Fjárfesting í skuldabréfasjóðum 

Skuldabréfasjóður er sjóður sem veitir viðtöku fé til sameiginlegrar fjárfestingar. Skuldabréfasjóður fjárfestir aðallega í skuldabréfum útgefnum af aðilum sem fjármagna sig með útgáfu bréfanna. Þessir aðilar geta verið ríki, sveitarfélög og stofnanir, fjármálastofnanir og ýmis önnur fyrirtæki. Sjóðurinn kaupir skuldabréf á markaði samkvæmt fyrirfram kunngerðri fjárfestingastefnu og innheimtir af þeim afborganir og vexti. Virði sjóðsins á hverjum tíma ræðst einnig af verðbreytingum á bréfunum þegar þau ganga kaupum og sölum á markaði. 

Viðskiptavinir sem eiga hlut í sjóði eiga hlutfallslega kröfu á þær eignir sem sjóðurinn á. Þeir eiga því óbeint kröfu á ríkið og fjölda sveitarfélaga og stofnana, fjármálastofnana og annarra fyrirtækja eftir atvikum í gegnum sjóðinn. Tilgangur sjóðanna er að ávaxta fé sjóðfélaga og dreifa áhættu með kaupum á fleiri en einum flokki fjármálagerninga. 

Styrkur hvers sjóðs ræðst af undirliggjandi eignum hans, það er fjárhagslegum styrk útgefenda þeirra verðbréfa sem viðkomandi sjóður hefur fjárfest í og eftir atvikum þeim veðum sem einstakir útgefendur hafa lagt fram til tryggingar skuldum sínum. Staða og afdrif þeirra fjármálafyrirtækja sem reka sjóði hafa því ekki með beinum hætti áhrif á virði sjóðanna þar sem efnahagur þeirra er aðskilinn efnahag viðkomandi fjármálafyrirtækis. 

Skuldabréfasjóðir Landsvaka eru verðbréfasjóðir eða fjárfestingarsjóðir sem starfa eftir lögum nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði og lúta eftirliti FME. Þeir hafa hver um sig mismunandi fjárfestingastefnu og meðallíftíma. Meðallíftími verðbréfasjóðs er vegið meðaltal meðallíftíma undirliggjandi eigna sjóðsins. Meðallíftími skuldabréfs er mælikvarði á næmni verðs á skuldabréfi fyrir breytingum á markaðsvöxtum (ávöxtunarkröfu). 

Meðallíftíminn segir til um hversu lengi höfuðstóll skuldabréfs, ásamt vöxtum og verðbótum, er að meðaltali bundinn í fjárfestingunni. Því lengri sem meðallíftími er því næmara er verð bréfsins fyrir vaxtabreytingum. Stuttur meðallíftími sjóðs þýðir þannig að gengi sjóðsins sveiflast frekar lítið við breytingar á ávöxtunarkröfu bréfa á markaði. Ávöxtunarkrafa skuldabréfs er sú krafa sem kaupandi bréfsins gerir til ávöxtunar á fé sínu á ársgrundvelli. 

Ávöxtunarkrafan eru þeir vextir sem gera núvirt greiðsluflæði bréfsins jafnt verði þess. Þannig stýrir ávöxtunarkrafa fjárfesta verði bréfa á markaði. 

Fjárfesting í hlutabréfasjóðum 

Hlutabréfasjóður er sjóður sem veitir viðtöku fé til sameiginlegrar fjárfestingar í hlutabréfum einstakra fyrirtækja eða öðrum hlutabréfasjóðum. Tilgangur sjóðsins er að ávaxta fé sjóðfélaga og dreifa áhættu með kaupum á fjármálagerningum útgefnum af mörgum aðilum. Fjárfestar geta keypt hlutadeildarskírteini sem staðfestingu á eignarhlut sínum í sjóðnum og átt þannig hlutfallslega kröfu á þau hlutabréf og aðrar eignir sem sjóðurinn á. Það má því segja að með kaupum í hlutabréfasjóði séu fjárfestar að kaupa hlut í mörgum félögum í gegnum sjóðinn. Hlutabréf eru í eðli sínu áhættusöm fjárfesting og afkoma þeirra félaga sem sjóðurinn á hlutabréf í hefur bein áhrif á gengi sjóðsins. Sveiflur í gengi hlutabréfasjóða geta því verið töluverðar vegna verðbreytinga á þeim hlutabréfum sem sjóðurinn fjárfestir í og vegna sveiflna í gengi gjaldmiðla. 

