Á verðbréfamarkaði hefur athygli og umræða beinst að hlutabréfum síðustu vikurnar vegna skráningar á hlutabréfum tryggingafélaganna VÍS og TM í Kauphöll Íslands. Eru nú skráð innlend hlutafélög í Kauphöllinni orðin átta og ber að fagna þeim áfanga (nánar hér á eftir). Á meðan hefur verð á ríkistryggðum skuldabréfum á markaði lækkað nokkuð, einkum á verðtryggðum skuldabréfum og nánar tiltekið á tólf vikunum frá 15. febrúar sl.

Mynd 1 sýnir verðlækkun tveggja skuldabréfasafna, safns verðtryggðra skuldabréfa (rauða línan efst) en í því safni eru þrír flokkar íbúðabréfa (HFF 24, HFF 34 og HFF 44) auk spariskírteinaflokksins RIKS 21. Vegna hækkandi ávöxtunarkröfu á markaði síðustu tólf vikurnar hefur markaðsverð á þessum skuldabréfum lækkað um 2,7% en rauða lóðrétta punktalínan á myndinni markar föstudaginn 15. febrúar sl.

Flokkar óverðtryggðra ríkisskuldabréfa hafa ýmist lækkað eða hækkað (sjá nánar í töflu 1 hér á eftir) en óverðtryggða safnið hækkar frá miðjum febrúar sl. um 1,4%. Flokkar verðtryggðra skuldabréfa eru mun stærri á markaði (69% á móti 31% vægi óverðtryggðra) og því lækkar markaðssafn ríkistryggðra skuldabréfa (bláa línan á mynd 1) um 1,8% frá 15. febrúar sl.
Vísbendingar eru um að bakslag á markaði ríkisskuldabréfa sé senn að baki

Hafa þarf í huga að lækkun þessi á verði verðtryggðra ríkisskuldabréfa (þ.e. um 2,7% síðustu tólf vikurnar til föstudags 10. maí sl.) er eftir að tekið er tillit til áfallinna vaxta og verðbóta, þar á meðal vegna 1,64% hækkunar vísitölu neysluverðs í febrúar sl. (verðbætur í mars 2013). Lækkandi verð á skuldabréfum skapast af framboði á markaði á verðtryggðum ríkisskuldabréfum umfram eftirspurn. Markaðskrafan, þ.e. sú ávöxtunarkrafa sem fjárfestar gera við kaup, fer því hækkandi. Mynd 2 sýnir hvernig markaðskrafa verðtryggðu flokkanna fjögurra fer hækkandi frá miðjum febrúar 2013 (lóðrétta bláa línan til hægri).

Aukið framboð á verðtryggðum ríkisskuldabréfum umfram eftirspurn má rekja til margra þátta. Um miðjan febrúar sl. hófst einn áfanginn í umræðu um framtíð Íbúðalánasjóðs, útgefanda íbúðabréfa á markaði. Mikil hækkun vísitölu neysluverðs (+1,64%) sem Hagstofan birti í lok febrúar sl. hafði lítil áhrif til að glæða eftirspurn. Um 10% styrking á gengi íslensku krónunnar gagnvart viðskiptamyntum hefur slegið á hraða verðbólgu. Væntingar um minni verðbólgu leiða til aukinnar eftirspurnar eftir óverðtryggðum ríkisskukldabréfum og lækkandi markaðskröfu á lengri flokkum þeirra (sjá mynd 3).

Fleiri þættir koma vafalaust við sögu og þar á meðal hugsanleg áhrif af viðskiptum útlendinga vegna mögulegra breytinga á núgildandi gjaldeyrislögum. Þá hefur síhækkandi verð á innlendum skráðum hlutabréfum dregið að sér athygli fjárfesta eins og eðlilegt er, svo og ný útboð tryggingafélganna VÍS og TM og skráning þeirra í Kauphöllinni. Kaup á hlutabréfum, jafnt tryggingafélaganna sem annarra, hefur án efa dregið nýtt fé á hlutabréfamarkaðinn og ýtt undir sölu á skuldabréfum að einhverju marki.

Þess bera að geta að ofangreind lækkun á verði verðtryggðu ríkisskuldabréfanna hefur að mestu farið fram í lítilli veltu (bendir til að viðskipti séu án þátttöku stærri fagfjárfesta). Einnig ber að hafa í huga að hækkun markaðskröfu styttri verðtryggðra flokka er mun meiri en þeirra lengri, svo og að markaðskrafa stystu óverðtryggðra flokka hefur einnig hækkað á sama tíma.

Vísbendingar eru um að lækkun síðustu tólf vikna sé að baki og að betra jafnvægi á skuldabréfamarkaði sé í vændum næstu vikur og mánuði. Tíminn frá miðjum febrúar fram í miðjan maí 2013 hefur verið dauflegur á skuldabréfamarkaði. Mynd 1 sýnir að jafnvel markaðssafn ríkisskuldabréfa sveiflast nokkuð á markaði, upp og niður. Sveiflan síðustu þrjá mánuði er ekki meiri en gengur og gerist á markaði.

Óverðtryggð ríkisskuldabréf hækka um 8% umfram verðtryggð síðustu tólf mánuði

Ofangreind þróun á ríkisskuldabréfamarkaði síðustu þrjá mánuði hefur leitt til betri ávöxtunar óverðtryggða safns ríkisskuldabréfa en þess verðtryggða eins og fram kemur á mynd 1. Í töflu 1 (dálkurinn lengst til hægri) kemur fram að hækkun á verði óverðtryggða safnsins er 11,8% síðustu 52 vikur til föstudags 10. febrúar 2013 en sambærileg hækkun verðtryggða safnsins er 3,6%. Umframávöxtun óverðtryggða safnsins síðustu tólf mánuði er 7,9%. Aðeins eitt dæmi er um svo mikla umframávöxtun óverðtryggða safnsins á árunum 2005 til 2013. Hliðstæð umframávöxtun óverðtryggða safnsins myndaðist í byrjun árs 2010 og fram í ársbyrjun 2011 þegar óverðtryggðir vextir á markaði (og verðbólga) féllu hratt eftir verðbólgutoppinn árið 2009 í kjölfar gengislækkunar og hruns á fjármálamarkaði árið 2008.

Næstneðsta lína töflunnar (Vísitala neysluverðs (verðbætur)) sýnir verðbætur eftir tímabilum. Þriðja talan frá vinstri, 2,24%, sýnir að verðbætur frá áramótum til föstudags 10. maí í lok 19. viku 2013 eru 2,24%. Talan 6,26% í neðstu línu töflunnar vísar til árshraða verðbóta m.v. fyrstu 19 vikur ársins. Sé litið til reynslu síðustu ára eru verðhækkanir að jafnaði meiri á fyrstu mánuðum ársins og þeim síðustu en minni yfir sumartímann. Verðbætur á árinu 2013 í heild verða því líklega minni en 6,26%.

