Útdráttur úr misserisverkefni nemenda frá Háskólanum á Bifröst

Þar sem útskrift var skammt undan þótti höfundum mikilvægt að kynna sér það stuðningsumhverfi sem býðst sprotafyrirtækjum á Íslandi. Tilvalið tækifæri til þess þótti misseris verkefni þar sem nemendur skipta sér í hópa og velja sér efni til rannsóknar. Nemendur hafa tvær vikur til umráða og þurfa í lokin að verja verkefnið fyrir framan prófdómara úr hópi kennara, viðveruhóp og áhorfendur í sal.

Við vinnslu rannsóknarinnar fóru höfundar um víðan völl.  Höfundar sóttu fyrirlestra og viðburði á borð við SeedForum og StartUpWeekend, sem eru viðburðir til þess fallnir að koma hugmyndasmiðum úr skugganum, efla tengslanet, þróa viðskiptamódel og komast á framkvæmdastig. Höfundar tóku auk þess viðtöl við marga sérfræðinga til þess að öðlast betri yfirsýn yfir helstu stuðnings- og fjármögnunarleiðir sem í boði eru. Einnig voru tekin viðtöl við frumkvöðla með reynslu af uppbyggingu sprotafyrirtækja og gátu þeir miðlað af reynslu sinni sem nýttist einstaklega vel við úrvinnslu verkefnisins. Höfundum er ljóst að það er að mörgu að hyggja þegar kemur að hrinda hugmynd upp af eldhúsborðinu og var því litið í mörg horn og fjölbreyttum gögnum aflað til þess að svara rannsóknarspurningu verkefnisins. 

Þegar höfundar hófu rannsókn sína kom fljótlega í ljós að styrkjarumhverfið er hálfgerður frumskógur og í fleiru en einu viðtali var höfundum bent á að ómögulegt væri að kortleggja styrkjaumhverfið í heild sinni með góðu móti. Umhverfið er mjög lifandi, flókið og samþætt, því er erfitt að fanga alla þá styrki, samstarfsaðila, fjárfesta og aðstoð sem völ er á. Höfundar tóku þessari áskorun og hönnuðu kort sem sýnir þá styrki sem bjóðast. Til þess að einstaklingar geti á sem þægilegastan máta leitað eftir styrkjum sem henta,  var kortinu skipt upp í fjögur meginsvið.

• Umhverfi og orka
  Flokkur þessi tekur til alls þess sem flokkast undir umhverfið í heild sinni, þar má helst nefna loftslagsbreytingar og náttúruvernd. Orka vísar til allra þeirra styrkja sem fara til þróunar í orkumálum.
• Menntun og menning
  Þessi flokkur inniheldur allt er tengist íþróttum, listum, menningu og samvinnuverkefna skóla og atvinnulífsins. 
• Erlent samstarf 
  Margir styrkir eru tengdir samvinnu frá tveim löndum eða fleirum í þeim tilgangi að efla samstarf og samskipti.
• Staðsetning, kyn eða atvinnugrein sem skilyrði
  Styrkir eru oft á tíðum einungis í boði fyrir ákveðin svæði, kyn eða atvinnugeira.

Nálgast má kortið hér

Niðurstöður höfunda voru þær að fjárfestingarumhverfið á Íslandi fyrir sprotafyrirtæki er að mörgu leyti ábótavant. Má þar nefna gatið sem hefur myndast í fjárfestingar stiganum þegar fyrirtæki þurfa að stækka. Íslenska skattkerfið hefur sína kosti og vísa höfundar þá til stuðnings við sprotafyrirtæki auk fyrirætlana um stuðning við hugbúnaðargeirann. Ókostir eru þó fyrir hendi og má þar sérstaklega nefna háan fjármagnstekjuskatt af hlutabréfasölu á óskráðum markaði. Fjárfestingaraðilar eru fáir og án þeirra blessunar þurfa íslensk sprotafyrirtæki að leita út fyrir landssteinana í leit að fé. Óstöðugleiki í fjármálalífinu, gjaldeyrishöft og lítill gjaldmiðill draga úr vilja erlendra fjárfesta til að skoða þá möguleika sem íslensk sprotafyrirtæki hafa uppá að bjóða. 