Hlutabréfasjóður fjárfestir fyrst og fremst í hlutabréfum á markaði samkvæmt fyrirfram kunngerðri fjárfestingastefnu og fær greiddan af þeim arð eftir atvikum. Ávöxtun sjóðsins á hverjum tíma ræðst af arðgreiðslum og af verðhækkunum á eignum sjóðsins. Styrkur hvers sjóðs ræðst af undirliggjandi eignum hans, fjárhagslegum styrk útgefenda þeirra verðbréfa sem sjóðurinn hefur fjárfest í og þeim fjölmörgu þáttum sem áhrif geta haft á verð þeirra. Staða og afdrif þeirra fjármálafyrirtækja sem reka sjóði hafa því ekki bein áhrif á virði sjóðanna þar sem efnahagur þeirra er aðskilinn efnahag viðkomandi fjármálafyrirtækis. 

Hlutabréfasjóðir Landsvaka eru verðbréfasjóðir eða fjárfestingarsjóðir sem starfa eftir lögum nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði og lúta eftirliti FME. Þeir hafa hver um sig mismunandi fjárfestingastefnu. Annars vegar er um að ræða vísitölusjóði sem líkja eftir tiltekinni hlutabréfavísitölu og gera fjárfestum þannig kleift ná meðalávöxtun þeirra hlutabréfa sem mynda viðkomandi vísitölu. Hins vegar er um ræða hlutabréfasjóði með virkri stýringu þar sem sjóðstjóri velur eignir inn í sjóðinn innan ramma fjárfestingastefnu hans. Markmið slíkra sjóða er að ná betri ávöxtun en viðmið. 

Upplýsingar um helstu áhættuþætti við fjárfestingar í sjóðum 

Fjárfesting í verðbréfa – og fjárfestingarsjóðum felur ætíð í sér einhverja áhættu. Fjárfesting í hlutdeildarskírteinum verðbréfasjóða er þó að jafnaði öruggari en þegar keyptir eru einstakir fjármálagerningar, þar sem hver sjóður dreifir áhættu fjárfesta með kaupum í fleiri en einum flokki fjármálagerninga.

Hafa verður í huga að gengi sjóða getur bæði hækkað og lækkað og fjárfestar kunna að fá minna til baka en upphaflega var fjárfest fyrir. Nauðsynlegt er að fjárfestar kynni sér vel þá áhættu sem fólgin er í því að fjárfesta í skuldabréfsjóðum og útboðslýsingar sjóðanna áður en ákvörðun er tekin um fjárfestingu. Hér að neðan er gerð grein fyrir helstu áhættuþáttum sem hafa þarf í huga áður en ákvörðun er tekin um fjárfestingu: 