Lága verðbólgu janúar til apríl 2013 er að hluta að rekja til lækkandi verðs á innfluttum vörum vegna 10% styrkingar krónunnar frá áramótum. Sú styrking gæti gengið til baka (krónan hefur þegar veikst um tæp 4% í maí) og leitt til þess að verðbætur ársins 2013 liggi á bilinu 4,5 til 5,5%. Ávöxtunarkrafa óverðtryggðu flokka ríkisskuldabréfa sýnist því lág um miðjan maí 2013 þegar litið er fram á við. Verðbólguvæntingar fjárfesta sýnast lægri en söguleg reynsla og horfur á árinu gefa tilefni til.

Verðmæti skráðra innlendra hlutabréfa er 336 milljarðar króna eða 18% af heild

Eftir skráningu tryggingafélaganna VÍS og TM á markað á síðustu vikum eru innlend skráð félög samtals orðin átta talsins og verðmæti hlutabréfa í lok föstudags 10. maí 2013 er 336 milljarðar króna. Mynd 4 sýnir skiptingu íslenska verðbréfamarkaðsins á þeim tíma í skráð hlutabréf og ríkistryggð skuldabréf. Vægi innlendu skráðu félaganna er 18% af heildarmarkaðsvirði hlutabréfa og skuldabréfa en vægi óverðtryggðra ríkisskuldabréfa 25% og verðtryggðra 57%.

Markaðsverðmæti nýskráðu félganna tveggja m.v. lokaverð föstudaginn 10. maí sl. er um 25 ma.kr. (VÍS) og 20 ma.kr. (TM). Heildarverðmæti þeirra eykur markaðsverðmæti skráðra innlendra hlutafélaga úr 291 ma.kr. í 336 ma.kr. eða um 15,5%; áhrif þeirra í vísitölu félaganna átta nemur 13,4%. Samanlagt markaðsverðmæti ríkistryggðra skuldabréfa og skráðra innlendra hlutabréfa er 1.907 milljarðar króna. Hlutabréf vega því um 18% af heildarmarkaði.

Á mynd 6 er sett fram hlutfallsleg skipting skráðu innlendu hlutafélaganna m.v. lokaverð á markaði föstudaginn 10. maí sl. Marel er sem fyrr stærsta fyrirtækið. Verðmætið er um 110 ma.kr. og vægi um þriðjungur af heildarverðmæti hlutabréfa. Hlutur Icelandair er um 20% og hlutur Eimskips er 16%. Félögin fimm sem ótalin eru skipta með sér 31%.

Umframeftirspurn í útboðum hlutabréfa vekur áhyggjur af framvindu á markaði

Eftir mikinn áhuga fjárfesta í hlutafjárútboðum tryggingafélaganna vaknar umræða um fyrirkomulag útboða og jafnvel um að hátt verð á hlutabréfum sé áhyggjuefni. Fyrirkomulag á útboðum verðbréfa sem leiðir til þess að eftirspurn verður jafnhátt hlutfall af framboði sem hér um ræðir þarfnast endurskoðunar. Tilboðsfjárhæðir eru í einhverjum tilvikum afar háar og hugsanlega umfram greiðslugetu tilboðsgjafa. Mikilvægt er að festa náist í viðskipti og reglur séu endurskoðaðar þannig að útboð fari fram með eðlilegum hætti.

Um kauphallarviðskipti með skráð hlutabréf gegnir öðru máli. Þar eru lög og reglur skýrar og löng reynsla að baki í nálægum löndum, ekki síst í Bandaríkjunum. Okkar eigin reynsla frá síðasta áratug stendur okkur næst. Mikilvægt er að læra af því sem þá fór úrskeiðis til að bæta viðskiptahætti í framtíðinni, þora að líta aftur og læra af því sem betur mátti fara. Í hlutabréfaviðskiptum ráða för væntingar um fjárhagslegan ágóða eða ótti við fjárhagslegt tjón. Græðgi og ótti eru á meðal frumkennda mannsins. Þeim breytum við ekki og þess vegna eru lög og reglur um kauphallarviðskipti, hér á landi sem annars staðar, vandlega mótuð og þeim þarf að fylgja í hvívetna. Reynsla frá viðskiptum á Wall Street síðustu áratugi 19. aldarinnar og endurbætur á fyrstu áratugum 20. aldarinnar eru mikils virði.

Við slík skilyrði er mikilvægt að staðhæfingar um að verð á hlutabréfum sé hátt – svo hátt að það sé áhyggjuefni – séu rökstuddar og byggðar á niðurstöðum mælinga á markaði. ,,Seðlabankinn hefur verulegar áhyggjur af hækkun á hlutabréfamarkaðnum”, hefur mbl.is eftir Sigríði Benediktsdóttur framkvæmdastjóra fjármálastöðugleikasviðs Seðlabankans. Höftin hamli 8 milljörðum Bandaríkjadollara af aflandskrónum frá því að verða breytt í annan gjaldmiðil og það hafi leitt til eignabólu sem geri Seðlabankann mjög áhyggjufullan, hefur mbl.is eftir Sigríði í samtali við Bloomberg.

Hér eru engar athugasemdir við áhyggjur Seðlabanka af áhrifum gjaldeyrishafta. Þau verða æ alvarlegri sem lengra dregur frá setningu gjaldeyrislaganna í nóvember 2008. Jafnvel má segja að hlutverk Seðlabanka sé jafnan að hafa áhyggjur. Þær eru einlægur hluti af því að fylgjast grannt með og gæta þess að viðskipti á fjármálamarkaði séu með eðlilegum hætti.

Hér að framan eru rakin viðskipti á markaði með ríkistryggð skuldabréf síðustu þrjá mánuði – og á mynd 1 eru sýnd liðlega þrjú ár. Orðið eignabóla er naumast til að lýsa framvindu á þeim markaði. Í töflu 1 hér að fram kemur fram að verðhækkun safns ríkistryggðra skuldabréfa er 5,3% síðustu tólf mánuði. Markaðssafn hlutabréfa og skuldabréfa þar sem vægi hlutabréfa er 15% hækkar í verði um 7,2% síðustu tólf mánuði. Betra er að fara gætilega með orðið eignabóla – það vísar til hættuástands á fjármálamarkaði sem leitt getur til alvarlegs fjárhagstjóns. Lítum nánar á hlutabréfaverð í Kauphöllinni ef þar skyldi vera að finna vísbendingar um slíka hættu.