Almennt er mikil ánægja með íslenska styrkja- og stuðningsumhverfið meðal fagaðila. Þó geta frumkvöðlar sett út á hið ferkantaða mat sem ganga þarf í gegnum. Vitundarvakning hefur verið meðal frumkvöðla og styrkjaumhverfisins síðustu ár sem endurspeglast í samvinnu og samstarfi sem einkennir alla þá sem halda utan um styrkveitingar eða veita aðstoð. Mikið framboð er af ráðgjöf og þjónustu við sprotafyrirtæki á Íslandi og að auki eru fjölmargir viðburðir sem hægt er að sækja. Styrkjaumhverfið hefur aukist til muna síðustu ár og ekki virðast vera neinar fyrirætlanir um breytingu þar á, þvert á móti hefur ríkisstjórnin aukið framlög til hinna ýmsu sjóða. Er það því mat höfunda að styrkja- og stuðningskerfið við íslensk sprotafyrirtæki og frumkvöðla sé nokkuð öflugt og umhverfið mjög lifandi. Ýmsar hindranir eru þó til staðar en margt gott  í farveginum sem mun styrkja enn frekar stuðningsumhverfi sprotafyrirtækja.

Að lokum er það mat höfunda eftir vinnslu verkefnisins að finna þarf leiðir til þess að auka fjárfestingar handa sprotafyrirtækjum. Sú leið sem oftast bar á góma höfunda var sú leið sem Svíar hafa innleitt, þá væri hægt að fjárfesta hlutfall af eigin lífeyri í sprotafyrirtækjum eða í sjóðum sem sérhæfa sig í fjárfestingum á óskráðum hlutabréfum. Þannig eykst fjármagn til frumkvöðla og hugsanlega yrði það nóg til að fylla það gat sem nú er í kerfinu. Þó má nefna að aukið svigrúm lífeyrissjóða á Íslandi til fjárfestinga í óskráðum hlutfabréfum virðist vera í bígerð. 

Einnig er þörf á breytingum í skattkerfinu til að styðja við vinnu í skiptum fyrir eignahlut í fyrirtækjum. Þannig væri hægt að auka hvata starfsmanna til að skipta hluta vinnu sinnar fyrir hlut í fyrirtækinu sjálfu án þess að báðir aðilar greiði himinháan skatt. Þar sem ný ríkisstjórn er nú í burðarliðnum, vona höfundar að framtíð sprotafyrirtækja muni styrkjast svo fjölbreytt atvinnulíf geti dafnað og eflst enn frekar. 

Höfundar: Bryndís Bessadóttir, Egill Örn Magnússon, Elvar Már Ásgeirsson, Ívar Örn Sigurbjörnsson, Ólafur Ísak Friðgeirsson, Sigurður Jón Sigurðsson

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Rannsóknin var hluti af meistaraverkefni Ingu Jessen í alþjóðaviðskiptum við Háskólann í Reykjavík  Challenges of Internationalization for New Ventures; the Case of Icelandic Born Globals og var framkvæmd í desember 2012. Alls voru 15 sprotafyrirtæki sem tóku þátt í rannsókninni og var framkvæmd eigindleg rannsókn í formi viðtala. 13 fyrirtæki af þeim 15 sem tóku þátt í rannsókninni voru hugbúnaðarfyrirtæki. Rannsóknin var gerð í þeim tilgangi að komast að því hvaða innri og ytri hindrunum íslensk sprotafyrirtæki stæðu frammi fyrir þegar þau vildu sækja á erlenda markaði. Markmið rannsóknarinnar var að kanna hvaða aðferðir íslensk sprotafyrirtæki (born global) eru í raun að nota þegar þau eru að sækja á nýja markaði.