• Markaðsáhætta fylgir öllum fjármálagerningum. Markaðsáhætta er sú áhætta sem ekki er hægt að eyða með dreifðu eignasafni. Undir markaðsáhættu falla til dæmis gengisáhætta og vaxtaáhætta og gjaldmiðlaáhætta. 
  • Gengisáhætta er áhætta sem felst í því að gengi verðbréfa getur sveiflast með ófyrirsjáanlegum hætti og haft þannig áhrif á ávöxtun í sjóðum. 
  • Vaxtaáhætta felst í áhrifum breytinga á markaðsvöxtum á verðmyndun skuldabréfa. Hækki ávöxtunarkrafa á markaði leiðir það til lækkunar á verði skuldabréfa og öfugt. Ávöxtunarkrafa bréfa getur hækkað til dæmis við vaxtahækkanir Seðlabanka eða vegna mikils framboðs. Almennt eykst vaxtaáhætta eftir því sem meðallíftími eigna í skuldabréfasjóðum er lengri. Til þess að draga úr sveiflum má leitast við að spá fyrir um þróun vaxta. Þannig er hægt að lengja meðallíftíma sjóða/fjárfestinga sinna þegar vaxtalækkun er líkleg en stytta þegar líkur eru á hækkun. Erfitt getur reynst að sjá fyrir um sveiflur í ávöxtunarkröfu skuldabréfa og því eðlilegt að sveiflur geti orðið í gengi skuldabréfasjóða við miklar breytingar á ávöxtunarkröfu. 
  • Gjaldmiðlaáhætta getur verið til staðar í sjóðum. Sjóðir Landsvaka eru ýmist skráðir í íslenskum krónum eða í erlendum gjaldmiðli og mörg þeirra fyrirtækja sem sjóðirnir fjárfesta í eru með stóran hluta sjóðstreymis síns í erlendum gjaldmiðli. Verðgildi gjaldmiðils getur breyst í hlutfalli við aðra gjaldmiðla. Meðal þátta sem hafa áhrif á verðgildi gjaldmiðla eru framboð og eftirspurn eftir þeim, viðskiptajöfnuður, vaxtastig, fjárfestingarkostir og arðsvon til langs tíma og stjórnmálaþróun. Sveiflur í gengi gjaldmiðla geta því haft áhrif á ávöxtun sjóðanna og gengi hlutabréfa undirliggjandi fyrirtækja og þannig leitt til hækkunar eða lækkunar á gengi sjóðsins. 
• Skuldaráhætta (greiðsluáhætta) er til staðar í sjóðum Landsvaka. Eignir sjóða geta tapast ef útgefendur verðbréfa sem sjóðurinn á verða gjaldþrota eða skuldari stendur ekki við skuldbindingar sínar og greiðslufall verður á bréfunum. Einnig getur skuldaraáhætta verið fólgin í því að fjármálastofnun sem sjóðurinn á innlán hjá verður gjaldþrota og innistæður eru ekki tryggðar að fullu. 
• Landsbundin áhætta er til staðar í sjóðum Landsvaka. Hagkerfum einstakra landa kann að vera mismunandi háttað, til hins betra eða verra, hvað snertir atriði á borð við vöxt landsframleiðslu og verðbólgu. Landsbundin áhætta getur einnig skapast vegna óvissu um ytri aðstæður, til dæmis um það hvort reglusetning og skattar verði óbreytt til framtíðar. Jafnframt getur hún skapast vegna átaka, stjórnmáladeilna, hryðjuverka, styrjalda, náttúruhamfara, farsótta og annarra álíka aðstæðna. 
• Áhætta tengd smæð markaðar eða eignatengsla útgefanda verðbréfa getur verið til staðar í sjóðum Landsvaka. Íslenskur verðbréfamarkaður er smár í sniðum og því fylgir að kaupendur og seljendur einstakra verðbréfa eru oft fáir. Af þeim sökum getur verðmyndun á markaði verið óvirkari en gerist á stærri mörkuðum. Einnig geta eignatengsl verið á milli útgefanda verðbréfa sem getur leitt til þess að greiðslufall einstakra útgefenda hafa víðtækari áhrif en annars myndi verða. 
• Frammistöðuáhætta er til staðar í sjóðum Landsvaka. Sjóðstjóri hefur í flestum tilvikum val um það hvar hann fjárfestir innan fjárfestingastefnu sjóðsins. Flestir sjóðir miða árangur sinn við tiltekna viðmiðunarvísitölu og er það markmið sjóðstjóra að ná betri ávöxtun en vísitalan gefur á hverjum tíma. 
• Lausafjáráhætta er til staðar í sjóðum þar sem sú staða gæti komið upp að eign seljist ekki tímanlega á ásættanlegu verði ef þess er þörf, til dæmis ef miklar innlausnir verða í sjóði. Lausafjáráhætta er því sú áhætta að of lítið laust fé sé til í sjóði til að standa undir greiðsluskuldbindingum á hverjum tíma. 
• Uppgjörsáhætta er til staðar í sjóðum ef útgefandi/mótaðili greiðir ekki eða afhendir ekki eignina á réttum tíma. 
• Vörsluáhætta er til staðar í sjóðum þar sem eignir í vörslu geta tapast vegna gjaldþrots, vanrækslu eða sviksamlegra athafna af hálfu vörsluaðila.