Árshraði hækkunar á hlutabréfum frá byrjun árs 2011 er um 35%

Til að meta verð á hlutabréfum er hægt að beita grunngreiningu sem unnin er eftir ársreikningum skráðra fyrirtækja og markaðsgreiningu sem unnin er eftir verði og veltu hlutabréfa eða skuldabréfa á markaði. Ein algengasta vísbending um verðlagningu á markaði er að bera markaðsverðmæti félags saman við tólf mánaða hagnað þess. Hér er á ferðinni svonefnt VH hlutfall (e. PE ratio, price earnings ratio), verðmæti yfir hagnaði, sem segir hve margra ára hagnað þarf að greiða fyrir kaup á einum hlut í því. Einnig er hægt að reikna VH hlutfall fyrir markaðinn í heild.

VH hlutfall fyrir öll félög á markaði (vísitölur hlutabréfamarkaðs) leikur sögulega á bilinu frá 10 til 25. Þetta er vítt bil og dæmi eru um frávik bæði niður fyrir 10 og upp fyrir 25. VH hlutfall S&P 500 vísitölunnar á Wall Street nær t.d. nærri 30 í aðdraganda þess að tæknibólann sprakk í mars árið 2000. VH gildi S&P 500 í maí 2013 er um 15,5 og er þá miðað við hagnað síðustu fjögurra þekktra ársfjórðunga.

VH hlutfall íslensku skráðu félaganna sex (fyrir skráningu VÍS og TM) er um 16 en lítið eitt lægra (15,5 til 16) sé reiknað með núverandi verði á markaði og hóflegri aukningu á hagnaði skráðu félaganna á árinu 2013. Verðlagning hlutabréfa á markaði í Þýskalandi og á Norðurlöndum er í líkum dúr um þessar mundir.

Mynd 6 sýnir vísitölu safns innlendu skráðu félaganna sex (án VÍS og TM). Eftir um tvöföldun (hækkun frá gildinu 100 í 203,7) á tveimur árum og fjórum og hálfum mánuði sýnir vikukortið ekki margt óvenjulegt. Hlutabréfaverð tók um sjö vikna dýfu frá miðjum febrúar 2013 sem var nærri 5% djúp og snerti 13 vikna vegið meðaltal vísitölunnar stuttlega. Reynsla áranna 2011 og 2012 bendir til þess að framundan gæti verið rólegur tími, jafnvel hjöðnunaskeið, á meðan fjárfestar melta með sér hækkun eftir uppbrot í lok desember 2012 en hún er um 22%.

Við greiningu á verði skráðra innlendra hlutabréfa í maí 2013 þarf að hafa í huga að rekstur fyrirtækjanna hefur gengið vel síðustu ár. Sé reiknað með hagnaði á hlut félaganna í vísitölunni hverju sinni (þau voru aðeins tvö í byrjun árs 2011, Marel og Icelandair) er ekki langt frá því að sú kennitala hafi tvöfaldast til 2,5-faldast frá byrjun árs 2011. Hagnaður hefur með öðrum orðum ríflega tvöfaldast og verðið hefur líka tvöfaldast. VH-hlutfallið er ekki einhlítur mælikvarði á verðlagningu á hlutabréfamarkaði en þar sem það byggist á hagnaði á hlut gefur það góða vísbendingu. Hlutfall í grennd við 15 til 16 í sögulegu samhengi er nálægt meðaltali á markaði – hvorki hátt né lágt.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Í hækkandi verði á hlutabréfum á Wall Street þrjár vikur til föstudags 10. maí 2013 eru sóknargreinar á Wall Street leiðandi á nýjan leik eftir nokkra ládeyðu frá byrjun ársins. Mynd 1 sýnir tvær stærstu sóknargreinarnar, fjármál og tækni, sem mynda lággildi á dagkorti 18. apríl sl. en taka síðan sterka roku. XLK, kauphallarsjóður sem fylgir vísitölu tæknigeirans í S&P 500, hækkar um nálægt 6% síðustu þrjár vikur en US fjármál nokkru minna.

Í glugga neðan við dagkort á mynd 1 er sýndur hlutfallslegur styrkur (e. Relative Strength) US fjármála og US tækni. Tæknifyrirtækin lækka allt frá ársbyrjun 2013 í hlutfalli við S&P 500 þar til kemur að snúningi frá lággildi seint í apríl sl. US fjármál eru heldur sterkari hlutfallslega. Græna línan sýnir að styrkur í hlutfalli við S&P 500 helst á sömu slóðum seint í apríl 2013 og í upphafi þess árs; fjármálageirinn heldur í við meðaltalið. Eftir snúning frá lággildi seint í apríl sækja fjármálafyrirtækin í sig veðrið. Það eru þó ekki bankar sem leiða för enn sem komið er heldur tryggingafyrirtæki og ýmis sérhæfð fjármálafyrirtæki.

Apple vegur þungt í vísitölum og hækkar ríflega 10% frá síðustu viku í apríl 2013

Stærstu fyrirtækin í tæknigeiranum á Wall Street eru Apple, Microsoft, Google og IBM og er breyting verðs á hlutabréfum þeirra frá áramótum til föstudags 10. maí 2013 sýnd á mynd 2. Hlutabréf í Apple eru enn 13,8% undir áramótagildinu þrátt fyrir um 10% hækkun frá lággildi 18. apríl sl. Hlutabréf í Google og Microsoft hafa líka hækkað yfir 10% frá þeim tíma en hlutabréf í IBM

sem eru veikara á markaði hafa hækkað um 7% frá lággildinu. Hækkun þessara fjögurra tæknirisa skýrir að verulegu leyti hvernig US tækni endurheimtir hlutfallslegan styrk sinn frá 18. apríl sl. og verður leiðandi á Wall Street á nýjan leik.

Apple er stærsta tæknifyrirtækið á markaði og mörgum fjárfestum efst í huga vegna ríflega sexföldunar í verði frá mars 2009 til september 2012. Hágildið er 693,21 þann 21. september 2012. Þá tekur við hatrammur lækkunarleggur (sjá mánaðakort af hlutabréfum í Apple á mynd 3) sem nær lággildi í 392,57 þann 19. apríl 2013. Margur spyr sig þeirrar spurningar hve lengi Apple muni hækka frá lággildinu í apríl. Nær Apple yfir $500 á ný á næstu vikum eða jafnvel yfir $600?

Enginn er þess umkominn að svara þessum spurningum svo að vit sé í. Óhætt er samt að segja að hlutabréf í Apple munu fylgja markaðnum, a.m.k. að hluta til. Eftir yfir sexföldun í verði á þremur og hálfu ári kemur ekki á óvart að hvíldarskeið taki við. Það gæti varað marga mánuði frá september 2012, jafnvel ár, en tæpir átta mánuðir eru þegar að baki. MACD prósentulínan í glugga neðan við vikukortið sýnir að hlutabréfin voru yfirseld þegar verðið fór niður fyrir $400. Þar er einnig að finna sterkan stuðning frá hágildi í október 2011. MACD línan hefur skorið merkjalínuna á leiðinni upp aftur. Ef bolamarkaður á Wall Street (og raunar um allan heim) heldur áfram næstu vikur er líklegt að verð á hlutabréfum í Apple nái frekari leiðréttingu, ekki síst ef tæknigeirinn verður áfram leiðandi í hækkun (nánar hér á eftir).