Helstu niðurstöður

Innri hindranir sprotafyrirtækja þegar þau vilja sækja á aðra markaði:

1. Fjármagnsskortur
2. Erfitt að mynda tengslanet á viðeigandi mörkuðum
3. Skortur á starfsfólki með tæknilega reynslu/menntun

Ytri hindranir sprotafyrirtækja

1. Erfitt að finna samstarfsaðila á erlendum mörkuðum
2. Skortur á aðstoð frá opinberum stofnunum á Íslandi
3. Þarf að skapa trúverðugleika
4. Gjaldeyrishöft
5. Tungumálaörðugleikar

Spurt var hvort íslensk fyrirtæki væru með ákveðna stefnu þegar þau vildu sækja á aðra markaði. Mörg af sprotafyrirtækjunum voru ekki með skýra stefnu, en eftirfarandi stefnur fyrirtækja voru nefndar:

1. Markaðsstefna
2. „trial by error“ stefna
3. Verðstefna
4. Fara á sýningar
5. Finna samstarfsaðila

Mesti lærdómurinn á því að alþjóðavæðast var:

1. Hversu mikilvægt er að byggja upp tengslanet/stofna til sambanda
2. Mikilvægi þess að finna réttu samstarfsaðilana
3. Þörf til þess að skapa trúverðugleika á markaði

Niðurstöður

Eftir að hafa skoðað niðurstöður rannsóknarinnar, var dregin ályktun á því ferli sem átti sér stað í íslenskum sprotafyrirtækjum, eins og sjá má á mynd hér fyrir neðan. Fyrirtæki voru stofnuð en þau óðu blint í sjóinn þegar þau vildu sækja á erlenda markaði. Eftir að hafa eytt töluverðu fjármagni í alþjóðavæðingu, sem skilaði misjöfnum niðurstöðum, hugsuðu þau málið upp á nýtt og fóru þá „réttu leiðina“, með því að þróa vöruna og prófa hana á Íslandi, uppgötvuðu mikilvægi þess að stofna til tengsla og finna samstarfsaðila í viðkomandi landi. Flest fyrirtækjanna eru hugbúnaðarfyrirtæki sem eru ekki stofnuð af einstaklingum með reynslu í að sækja á erlenda markaði, og oft einstaklingum sem hafa hvorki þekkingu né reynslu til þess að gera markaðsgreiningu á viðkomandi markaði, né fara í stefnumarkandi markaðsherferð á þeim markaði sem verður fyrir valinu. Mikilvægast er að vera undirbúinn áður en farið er inn á aðra markaði til þess að varast misheppnaðar tilraunir sem gætu verið kostnaðarsamar. Auk þess var hægt að draga ályktun á mikilvægi þess að hafa einstaklinga með mismunandi bakgrunn í sprotafyrirtækjum, þ.e. að einblína á að hafa einhvern innan sprotafyrirtækisins sem hefur reynslu og þekkingu á markaðsmálum. Varan þarf ekki aðeins að vera einstök, heldur er einnig mjög mikilvægt að hafa þekkingu á því hvernig á að koma henni á framfæri.

Hægt er að hafa samband ef frekari spurningar vakna varðandi rannsóknina: ingajess@gmail.com

Höfundur: Inga Jessen

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Ásdís Guðmundsdóttir, verkefnastjóri hjá Svanna, ræðir við Steinunni Ketilsdóttur, framkvæmdastjóra Volcano Warmers. Volcano Warmers er eitt þeirra fyrirtækja sem hafa fengið lánatryggingu hjá Svanna-lánatryggingasjóði kvenna en fyrirtækið framleiðir hitahlífar úr ull. Þess má geta að umsóknarfrestur í Svanna er til og með 16. apríl næstkomandi og sótt er um á www.svanni.is. Ýmis verkefni og fyrirtæki hafa nýtt sér lánatryggingar Svanna og má sjá skemmtilega umfjöllun um nokkur þeirra í veglegu vefblaði Svanna.

Hver er konan?

Ég heiti Steinunn Ketilsdóttir og ég lauk M.Sc í viðskiptafræði frá Danmörku og hef á undaförnum árum starfað mest í mannauðsmálum sem mannauðsstjóri og stjórnunarráðgjafi áður en ég stofnaði Volcano Warmers.

Ég elska að fást við ný verkefni og þrífst einstaklega vel í verkefnum þar sem hlutirnir eru að gerast líkt og hjá Volcano Warmers í dag. Fólk, óvissa, breytingar og upplifun á nýjum hlutum finnst mér einstaklega skemmtilegt. Ég bý með Snorra Þórissyni, forritara og við eigum bæði yndislegar dætur, Ásdísi Maríu Grétarsdóttur, 20 ára og Katrínu Tinnu Snorradóttur, 7 ára og flottan tilvonandi tengdason Stefán Braga Andrésson.

Hvernig fyrirtæki er Volcano Warmers?   

Volcano Warmers leitast við að finna lausnir fyrir fólk með verki í liðum. Við hönnum og framleiðum hitahlífar fyrir fólk til að auðvelda þeim daglegt líf og auka lífsgæði þeirra. Meginvirkni hitahlífanna er að minnka verki í liðum og vöðvum en ullin hefur þann einstaka eiginleika að grípa eðlilegan líkamshita og viðhalda honum jöfnum. Innra lagið eykur ennfrekar virknina og gefur þægindin með mýktinni. Einnig minnka oft bólgur og stífleiki sem getur bætt svefn, hreyfigetu og bætt daglegt líf, því að þjást af daglegum verkjum getur verið mjög erfitt. Volcano Warmers hefur sett fimm hitahlífar á markað og vinnur að stöðugri þróun og við erum t.d. að vinna núna með hitahlífar fyrir mjóbakið sem kemur mjög vel út úr fyrstu prófun.

Hvernig fékkstu hugmyndina að verkefninu þínu?

Snorri, sambýlismaður minn hefur þjáðst af verkjum í hné í mörg ár eftir bílslys á unglingsárum. Við fórum bara á flug í umræður um töframátt íslensku ullarinnar og hvort að hún gæti minnkað verki í liðum og vöðvum. Við prófuðum í fyrstu á Snorra og þá kom strax í ljós að hitahlífarnar höfðu umtalsverða virkni. Í framhaldi af því ákváðum við að fara af stað með þetta verkefni og markmiðið var strax sett á erlendan markað. Nafnið Volcano Warmers kemur út frá eldfjallaeyjunni Ísland sem varð til út frá eldgosum í miðju Atlantshafi og á stærsta heiðurinn af því að okkar einstaka sauðfé færir okkur þessa sérstöku ull. Íslenska ullin virðist ekki hafa verið notuð áður í framleiðslu á vörum fyrir stoðkerfisvanda þó vitneskjan um gæði ullarinnar hafi lengi verið til staðar.

Hvernig hefur gengið að þróa verkefnið?

Eftir að hafa prófað virkni á einstaklingum með mismunandi verki vegna stoðkerfisvanda og fengið mjög jákvæð viðbrögð, þá ákváðum við að keyra þetta af stað. Við höfum verið í samstarfi við Gigtarfélag Íslands og prófað virknina á þeim sem þjást af gigt og fengum mjög góð viðbrögð þar eins og hjá öðrum notendum.  Það er talið að um 25% jarðarbúa þjáist af stoðkerfisvanda allt frá smávægilegum óþægindum í alvarlega gigt sem hindrar fólk í einkalífi og starfi. Því eru klárlega mörg tækifæri í lausnum þar. Við höfðum þá stefnu í upphafi að koma þessu á markað erlendis og ákváðum því fljótt að sýna vörurnar við hliðin á þeim stærstu í þessum geira og læra á leikreglurnar. Það tekur tíma að kynnast hverjum geira fyrir sig og við höfum tvisvar sýnt á heilbrigðissýninguna Medica sem haldin er í Þýskalandi. Medica er talin ein stærsta vörusýning tengd heilbrigðisgeiranum í heiminum í dag. Viðbrögð gesta, sem flestir eru dreifingaraðila, voru mjög góð og er að skila sér í dag.

Hver er staðan í verkefninu og hver eru næstu skrefin?

Við erum búin að gera fyrsta stóra samninginn við kanadískan dreifingaraðila sem mun einblína á N-Ameríkumarkað. Fyrsta sending er á leið í afhendingu í lok apríl. Einnig erum við í viðræðum við nokkra dreifingaraðila í Evrópu. Í apríl förum við með viðskiptafulltrúa breska sendiráðsins hér heima og heimsækjum borgir í Bretlandi til að hitta fjárfestingarsjóði,  birgja, tækjaframleiðendur og dreifingaraðila. Í dag framleiðum við vörurnar sjálf og þessi fyrsta framleiðsla fyrir N-Ameríkumarkað var okkur mikil reynsla varðandi hvaða verkferlar þurfa að vera skilvirkari til skila væntum hagnaði.

Hvað er  mest hvetjandi fyrir þig í þinni vinnu og hvað finnst þér skemmtilegast?

Fyrst og fremst eru viðbrögð neytenda við hitahlífunum mjög gefandi og því algjör forréttindi að fá að framkvæma þetta verkefni. Aldrei hefði ég trúað því hversu skemmtilegt er að byggja upp framleiðslufyrirtæki og setja upp verkferla og gera þá skilvirka. Ég er ekki viss um að margir átti sig á því hvað þetta er gaman og vonandi sér maður fleiri byggja upp framleiðslufyriræki í stað þess að láta önnur lönd um framleiðslu. Það þarf kannski að bæta ýmislegt í stjórnkerfinu til að gera það mögulegt, því það getur verið erfitt að hefja uppbyggingu með þann aukakostnað sem fylgir að vera á eyju í Atlantshafi. Þarfir á fleiri tegundum af hitahlífum eru miklar og það er bara gaman að hanna nýja hluti og prófa.

Hvað er erfiðast að takast á við sem frumkvöðull?

Að halda úti kröftum og þolinmæði og forðast hræðslu við höfnun. Þessi hræðsla er bara alltof algeng hér á landi en lærdómurinn getur verið dýrmætur þegar hlutirnir ganga ekki upp í fyrstu tilraun. Manni langar náttúrulega að sigra heiminn á einum degi og ég hefði aldrei trúað því að ferlið á erlendan markað tæki þennan tíma. Síðan þegar hlutirnir fara á flug, þá er þetta bara ævintýralega skemmtilegt. Stundum er gott að renna blint í sjóinn og bara byrja og finna sínar eigin leiðir. Eg ég hefði vitað fyrirfram öll þau verkefni og vandamál sem fylgja því að setja svona verkefni af stað, þá hefði ég sennilega hugsað mig tvisvar um. Nú þegar ákveðnum stórum áföngum er náð, þá sér maður ekki eftir neinu. Þrátt fyrir það veit ég að framundan bíða mörg verkefni sem þarf að leysa. Að fylgja hjólförum annarra er ekki endilega besta leiðin. Það er mikill kostur að hér á landi eru  margir viljugir að aðstoða og gefa ráð og gott að meta lausnarráð annarra. Mikilvægt er að fara samt sínar leiðir sem maður telur henta, prófa og breyta ef ekki gengur upp.

Hverju breytti Svanni fyrir þig?

Svanni breytti mjög miklu fyrir fyrirtækið. Án Svanna láns hefðum við líklega ekki náð þeim árangri sem við erum að uppskera varðandi dreifingaraðila í Evrópu og N-Ameríku. Á þessu stigi höfum við náð ákveðnum árangri í markaðssetningu á þessum svæðum og næst á dagskrá er að sækja meira fjármagn, koma af stað framleiðslu, fjárfesta í tækjabúnaði, aðföngum, mannauð og fleira.

Það má því segja að það séu spennandi tímar framundan hjá fyrirtækinu og verður gaman að takast á við næstu verkefni og áskoranir.  

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Hákon Gunnarsson stofnaði fyrirtækið Gekon árið 2009 sem hafði frumkvæði að klasasamstarfi innan jarðvarmageirans og nú nýverið hófst sambærileg starfsemi í ferðaþjónustunni. Sigurður Már Jónsson blaðamaður ræddi við Hákon.

Hákon segir klasasamstarf í ferðaþjónustu geta skilað íslenskum fyrirtækjum miklum ábata ef rétt er á málum haldið og reynslan af jarðvarmaverkefninu sýni að samvinna af þessum toga sé íslensku atvinnulífi mikilvæg.

Hákon segir að upphaf þess að hann hóf að vinna að stofnun klasa á Íslandi, megi rekja til samstarfs Gekon við hinn heimskunna prófessor Michael Porter en árið 2006 gerðu Porter og hans fólk í Harvard rannsókn á samkeppnishæfni Íslands. „Porter – sem er verkfræðingur að mennt – taldi að Ísland ætti mikla möguleika með því að virkja betur styrkleika sína á þeim sviðum atvinnulífsins þar sem Ísland hefði samkeppnisforskot og það var mjög hvetjandi,“ segir Hákon. 

„Porter benti á sjávarútveg og orkufrekan málmiðnað sem klasa í fremstu röð á sínu sviði í heiminum. Þá taldi hann að með virkri klasastjórnun innan annarra vaxandi atvinnugreina mætti ná miklum árangri. Upp úr þessu varð til samstarfið í jarðvarmanum sem hefur vaxið og dafnað og núna eru tæplega 50 aðilar sem sammæltust um stofnun sérstaks félags um rekstur samstarfsins í febrúar 2013. Það er því mikill áhugi á uppbyggingu klasasamstarfsins til framtíðar.“

Segðu aðeins frá upphafi klasasamstarfsins í ferðaþjónustu

„Já, það hófst 9. október 2012 þegar 37 aðilar sem starfa innan ferðaþjónustunnar undirrituðu samkomulag í Norræna húsinu um samstarf. Nokkrir af lykilaðilum í íslenskri ferðaþjónustu hafa horft til þess árangurs sem íslenski jarðvarmageirinn hefur náð í styrkingu sinnar atvinnugreinar með því að beita aðferðum klasastjórnunar. Það sem var ánægjulegt,“ segir Hákon, „var að forsvarsmenn úr ferðaþjónustunni höfðu frumkvæði að því að koma af stað klasasamstarfi í greininni. Þeir vildu ná betri árangri og töldu okkar aðferð réttu leiðina.“

Hvað felst í því samkomulagi sem undirritað hefur verið?

„Samningurinn felur í sér kortlagningu og greiningu á ferðaþjónustunni í anda klasafræðanna og í kjölfarið fer fram stefnumótun um hvaða skref eigi að taka næst. Samningstíminn er eitt ár og lýkur þessu ferli í lok september 2013. Greiningin er í grófum dráttum tvenns konar. Annars vegar verða haldnar þrettán vinnustofur um allt land og nokkrum er þegar lokið – og þær gengu mjög vel. Hins vegar verða tekin svokölluð djúpviðtöl við aðila og verða þau nokkrir tugir. Það verða þessar niðurstöður sem lagðar verða til grundvallar þeim verkefnum sem unnið verður að í framhaldinu og verður spennandi að sjá hvert það leiðir.

„Markmiðið með þessari vinnu er að styrkja innviði atvinnugreinarinnar á marga ólíka vegu. Vonandi verða til úr þessu afurðir eða þjónusta sem hægt er að þróa áfram til að skapa verðmæti og auka framleiðni. Það verður fjallað um menntun innan greinarinnar, ímyndarsköpun, hvernig samræðan við stjórnvöld er byggð upp, gagnaöflun og svo mætti áfram telja. Verkefnið lofar mjög góðu – og menn binda miklar vonir við að út úr þessari vinnu komi enn öflugri atvinnugrein en nú er.“

Hverjir eru það sem taka þátt í klasasamstarfi, eru þetta bara stórfyrirtæki eða geta allir verið með?

„Þetta eru fyrirtæki af öllum stærðum og gerðum. Við getum sagt að þau skiptist í þrjá meginflokka. Í fyrsta lagi eru það fyrirtæki í ferðaþjónustu á Íslandi sem spanna alla virðiskeðjuna, t.d. flugfélög, hótel, bílaleigur, ferðaskrifstofur, veitingastaðir og svo framvegis. Í öðru lagi eru opinberir aðilar og hagsmunasamtök sem telja sig hafa hag af samstarfi af þessu tagi. Í þriðja lagi eru það svo aðilar sem eru óbeinir hagsmunaaðilar að ferðaþjónustunni.

Hjá þeim heyrir ferðaþjónusta ekki undir kjarnastarfsemi en hinsvegar hafa þau öll mikla hagsmuni af því að þessi atvinnugrein blómstri. Þarna eru til dæmis tryggingafélög, kortafyrirtæki, olíufyrirtæki og bankar. Landsbankinn tilheyrir þessum hópi enda hefur bankinn aukið umsvif sín innan ferðaþjónustunnar verulega á undanförnum árum og það var gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að fá bankann í lið með okkur, enda hafa starfsmenn hans mikla þekkingu og reynslu af því að fjármagna uppbyggingu ferðaþjónustu.“

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Sigurður Már Jónsson blaðamaður ræðir við Sigþór Jónsson, framkvæmdastjóra Landsbréfa, og Helga Júlíusson, sjóðstjóra hjá sama félagi, um nýjan framtakssjóð fyrir íslenska ferðaþjónustu. Greinin birtist fyrst í Tímariti Landsbankans sem að þessu sinni er tileinkað umfjöllun um ferðaþjónustu.

Allar spár gera ráð fyrir að vöxtur ferðaþjónustunnar verði áfram mikill og að vægi hennar muni aukast á næstu árum. Sigþór Jónsson framkvæmdastjóri og Helgi Júlíuson, sjóðstjóri hjá Landsbréfum, munu stýra nýjum framtakssjóði fyrir íslenska ferðaþjónustu. Megináhersla sjóðsins verður að fjárfesta í heilsársverkefnum sem efla ferðaþjónustuna árið um kring.

Til þessa hefur íslensk ferðaþjónusta einkennst af litlum og meðalstórum fyrirtækjum og lífeyrissjóðir og fagfjárfestar hafa haft takmarkaðan áhuga á að fjárfesta í greininni. Á því kann nú að verða breyting með nýjum framtakssjóði sem ætlað er að fjárfesta í og styðja við áhugaverð ný ferðaþjónustuverkefni hér á landi.

Sjóðurinn hefur fengið nafnið Landsbréf Icelandic Tourism Fund I (ITF I) og mun einbeita sér að fjárfestingum sem tengjast uppbyggingu íslenskrar ferðaþjónustu. Reiknað er með að ITF I taki þátt í 5 til 10 verkefnum en eins og heitið gefur til kynna mun verða framhald á þessum sjóði og nýr sjóður stofnaður gangi fjárfestingar ITF I vel.

Leggja áherslu á færri en stærri verkefni

Sigþór Jónsson, framkvæmdastjóri Landsbréfa, er sjóðstjóri ITF I ásamt Helga Júlíussyni. Að þeirra sögn verður megináhersla lögð á fjárfestingu í heilsársverkefnum sem ætlað er að stuðla að betri nýtingu á vannýttum innviðum ferðaþjónustunnar yfir vetrartímann. Ekki er miðað við að sjóðurinn sé endilega meirihlutaeigandi þeirra verkefna sem hann kemur að en þeir Sigþór og Helgi segja að áhersla verði lögð á að tryggja gott hluthafasamkomulag þar sem stefna félags og útgönguleiðir fjárfesta eru vel skilgreindar.

Hámarksstærð fjárfestingar mun nema 20% af áskriftarloforðum sjóðsins og áhersla verður lögð á færri en stærri verkefni. Að sögn Sigþórs og Helga verður nálgun þeirra hefðbundin fjárfestanálgun sem byggist einfaldlega á að meta hversu skynsamur fjárfestingarkosturinn er og hversu áhugavert verkefnið er með tilliti til arðsemi og áhættu. Um leið verða stofnendur verkefnisins metnir og aðrir hluthafar ef þeim er til að dreifa.

Verður að styrkja innviðina

„Að sjálfsögðu gengur þetta út á að skoða viðskiptamódelið nánar og um leið meta hvort það styrkir innviði íslenskrar ferðaþjónustu. Við metum hvort fyrirtækið er líklegt til að stækka með innri eða ytri vexti og hvernig framtíðarvöxtur verður fjármagnaður. Einnig er mikilvægt að sjá fyrir hvernig sjóðurinn kemst út úr fjárfestingunni og á hvaða tíma,” segir Sigþór en hann hefur starfað við greiningar og fjárfestingar í íslensku samfélagi frá árinu 2002.

Reynsla Helga í fyrirtækjarekstri mun koma sér vel í þeim fjárfestingum sem sjóðurinn tekur þátt í. Helgi hóf störf hjá Landsbréfum í febrúar eftir að hafa starfað í íslenskum fyrirtækjarekstri síðustu árin. Honum er ætlað að fylgja eftir þeim verkefnum sem ráðist verður í og vinna náið með stofnendum og stjórnendum fyrirtækjanna sem fjárfest er í. Að sögn Sigþórs og Helga er þess vænst að aðkoma þeirra að verkefnum styrki þau og færi meira fjárhagslegt aðhald auk þess sem mikil áhersla verður lögð á góða stjórnunarhætti og gagnsæi. „Við horfum til þess að sjóðurinn geti verið hreyfiafl sem eykur fagmennsku í greininni. Það dylst engum að það er meira fjármagn að sækja inn í ferðaþjónustuna og menntun í greininni að aukast.

Á sama tíma hefur framlegð og afkoma greinarinnar batnað. Greinin býður upp á mikinn vöxt og góða nýtingu fjármuna. Það gæti farið svo að fyrirtæki renni saman og stækki með sérhæfingu og þekkingu. Sjóðurinn mun taka þátt í þeirri þróun sem hreyfiafl,” að sögn Sigþórs. Hann benti ennfremur á að frekar lítið hefði verið fjárfest í nýsköpun og viðskiptahugmyndum á Íslandi á undanförnum árum. Sjóðnum væri ætlað að bæta þar úr brýnni þörf þegar kemur að ferðaþjónustu.

Aðkoma fjárfesta í gegnum fjárfestingaráð

Til að glöggva sig betur á aðferðafræði sjóðsins bentu Sigþór og Helgi á að sjóðstjórarnir þurfa báðir að telja fjárfestinguna fýsilega til að farið sé með hana lengra. Þegar svo er komið verður fjárfestingarkosturinn kynntur fyrir fimm manna fjárfestingaráði sjóðsins en Grímur Sæmundsen, forstjóri Bláa Lónsins hf. mun veita því forystu. Það er síðan fjárfestingaráð sem tekur ákvörðun um framhaldið en meirihluti ráðsins þarf að samþykkja frekari skoðun.

Ef verkefni fær staðfestingu fjárfestingaráðs er ráðist í áreiðanleikakönnun og samningagerð. Að því loknu er fullmótað verkefni lagt aftur fyrir stjórn til samþykktar. Þá fyrst er sjóðurinn tilbúinn að koma inn með fjármagn. Að sögn Sigþórs og Helga verður lögð mikil áhersla á eftirfylgni og upplýsingagjöf af hálfu sjóðsins og að sjálfsögðu sölu síðar.

ITF I hefur nú þegar hafið starfsemi sína hjá Landsbréfum og eru fjölmörg verkefni til skoðunar. Fjárfestingargeta sjóðsins í dag er hátt á annan milljarð en áætluð stærð sjóðsins er allt að 2,5 milljarðar króna þegar hann verður fjármagnaður að fullu. Miðað er við að fjárfestingartími sé til ársloka 2016 og líftími fjárfestinga er 3-7 ár. Líftími sjóðsins er til 2020 en að sögn Sigþórs og Helga er möguleiki á framlengingu ef hluthafar ákveða svo. „Hér er um meðfjárfestasjóð að ræða og í stærri verkefnum er stefnt að því að bjóða hluthöfum sjóðsins forgang að meðfjárfestingum. Sjóðurinn getur þó líka staðið einn að fjárfestingu.”

Aðgengi að fjármagni vantar

Að sögn Sigþórs og Helga hefur fjárfestingum í hefðbundnum hótelrekstri og vel mótaðri þjónustu eins og bílaleigu verið ágætlega sinnt af bankakerfinu og fjárfestum til þessa. Það sem vantað hefur er fjárfesting í afþreyingu og nýsköpun. „Okkar stefna er að fjárfesta í afþreyingarkostum fyrir ferðamenn en þar teljum við vera mikla möguleika,” segja Sigþór og Helgi.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita