%.

Það hlýtur að flækja málið.

Já, það gerir það. Hefur stundum reynst mér svolítið erfitt. Ef það eru margir inni í herbergi og tala þá slær öllu saman og ég heyri ekki neitt. Það getur verið erfitt.

Þú horfir mikið, ef svo má segja, á sjónvarpið.

Elskan mín góða, ég horfi á alla leiki sem ég kemst yfir. Það er bara svo mikið að gera í félagsmálunum!

Og gengur mikið með hundinum.

Já. Við förum út á hverjum degi. Ef ég fer eitthvert þá fer hundurinn með. Þar sem hundurinn er, þar er ég.

Þið gangið tveir saman.

Já, til þess er hann. Ef ég þekki leiðina get ég farið hana.

Var ekkert erfitt að þjálfa sig í að treysta hundinum?

Nei, það var ekkert erfitt. Annað hvort treystir maður honum eða ekki. Það er ekkert þar á milli. Fyrir þremur árum gerðist það reyndar að ég missti trú á honum. Ég leitaði mér að einhverjum til að kíkja á hundinn, einhverjum óvilhöllum til að meta hann. Ég fékk mann frá Danmörku, hundaþjálfara, sem sagði mér að það væri allt í lagi með hundinn, það væri eitthvað að mér. Það var ég sem hafði misst kjarkinn en ekki hundurinn. Og þegar ég varð óöruggur þá varð hundurinn óöruggur.

Þetta gengur mjög vel hjá okkur. Auðvitað villumst við annað slagið eins og allir aðrir en við komumst alltaf heim - sem er fyrir mestu. Það kemur fyrir að við beygjum inn vitlausa götu en þá göngum við bara til baka. Það er ekkert að því.

Það er ekkert vandamál að skipta um bremsukerfi

Þú lifir þínu venjulega lífi.

Já, ég lifi venjulegu lífi en ég er lengur að öllum hlutum. Ég get gert alla hluti, ég smíða, smíðaði sólpallinn hérna við húsið og hef gert marga smærri hluti. Við hjónun ferðumst mikið. Við eigum hjólhýsi og förum um allt land með það. Ég geri allt sem mig langar til.

Hefurðu kannski aldrei haft svona mikinn tíma fyrir sjálfan þig?

Nei, ég hef ekki svo mikinn tíma fyrir sjálfan mig af því að ég er á kafi í félagsmálum. Það sem átti að stytta mér stundir er orðin full vinna. Ég er varaformaður Blindrafélagsins, varaformaður Daufblindrafélagsins, í tómstundanefnd, fjáröflunarnefnd, kominn í framkvæmdaráð Eirar og í Öryrkjabandalaginu. Þannig að félagsstörfin eru full vinna.

Mér heyrst þér ekki leiðast það!

Leiðast? Nei! Þess vegna er maður í þessu. Þetta er áhugamál. Um leið og það verður leiðinlegt þá hætti ég. Á meðan maður sér árangur heldur maður áfram.

Það virðist fátt sem stoppar þig?

Það er voðalega fátt. Það versta sem ég geri er að mála.

En gerir það samt?

Já, en voðalega lítið. Ég skammast mín fyrir að mála ekki meira. En ég hef búið mikið til síðan ég varð blindur sem fólk trúir ekki að blindur maður hafi gert.

Og sem þú munt aldrei sjá.

Já. Ég geri þetta með fingrunum.

En ertu ekki frekar sérstakt dæmi?

Fólk segir það. Ég veit það ekki. Fólk segir að ég eigi ekki að geta gert það sem ég geri. En ég segi að þótt maður sé blindur þá geti maður allt: maður er bara lengur að því.

Ég kann þetta allt, hef gert það áður. Það er ekkert vandamál að skipta um bremsukerfi í bíl. Ég veit hvernig það snýr, þarf bara að finna skrúfur og þetta og hitt. Ég er lengur að setja það saman en það er allt hægt. Maður verður bara að koma sér af stað í að búa hlutina til. Maður verður lengi en það gerir ekkert til því það er nógur tími. Maður verður bara að vera þolinmóður.

Eftir Sigtrygg Magnason. Ari Magg tók ljósmyndina.

Lífið heldur áfram

Við erfiðar aðstæður er mikilvægt að geta notið styrks þeirra sem af hugsjón og reynslu búa vel að þeim sem glíma við alvarlega sjúkdóma.

Leggðu góðu málefni lið