Rjúkandi bolamarkaður ríkir í öllum helstu kauphöllum í fyrri hluta maí 2013

Tafla 1 sýnir svo að ekki verður um villst að ný roka á alþjóðlegum hlutabréfamarkaði nær til helstu kauphalla vítt og breytt. Í litakerfi Eignastýringar eru aðeins Brasilía og Rússland á rauðu ljósi og hækka ekki í 19. viku 2013 til föstudags 10. maí þótt hækkun sé á báðum stöðum í fyrri viku. Þá eru hlutabréf í Kína og í Suður-Kóreu einnig veik – svo og gullverð og hlutabréf í gullnámufyrirtækjum á Wall Street. Annars staðar hafa fjárfestar gefið bjartsýni sinni lausan tauminn og snúa ,,Sell In May And Go Away” alveg á hvolf – eins og þeir gerðu einnig í lok maí árið 2012.

Að ofan er rakið hvernig sóknargreinar, bæði fjármál og tækni og líka lífstíll og líftækni, eru leiðandi í hækkunarleggnum – og þau merki benda til þess að enn geti hækkun haldið áfram um skeið. Fjárfestar auka vægi sóknargreina í söfnum sínum en á móti minnkar vægi varnargreina. US veitur lækka um 2,6% í vikunni til föstudags 10. maí og US neysla um 0,6%. US heilsa hækkar um 1,1% en þá hækkun er án vafa að rekja til tæknifyrirtækja í heilsugeiranum svo og til líftæknifyrirtækja en vísitala þeirra hækkar tæp 4% samtals á síðustu tveimur vikum.

Hlutabréfin rjúka – önnur en í varnargreinum á Wall Street og að auki verða ríkisskuldabréf að gefa eftir. Allir þrír flokkar bandarískra ríkisskuldabréfa (sjá efstu línur í neðstu blokk töflunnar) lækka í verði í bæði 18. og 19. viku 2013 og liggur verð þeirra nokkru neðan við áramótagildin. Þá lækkar einnig verð á gulli áfram en hrávörur standa í stað séu vikurnar tvær teknar saman. Einnig er athyglisvert að gengi evru gagnvart dollara fellur á gult ljós af grænu í 19. viku en meðalgengi dollara hækkar áfram um 1,3%.

Hlutabréf á Wall Street rífa sig upp úr bjarndýrsmarkaði síðustu þrettán ára

Einn mánuður er of stuttur tími til að lýsa yfir að þrettán ára bjarndýrsmarkaður á Wall Street og víðast hvar í helstu kauphöllum sé að baki. Engu að síður er það hugsanlegt og fjárfestar líta nú framtíðina í nýju ljósi. Þrettán ára bjarndýrsmarkaður er engan veginn stutt tímabil – en í aðdraganda uppbrots árið 1981 var nær tuttugu ára bjarndýrsmarkaður. Sagan endurtekur sig alltaf en sjaldan í alveg sömu mynd. Í bráð er best að reikna með því að uppbrot S&P 500, DAX og fleiri vísitalna yfir hæstu hágildi frá 2007 muni halda. Slíkt uppbrot nefnist Blue Sky Breakout þar sem ekki er að finna frekari viðnám vegna fyrri sögulegra gilda. Rofið viðnám við fyrrum hæstu hágildi mynda nú stuðning í dýfu ef til hennar kæmi.

Byrjum á að líta á 117 ára feril Dow Jones Industrials, elstu formlega skráðu vísitölunnar, en hún birtist fyrst í Wall Street Journal þann 26. maí 1896 og var einfaldlega meðalverð á hlutabréfum í 12 helstu skráðum félögum í kauphöllinni á Wall Street. Árið 2011 kom út hjá Wiley & Sons Inc. bókin Super Boom: Why the Dow Jones Will Hit 38,820 and How You Can Profit From It eftir Jeffrey A. Hirsch, en hann er ásamt föður sínum Yale Hirsch mörgum að góðu kunnur fyrir Stock Trader’s Almanac sem út hefur komið í um fjóra áratugi.

Í Super Boom sýnir Jeffrey fram á að þrisvar sinnum á 20. öldinni hækkaði Dow Jones samfellt í einum hækkunarlegg um 500% eða meira (sjá grænu kassana á mynd 4). Aðstæður í aðdraganda þessara miklu hækkunarleggja voru að ýmsu leyti hliðstæðar og áttu mikilvæga þætti sameiginlega. Einn þeirra var mikil verðbólga sem vissulega á ekki við á árinu 2013 eða síðustu 13 árin.

Í Super Boom setur Jeffrey Hirsch fram reiknaðan feril fyrir Dow Jones Industrials þar sem hann á ekki von á uppbroti yfir 2007 hágildið fyrr en á árunum 2017 eða 2018. Eftir það gerir hann ráð fyrir hækkunarlegg fram til ársins 2025 sem færir með sér a.m.k. 500% hækkun vísitölunnar (sexföldun eða meira) reiknað frá lággildi 2009 sem er 6470. Þannig fæst gildið 38820 sem er einfaldlega 6470x6.

Jeffrey átti von á því við vinnslu bókarinnar árið 2010 að verðbólga ykist árin 2013 til 2016 vegna peningaprentunar helstu seðlabanka iðnríkjanna. Við slíkar aðstæður eiga hlutabréf erfitt uppdráttar (telur hann) og á von á lækkun Dow frá gildinu 14000 niður að gildinu 8000 árið 2014. Hann á von á því að Bandaríkjamenn dragi herlið sitt heim frá Afghanistan 2014 til 2015 og að draga taki úr verðbólgu árin 2017 til 2018. Á þeim tíma verður uppbrot frá 18 ára bjarndýrsmarkaði sem mótar upphaf hækkunarleggs með a.m.k. 500% hækkun til ársins 2025.

Sagan endurtekur sig jafnan en ekki í sömu mynd. Hugsanlega eigum við eftir dýfu Jeffreys niður undir gildið 8000 á árunum 2013 til 2015. Annar möguleiki er að væntingar fjárfesta til mikillar hækkunar á verði hlutabréfa, svo og mikil áhrif af lágum vöxtum og aukningu peningamagns hafi flýtt atburðarásinni um fimm ár. Uppbrot er að baki og hækkunarleggurinn sögulegi er hugsanlega framundan.

Dow Jones á árunum 2011 til 2013: talsvert rúm til frekari hækkunar

Jeffrey A. Hirsch setur fram sýn til 15 ára frá 2010 til 2025 í Super Boom sem er gagnleg og áhugaverð. Arthur Hill, annar af höfundum Market Message hjá StockCharts.com, greinir árin 2011 til 2013 til að móta mynd af hugsanlegri framvindu á Wall Street. Arthur dregur sterka

stuðningslínu sem nær aftur til ársins 2011 til hins mikla snúnings frá lággildi eftir hrun í alþjóðlegum kauphöllum er fjárfestar óttuðust að gjaldmiðilskerfi Evrópusambandsins riðaði til falls. Efra borð rörsins fæst með samsíða línu sem snertir hágildi Dow Jones í mars 2012. Það myndast eftir 23,2% hækkun á 25 vikum (rauða línan til vinstri). Rauða línan til hægri sýnir hækkunarlegg frá lággildi um miðjan nóvember 2012. Frá þeim tíma eru líka 25 vikur en hækkun Dow er 19,8% (m.v. gildið 15104,05).

Ekki þarf að fara lengra aftur en um 18 mánuði til að finna hækkunarlegg Dow sem er yfir 23%. Að auki bendir Arthur Hill á að sölulína rörsins liggur á milli gildanna 16000 og 16500 í júlí og ágúst sumarið 2013. Til að ná þeim gildum þarf 7 til 8% hækkun í síðari hluta maí, júní og júlí 2013. Af mynd 5 má draga þá ályktun að margt geti gerst í ágúst til október eins og fjárfestar á alþjóðlegum markaði þekkja sem best.

Daryl Guppy: Uppbrot Dow í mars 2013 bendir til að 15400 sé næsta takmark

Daryl Guppy ritar um tæknigreiningu á CNBC.com og einkum um Asíumarkaðinn. Hann setur fram hliðstæða mynd og Hill en með lítið eitt annarri túlkun. Guppy myndar göng fyrir Dow Jones Industrials árin 2012 og 2013 með því að draga stuðningslínu neðan við lággildin í maí og nóvember 2012. Samsíða viðnámslína snertir hágildi í mars og í september 2012.

Uppbrot Dow Jones Industrials í gegnum sölulínuna í þessum göngum merkir að næsta takmark er jafnlangt ofan við þá línu eins og kaupalínan er neðan við hana (sjá lóðréttu punktalínurnar tvær á mynd 6). Afgangurinn er einfaldur reikningur: (x – 14100) = (14100 – 12800), en úr þeirri jöfnu fæst X = 15400 (hæð í göngunum er um 1300 höld).

Tecnical analysis is a windsock, not a crystal ball, segir Carl Swenlin hjá DecisionPoint.com og þau orð er vert að hafa í huga alla daga. Ofangreind túlkun á hugsanlegri framvindu Dow Jones Industrials er sett fram til að skerpa hugann, sjá fyrir sér hvað hugsanlega getur gerst á næstu vikum. Enginn veit hvað framtíðin ber í skauti sér en við reynum okkar besta til að greina hugsanlegar leiðir.

Tvöföldun á verði hlutabréfa í Dow Jones á fáum misserum er algengari en mætti halda

Verð á hlutabréfum í Kauphöllinni í Reykjavík hefur tvöfaldast frá ársbyrjun 2011 til maí 2013 eða á tveimur árum og fjórum mánuðum. Verð á hlutabréfum 30 fyrirtækjanna í Dow Jones tvöfölduðust í verði frá lággildinu 6470 í mars 2009 til sama tíma árið 2012, þ.e. á þremur árum og litlu munaði að sá árangur næðist í apríl 2011.

Lágildið í mars 2009 er vissulega afbrigðilegt. Tvöföldun á verði hlutabréfa á fáum misserum er ekki algeng en gerist þó oftar en margur heldur. Mynd 7 sýnir hagstætt árferði á tíunda áratug 20. aldarinnar. Eftir uppbrot úr um tólf mánaða grunni árið1994 rýkur Dow Jones Industrials upp frá gildinu 4000 og nær tvöföldun við 8000 um mitt árið 1997, tveimur og hálfu ári síðar. Þá tekur við nýr grunnur – en hágildi í langa hækkunarleggnum frá 1981 er við 11750 í janúar árið 2000, nærri þrefalt hærra en uppbrotsgildið 4000 fimm árum áður.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Söguleg hækkun varð á helstu vísitölum á Wall Street föstudaginn 3. maí 2013 er hlutabréf göptu upp við opnun og héldu þeirri hækkun allt til loka dagsins. Velta jókst á New York Stock Exchange en lækkaði lítillega á Nasdaq. S&P 500 lokar ofan við gildið 1600 í fyrsta sinn í sögunni, nánar tiltekið í 1614,42 eftir 2,03% hækkun í vikunni (mynd 1).

Eftir þetta uppbrot á Wall Street og hliðstæð áhrif víðast í helstu kauphöllum aukast líkur á því að hækkunarleggur frá miðjum nóvember 2012 haldi áfram enn um sinn. Við fáum hugmyndina að upphallandi göngum SPX á vikukorti á mynd 1 að láni úr smiðju Arthurs Hill hjá StockCharts.com (sjá Market Message föstudaginn 3. maí 2013). Neðsta stefnulínan sem stundum er nefnd kauplína er dregin á vikukorti frá lággildi í ágúst 2011 um lágildin 2012 í júní og nóvember. Efsta stefnulínan, sölulínan, er síðan dregin samsíða kauplínunni ofan við hágildi í mars 2012. Miðlína í göngunum er dregin hálfa leið á milli kauplínu og sölulínu. Þannig kemur í ljós að miðlína veitti stuðning í leiðréttingunni í síðari hluta apríl sl. Lokaverð í 18. viku er um miðbik efri hluta í göngunum. Sölulínan nær gildinu 1700 eftir aðeins fáeinar vikur.

DAX vísitalan í Frankfurt nálgast sögulegt hágildi frá júlí 2007

Er líklegt að SPX hækki alla leið að efri línu ganganna áður en núverandi hækkunarleggur er allur? Það er ómögulegt að segja – en það er hugsanlegt. Hækkun á verði hlutabréfa í Bandaríkjunum er umfram það sem væntingar standa til; kauphallir í öðrum löndum standa langt að baki nema ef vera skyldi Tokíó þar sem Nikkei hækkar 56% síðustu sex mánuði. Hafa þarf í huga að vextir eru í sögulegu lágmarki og ávöxtun skuldabréfa slök. Jafnframt hafa uppgjör fyrir fyrsta fjórðung 2013 sýnt hagnað umfram væntingar hjá fleiri fyrirtækjum en færri á Wall Street, það er aðeins velta (brúttótekjur) sem ekki hefur staðið undir væntingum.

Frá lággildi um miðjan apríl er hækkun mest í kauphöllum í Evrópu, bæði í 17. og 18. viku 2013. Spánn og Ítalía færast aftur á grænt ljós í litakerfi Eignastýringar og það hefur kauphöllin í Frankfurt líka gert – en er e.t.v. ekki eins fréttnæmt þar sem hlutabréf í Þýskalandi hafa verið einhver hin sterkustu í Evrópu mánuðum saman.

Engu að síður var bakslag það sem reið yfir alþjóðlegan markað hlutabréfa frá miðjum mars 2013 harkalegt í Þýskalandi. Að jafnaði taka hlutabréf sem hafa til að bera mikinn hlutfallslegan styrk á sig minni lækkun en önnur. Mynd 2 sýnir nærri 10% lækkun DAX í leiðréttingunni frá miðjum mars sem verður að teljast mikið – ef sú leiðrétting reynist aðeins bakslag á áframhaldandi legg til hækkunar.

DAX vísitalan stendur í lok föstudags 3. maí 2013 aðeins 0,4% neðan við sögulegt hágildi sitt frá júlímánuði árið 2007. Þótt helstu vísitölur á Wall Street hafi þegar náð yfir hágildi sín frá 2007 eru góð tíðindi þegar sami árangur næst í Frankfurt. DAX stendur nú 56,5% yfir lággildi sínu haustið 2011 þann 9. september. Lággildi S&P 500 það haust var 19. september, tíu dögum á eftir DAX, en hækkun frá því lággildi er 43,7%. Hún er minni en hliðstæð hækkun DAX vafalaust vegna þess að lækkun í júlí og ágúst 2011 var hörðust í Evrópu og sá markaður átti því mest eftir til að vinna upp.

Sex kauphallir í Asíu og Evrópu færast á grænt ljós aftur eftir um þrjár vikur á gulu

Lítum á töflu 1 hér á eftir til að fá yfirlit um alþjóðlegan markað hlutabréfa. Taflan sýnir að rokan í 17. og 18. viku 2013 nær til allra helstu kauphalla, aðeins hlutabréf í Indónesíu og Malasíu lækka í báðum vikum. Í litakerfi Eignastýringar færast þrjár kauphallir í Asíu, í Indlandi, Hong Kong og Suður-Kóreu aftur á grænt ljós eftir skamma dvöl á gulu ljósi. Í Evrópu færast kauphallirnar í Frankfurt, Madrid og í Mílanó aftur á grænt ljós eins og fyrr segir, einnig eftir um þrjár vikur á gulu ljósi.

Bandarísk ríkisskuldabréf lækka í verði báðar vikur. Markaðsvextir í Bandaríkjunum hækka nokkuð í 18. viku er atvinnutölur birtast og reynast framar væntingum. Ávinningur ríkisskuldabréfa hefur verið allnokkur síðustu vikur á meðan hlutabréf taka dýfu. Haldi hlutabréf áfram að hækka í verði gætu skuldabréf lækkað áfram – samkvæmt gamla Risk-On, Risk-Off fyrirbærinu sem ríkt hefur fáein síðustu ár á Wall Street.

Athyglisvert er að verð á olíu og hrávörum og málmum tekur við sér á nýjan leik og hækkar, ekki síður í 17. viku en þeirri 18. Sú hækkun á gulli nægir þó ekki til þess að verð á hlutabréfum gullnámufyrirtækja hækki báðar vikur; hækkun í 17. viku er 7% en lækkun í 18. viku tæp 3%.

Hrávörur hækka lítillega í verði báðar vikur og er lokaverð föstudaginn 3. maí 2013 í 18. viku tæplega 5% lægra en upphafsverð ársins. Olía hækkar báðar vikur, ekki síst í 17. viku og er nú tæpum tveimur prósentum hærra en í upphafi ársins. Hluta hækkunar á olíu og hrávörum má rekja til lækkunar á gengi dollarans; hann stendur í stað í 17. viku en lækkar 0,8% gagnvart helstu viðskiptamyntum í 18. viku til föstudags 3. maí sl.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Hagstofa Íslands birti aprílmælingu sína á vísitölu neysluverðs (VNV) mánudag 29. apríl kl. 0900. Hækkun frá verðlagi í mars er 0,19% og gildi VNV er 411,5. Verðbætur sem greiðast 1. til 31. maí 2013 eru því 0,19%. Nýbirt hækkun VNV er ofan við spár greiningardeilda sem lágu frá -0,2% til 0%. Kostnaður vegna eigin húsnæðis hækkar um 1,8% (vísitöluáhrif 0,23%) en vísitalan án húsnæðis lækkar 0,13% frá mars.

Á mynd 1er sýnt mánaðakort af gengi evru gagnvart íslensku krónunni (ÍSK, bláa línan, innri skali) og tólf mánaða hraða VNV í prósentum (græna línan, ytri skali). Augljóslega koma fleiri þættir til við skýringar á hraða verðbólgunnar en áhrif af breytingum á gengi krónunnar eru umtalsverð. Liðlega 10% lækkun á verði evru í krónum á síðustu þremur mánuðum hefur áhrif til að lækka verð á innfluttum vörum og skilar sér hratt í hægari verðbólgu.

Á sama hátt tekur verðlag að hækka eftir veikingu krónunnar (hækkun á verði evru) í árslok 2010 og á fyrri hluta árs 2011. Engar efasemdir eru um hve óheppileg áhrif af sveiflum í gengi krónunnar eru á stöðugleika innlends verðlags – en fátt er um úrræði eins og ástatt er í gjaldeyrismálum þjóðarinnar. Gjaldeyrishöft hafa lamandi áhrif á gjaldeyrismarkað og streymi fjár til landsins og frá því. Fyrstu skref til afnáms hafta munu ekki lækna allan vanda á einni nóttu – en ný stjórnvöld munu áreiðanlega leggja höfuðkapp þegar frá upphafi á ráðstafanir sem gera kleift að draga úr höftunum eins fljótt og auðið er.

Mikil lækkun á kröfu óverðtryggðra ríkisskuldabréfa hefur leitt til góðrar ávöxtunar

Hraði verðbólgu fór vaxandi frá fyrstu vikum 2011 til loka fyrsta fjórðungs 2012 þegar tólf mánaða hraði fór rétt yfir 6% markið (sjá mynd 1). Frá þeim tíma hefur dregið úr verðbólgu og markaðskrafa óverðtryggðra ríkisskuldabréfa hefur lækkað nær samfellt. Þannig fer krafa lengstu flokka í um 7,5% hæst í lok fyrsta fjórðungs 2012 en er frá 6,2 til 6,6% í lok apríl 2013.

Af 100 punkta lækkun markaðskröfu hlýst 1% gengishagnaður þegar meðaltími viðkomandi skuldabréfs er eitt ár. Meðaltími lengstu flokkanna RIKB22, RIKB25 og RIKB31 er 7 til 10,8 ár (tafla 1 hér fyrir neðan) og áhrif á gengishagnað sem því nemur meiri (u.þ.b. 7 til 10,8%). Þessi gengishagnaður hefur myndast á síðustu 12 til 14 mánuðum en á sama tíma hefur markaðskrafa verðtryggðra flokka ríkisskuldabréfa að jafnaði staðið í stað.

Af þessu stafar hinn óvenjulega mikli mismunur á ávöxtun óverðtryggða markaðssafnsins (sjá töflu 1) og verðtryggða markaðssafnsins. Síðustu 52 vikur til föstudags 26. apríl 2013 er ávöxtun fyrrnefnda safnsins 12,4% en ávöxtun verðtryggða safnsins aðeins 3,6% sem gerir ekki betur en að halda í við verðbólgu vegna gengistaps sem hlýst af hækkandi markaðskröfu (sjá töflu 1, þriðja töludálk frá vinstri).

Mynd 4 sýnir vísitölur verðtryggða og óverðtryggða safns ríkisskuldabréfa síðustu 24 mánuðina og gildi þeirra fyrir 12 mánuðum og í upphafi 18. viku 2013 mánudaginn 29. apríl sl. Vikukortið sýnir hvernig óverðtryggðu flokkarnir síga upp jafnt og þétt vegna fallandi markaðskröfu (og að sjálfsögðu áfallinna vaxta). Verðtryggðu flokkarnir eiga erfiðara uppdráttar síðustu 52 vikurnar bæði vegna hækkandi markaðskröfu og vegna þess að verðbætur hafa reynst óvenjulega lágar.

Mynd 5 sýnir með enn gleggri hætti samanburðinn á milli verðtryggða og óverðtryggða safns ríkisskuldabréfa síðustu 24 mánuðina en hlutfallið, eins og vísitölurnar báðar, er sett jafnt og 100 í janúar 2005. Fyrri 12 mánuðina á vikukortinu vinna verðtryggðu skuldabréfin á hin óverðtryggðu og hlutfallið hækkar úr 122 í 137. Fyrir 52 vikum verður krappur snúningur og hin óverðtryggðu taka að vinna á hin verðtryggðu. Hlutfallið lækkar úr 137 fyrir einu ári í núverandi gildi 127.

Verðbætur í maí 2013 eru 0,19%, verðbætur 2013 til maíloka eru 2,36%

Eftir að vísitala neysluverðs í apríl liggur fyrir er hægt að reikna verðbætur í maí 2013 og verðbætur frá upphafi árs til maíloka. Verðbætur í maí eru hækkun VNV á milli mars og apríl eða 0,19%. Verðbætur frá upphafi árs til maíloka reiknast frá nóvember mælingu 2012 (gildið  402 sem gildir 31. desember 2012) til aprílmælingar sem er 411,5 (gildir 31. maí 2013), þ.e. 2,36%. Árshraði verðbótahækkunar þessa fimm fyrstu mánuði ársins 2013 er 5,68%.

Þótt árshraði verðbótahækkana janúar til maí 2013 sé 5,68% er tólf mánaða hraði verðbólgu síðustu tólf mánuði aðeins 3,3% (sjá mynd 1). Verðbætur þessa tólf mánuði, maí 2012 til apríl 2013 eru 410,7/395,1 eða 3,95%. Ávöxtun verðtryggða safnsins á sama tíma er lítið eitt lægri tala eða 3,6% og gengistap verður því til að draga nafnávöxtun flokkanna niður svo að hún verður lítið eitt neikvæð.

Hlutabréfasafnið lokar ofan við 50 daga línuna og stefnir yfir hágildið frá 13. mars sl.

Safn hlutabréfa skráðu innlendu félaganna sex (fyrir skráningu VÍS í 17. viku og skráningu TM í byrjun maí nk.) náði hágildi þann 13. mars sl. eftir nær samfellt tímabil hækkunar frá lággildinu 152,5 þann 5. nóvember 2012 (sjá mynd 6) og nemur sú hækkun 33,5%. Raunveruleg hækkun frá uppbroti síðustu dagana í desember 2012 telst frá gildinu 167 (hágildi um mitt ár 2012 fyrir hjöðnunarskeið á síðari hluta ársins) og hækkun frá því gildi til hágildis 13. mars sl. er 21,9%. Eftir slíka roku á aðeins 15 til 16 vikum er ekki óeðlilegt að komi til smáslaka, e.t.v. hagnaðartöku, í fáeinar vikur.

Svo virðist sem sá slaki muni þó ekki ná nema til um sjö vikna en margt bendir til þess að hlutbréfin brjótist upp í nýtt hágildi í 18. viku 2013. Sjö vikna ,,flatur tími” er vel þekktur á Wall Street – en hann getur að sjálfsögðu einnig verið aðeins þrjár, fjórar eða fimm vikur, eða sex. Slakinn leiddi engu að síður til þess að vísitala safns skráðu félaganna sló niður fyrir 50 daga meðaltal sitt og lokaði þar neðan við í fáeina daga (mynd 6). Lækkun í bakslaginu reyndist 6,2% - en oft er lækkun á slíkum flötum skeiðum sem koma í fáar vikur í hækkunarlegg innan við 5%. Mynd 6 sýnir dagkort af vísitölu safns skráðu félaganna eins og hún stóð í lok 17. viku föstudaginn 26. apríl sl. Í þeirri stöðu bendir margt til þess að uppbrot verði yfir gildið 203,6 í 18. viku, þ.e. á fyrstu dögum maí 2013.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Hlutabréfaverð á alþjóðlegum markaði þokast í átt til hækkunar í 17. viku 2013, síðustu heilu vikunni í apríl. Verulega dregur úr afli eftirspurnar, þ.e. úr flæði nýs fjár sem streymir til kaupa á hlutabréfum. Á mynd 1 er tveggja klukkutíma kort af S&P 500. Purpuralínurnar sýna hækkun og lækkun sem er 3% eða meira. Lækkun dagana 11. til 19. apríl er 3,8% (frá hæsta gildi allra tíma 1597,35 til 1536,03) og hækkun frá 19. apríl til 25. apríl er 3,7% og nær ekki alveg hágildinu frá því tveimur vikum fyrr. Lággildið 19. apríl sl. er raunar líka lægra en lággildið tveimur vikum fyrr. Hér er um skammtímahreyfingar að ræða og breyting á dagstefnu þarf ekki að boða stórtíðindi um millistefnu og meginstefnu sem báðar eru til hækkunar.

Roka í 17. viku færir fimm kauphallir í Asíu og Evrópu af gulu ljósi á grænt

Á mælikvarða S&P 500 eru breytingar hlutabréfaverðs í apríl frá einni viku til annarrar 3 til 4% og það á við um margar fleiri af helstu vísitölum á alþjóðlegum markaði. Í 17. viku 2013 færast tvær kauphallir í Asíu, þ.e. á Indlandi og Hong Kong aftur á grænt ljós eftir tvær vikur á gulu. Í Evrópu færast kauphallirnar í Frankfurt, Madrid og Mílanó á grænt ljós, líka eftir fáar vikur á gulu ljósi. Kauphöllin í Mexíkó sem nær hágildi í janúar sl. fellur af grænu ljósi á gult eftir nokkurn barning í febrúar og mars sl.

Þegar verð á hlutabréfum tekur að sveiflast um flatan eða því sem næst flatan ás ber það vott um annaðhvort söfnun (e. accumulation) eða losun (e. distribution). Stórir fjárfestar (e. Big Money) eru annaðhvort að bæta við hlutabréfum í söfn sín eða að draga úr vægi þeirra. Fjöldi losunardaga á Wall Street hefur verið fimm til átta fyrir helstu vísitölur eftir því hvort talið er í fjórar, fimm eða sex vikur. En í vikunni frá föstudegi 19. apríl til fimmtudags 25. apríl var engan losunardag að finna en tvo söfnunardaga. Söfnunardagur telst viðskiptadagur þegar hækkun er töluverð og velta meiri en daginn áður.

Hækkun hlutabréfa í varnargreinum ber hitann og þungann af hækkun vorsins

Þegar erfitt er að ráða í stefnu mikilvægra vísitalna er forvitnilegt að skyggnast í undirhluta þeirra, þ.e. atvinnugreinar á Wall Street og einstakar landavísitölur í Evrópu og í Asíu. Á mynd 2 er að finna hækkunarkort fyrir helstu greinar í S&P 500 vísitölunni, en þær eru frá vinstri á kortinu: lífstíll (e. consumer discretionary, consumer durables), tækni, iðnaður, efni og málmar, orka, neysluvörur (matur, drykkjarvörur o.s.frv.), heilsa, veitur og fjármál. Mest hækka varnargreinar sem eru heilsa, veitur og neysluvörur en hefðbundnar

sóknargreinar, þ.e. tækni, fjármál og síðan lífstíll og iðnaður, annaðhvort lækka eða hækka minna en varnargreinar.

Slík uppröðun greina eftir árangri í hækkun yfir margra vikna tímabil ber ekki vott um kröftugan upplegg á Wall Street. Hafa skal í huga að mynd 2 sýnir hækkun og lækkun umfram S&P 500 en vísitalan sjálf, meðaltalið, hækkar um 7,9% frá 7. janúar til 26. apríl 2013.

Hlutabréf í Tokíó bera uppi hækkun hlutabréfa í Asíu; Evrópa situr eftir

Japan sker sig algerlega úr á alþjóðlegum hlutabréfamarkaði þegar litið er á fyrstu 17 vikur 2013 eða tímabilið frá nóvember 2012 til apríl 2013. Hækkun á mælikvarða Nikkei vísitölunnar í Tokíó er 50% á aðeins sex mánuðum. Hafa verður í huga að hlutabréf í Japan hafa barist í bökkum árum saman og ugglaust var verðlagning afar lág fyrir þennan myndarlega hækkunarlegg.

Þessi ríflega hækkun kemur þó alþjóðlegum fjárfestum ekki til góða nema að hluta heldur aðeins þeim sem gera út í yenum. Á sama tíma og Nikkei hefur hækkað um 50% hefur gengi yens gagnvart Bandaríkjadollara lækkað um 22%. Fyrir sölu á yenum fæst aðeins 78% til baka af þeim dollurum sem varið var til kaupa á yenum í október 2012. Því skilar sér innan við helmingur af 50% hækkun á verði hlutabréfa í yenum á síðustu sex mánuðum til fjárfesta sem fjárfesta í dollurum.

Óþarft er að taka fram að deildar meiningar eru á meðal fjárfesta um það hvort aðgerðir japanska seðlabankans til að lækka gengi yensins og örva þannig atvinnulíf heima fyrir og auka hraða verðbólgu í um 2% beri árangur þegar lengra er litið. Skuldir ríkissjóðs Japana eru með því hæsta í veröldinni, langt yfir tvöfaldri landsframleiðslu eins árs. Shinzo Abe forsætisráðherra hefur heitið því að gera endurbætur á innviðum fjármálakerfisins fyrir júní 2013 en ekki er vitað hvernig til tekst. Ekki þykir í stíl japanskrar ráðdeildarsemi að ráðast í að lækna efnahagsvanda og skuldabyrði með peningaprentun og verðbólgu – eins og Bandaríkjamenn og Evrulandabúar víla þó ekki fyrir sér – en segja má að Japanir hafi ekki átt margra kosta völ og líklega ekki efni á því að reyna ekki allar tiltækar leiðir til að leysa úr læðingi eftirspurn í þjóðarbúskapnum.

Flug hlutabréfa í Tokíó hefur áhrif á Asíuvísitölu og á heimsvísitölu hlutabréfa

Hlutabréf í Tokíó vega um 40% í Asíuvísitölu Dow Jones og um 9% í heimsvísitölu hlutabréfa. Um 50% hækkun hlutabréfaverðs í svo stórri kauphöll hefur því mikil áhrif á heimshlutavísitöluna. Á mynd 5 er dagkort af heimshlutavísitölum. Þar sést að á 17 fyrstu vikum ársins 2013 heldur Asíuvísitalan í við S&P 500 á Wall Street – þ.e. Asíuvísitalan að Japan meðtöldu (appelsínulínan). Séu áhrifin frá Tokíó talin frá (ljósgráa línan) er árangur mun lakari og í líkingu við Evrópuvísitöluna (græna línan).

Á mælikvarða hlutabréfa er það hvergi í veröldinni ljósara en í Japan hver áhrif af peningaprentun seðlabankanna eru. Aukning peningamagns í umferð hefur fyrst þau áhrif að veikja gengi gjaldmiðilsins. Veikara gengi hækkar samstundis tekjur útflutningsfyrirtækja og hagnað þeirra. Væntingar fjárfesta um betri framtíð vegna hækkandi tekna eykur þegar í stað eftirspurn á hlutabréfamarkaði og hrindir af stað nýjum hækkunarlegg.

Styrkari rekstur útflutningsgreina eykur hagvöxt og tekjur þjóðarbúsins og kann að reynast fullnægjandi til að hrinda í gang nýju hagvaxtarskeiði – sem síðan eykur tekjur ríkissjóðs og auðveldar grynnkun skulda. Hvort Japanir komast alla þessa leið með peningaprentun veltur á því hve raunhæfar endurbætur Abes á innviðum fjármálamarkaðs og atvinnureksturs í heild reynast. Lærdómurinn af tilraun Japana mun varpa ljósi á hliðstæð úrlausnarefni í Bandaríkjunum og mörgum ríkjum Evrópusambandsins.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita